پایان نامه ارشد رایگان با موضوع پهلوی دوم، سلسله مراتب، انعطاف پذیری، دوران مدرن

دانلود پایان نامه ارشد

تلفیق می شوند.سرسرا به دلیل گشودگی دیگر فضاها بدان، نقش سازماندهی فضا را به عهده دارد(جدول4ـ10).

جدول4ـ10. فضای سرسرا(هال) و نشیمن، خانه28
نگارنده، 1393.

4ـ9ـ1ـ5. اتاق
“اندامی از ساختمان است که با چهاردیوار و سقف ساخته می شود تا کارکردی ویژه داشته باشد. امروزه اتاق را می توان اندام بنیادی هر ساختمان دانست و بسته به کارکرد آن در ساختمان نامی ویژه می یابد. مانند اتاق پذیرایی، اتاق خواب و …”(رفیعی سرشکی، رفیع زاده، رنجبرکرمانی، 1382: 196).

4ـ9ـ1ـ5ـ1. اتاق پذیرایی
بزرگترین و پرتجمل ترین اتاق خانه است که جهت پذیرایی از مهمان استفاده می شود. و در اصطلاح عامیانه آن را “اتاق تودرتو” می نامند زیرا مساحت آن به اندازۀ مساحت دو اتاق خواب بوده که از درون به هم ارتباط دارند و به فرم های L شکل یا مستطیل کشیده دیده می شود. این نام تا پیش از این به کار نمی رفته و در خانه های قدیمی از تالار و پنج دری به عنوان پذیرایی استفاده می شده است(جدول4ـ11).

جدول4ـ11. فضای پذیرایی،خانه39.
نگارنده، 1393.

پذیرایی به شکل مستطیل کشیده
پذیرایی به شکل L

4ـ9ـ1ـ5ـ2. اتاق ناهارخوری(غذاخوری)
اتاقی نزدیک آشپزخانه یا اتاق پذیرایی(گاهی بخشی از اتاق پذیرایی است) ویژۀ خوراک خوردن خانواده و به ویژه مهمان(رفیعی سرشکی، رفیع زاده، رنجبرکرمانی، 1382: 196). این اتاق از محصوریت پایینی برخوردار است(جدول4ـ12). این نام نیز در خانه های قدیمی به کار نمی رفته و در گذشته یکی از اتاق های اندرونی بوده است مانند اتاق سه دری و برای مهمان در بیرونی.
جدول4ـ12. فضای ناهارخوری، خانه8.
نگارنده، 1393.

4ـ9ـ1ـ5ـ3. اتاق خواب
اتاقی است جهت آرمیدن و خوابیدن و خلوت کردن. این اتاق معادل اتاق سه دری در خانه های قدیمی است. در گذشته از کنج ها و گوشه ها جهت خلوت کردن استفاده می شده که این فضا در خانه های جدید حذف گردیده است(جدول4ـ13).
جدول4ـ13. فضای اتاق خواب، خانه 47.
نگارنده، 1393.

4ـ9ـ1ـ6. ایوانچه (فرانسوی: بالکنBALCON)
ایوان یکی از کهن ترین اندام های بنیادی معماری ایران است و “فضایی است مسقف که از یک تا سه سو به بیرون باز است”(پیرنیا، 1390: 162) که در این دوره تبدیل به ایوانچه می شود. “ایوان با پهنای کوچک را ایوانچه می گویند.”(رفیعی سرشکی، رفیع زاده، رنجبرکرمانی، 1382: 100). محل قرارگیری آن بعد از حیاط، پیش از ورود به ساختمان است(جدول4ـ14).
جدول4ـ14. بالکن، خانه17.
نگارنده، 1393.

4ـ9ـ1ـ7. مهتابی/ بهارخواب(فرانسوی: تراسTERASSE)
“بهارخواب سکوی جلوی ساختمان رو به حیاط است و یا در طبقات ساختمان و بدون آسمانه(سقف). از آن رو به آن مهتابی یا بهارخواب می گویند که هنگام گرم شدن هوا در بهار، شب ها در آن می خوابند و مهتاب در آسمان پیداست”(رفیعی سرشکی، رفیع زاده، رنجبرکرمانی، 1382: 100). بهارخواب در معماری دیده شده در دورۀ پهلوی دوم دارای فرم های متنوعی است(جدول4ـ15).
جدول4ـ15. فرم های متنوع بهارخواب(مهتابی)، راست:خانه23؛وسط:خانه22؛ چپ:خانه35.
نگارنده، 1393

.

4ـ9ـ1ـ8. حیاط
بخش روباز و بی آسمانه(سقف) خانه است که به گونه ای دیواربست(محصور) و کرانمند شده است. از حیاط در معماری به گونه های فراوان بهره گیری شده است. چون می تواند نشانه ای برای مرز و دارایی(حریم تملک) از زمین باشد و آرامش و آسایش و طبیعت را پدید آورد. در گذشته واژۀ میانسرا برای آن به کار می رفته است(رفیعی سرشکی، رفیع زاده، رنجبرکرمانی، 1382: 421و422). حیاط در دوران جدید نقش سازماندهی فضایی خود را از دست داده و از حالت میانسرا بودن بیرون آمده و به یک یا دو سوی خانه انتقال یافته است. در این دوره نیز حیاط به عنوان اندامی که طبیعت را با قرارگیری باغچه و گاهی حوض و آسمان برای اعضای خانه به ارمغان می آورد، مورد توجه است(جدول4ـ16).
جدول4ـ16. محل قرارگیری حیاط در دوران جدید، بالا:خانه شماره 9.پایین:خانه34.
نگارنده، 1393.

4ـ9ـ1ـ9. مستراح(انگلیسی: سرویس(زبانزد در ایران)SERVICE ـ فرانسوی: توالت TOILETTE) و دستشویی
اتاقکی که در همۀ خانه های جدید در درون یا بیرون خانه و یا هر دو یافت می شود و از آن برای شستن دست و صورت و رفع مزاج استفاده می شود. نکتۀ قابل توجه اینکه در خانه های قدیمی به دلیل طهارت و رعایت مسائل بهداشتی، مستراح در نقطه ای کم اهمیت و دور از فضای اندرونی و بیرونی قرار می گرفته است. در دوران جدید نیز در خانه های زیادی سرویس به دور از فضای مسکونی خانه در حیاط قرار می گیرد اما در بسیاری از خانه ها نیز به درون خانه راه یافته است(جدول4ـ17).
جدول4ـ17. قرارگیری سرویس و دستشویی در حیاط یا قسمت مسکونی، سمت راست :خانه 35. سمت چپ :خانه2.
نگارنده، 1393.

4ـ9ـ1ـ10. حمام
اندامی است که جهت شستشوی تن از آن استفاده می شود و از جمله فضاهای جدید افزوده شده در دوران جدید به خانه است و همۀ خانه ها دارای یک حمام اختصاصی می باشند(جدول4ـ18). در دوران گذشته از آن به نام “گرمابه” یاد می شده و جزئی از ارسن(مجموعه) شهری بوده و مردم به گونۀ همگانی از آن بهره می برده اند و در خانه ها کمتر به صورت اختصاصی وجود داشته است(رفیعی سرشکی، رفیع زاده، رنجبرکرمانی، 1382: 75).
جدول4ـ18. حمام، خانه 35.
نگارنده، 1393.

4ـ9ـ1ـ11. انباری
“اتاقی ست برای انباشتن و نگهداری چیزها یا خوراک در ساختمان”(رفیعی سرشکی، رفیع زاده، رنجبرکرمانی، 1382: 70). مکان قرارگیری آن در داخل یا بیرون ساختمان است و تعداد آن بستگی به نیاز خانواده دارد(جدول4ـ19).
جدول4ـ19. انباری، سمت راست :خانه48. سمت چپ :خانه34.
نگارنده، 1393.

4ـ9ـ1ـ12. پادیاو(فرانسوی:پاسیوPATIO)
“امروزه به میانسرای کوچک بستۀ گلخانه مانند در میان ساختمان برای روشنایی بخشیدن به سرسرا، آشپزخانه، گرمابه و اتاق های پیرامون خود می گویند”(رفیعی سرشکی، رفیع زاده، رنجبرکرمانی، 1382: 121)(جدول4ـ20). پاسیو از اندام های جدید اضافه شده در دوران جدید می باشد.
جدول4ـ20. پاسیو، خانه12
نگارنده، 1393.

4ـ9ـ1ـ13. نورگیر
“بازشویی که از بیرون به درون روشنایی می رساند”(رفیعی سرشکی، رفیع زاده، رنجبرکرمانی، 1382: 433)(جدول4ـ21). این فضا نیز از عناصر افزوده شده در دوران جدید می باشد.
جدول4ـ21. نورگیر، خانه 5.
نگارنده، 1393.

4ـ9ـ1ـ14. حیاط خلوت
“میانسرای کوچک در پشت ساختمان که به اتاق های پیرامون خود روشنایی می رساند”(رفیعی سرشکی، رفیع زاده، رنجبرکرمانی، 1382: 190)(جدول4ـ22).
جدول4ـ22. حیاط خلوت، خانه 39
نگارنده، 1393.

4ـ9ـ1ـ15یستکد(فرانسوی: گاراژGARAGE ـ انگلیسی: پارکینگPARKING)
“جایگاه ایستادن (پارک کردن) خودرو در یک ساختمان”(رفیعی سرشکی، رفیع زاده، رنجبرکرمانی، 1382: 75). پارکینگ در خانه ها دارای یک فضای مشخص و تعریف شده نیست. در خانه های حیاط دار ماشین در حیاط پارک می شده و در خانه های فاقد حیاط یا مکانی برای پارک ماشین وجود ندارد و یا در بعضی خانه ها در قسمت سرسرا ماشین را پارک می کرده اند(جدول4ـ23). این فضا نیز از عناصر افزوده شده در دوران جدید می باشد.
جدول4ـ23. پارکینگ. نگارنده، 1393.

استفاده از حیاط به عنوان پارکینگ
استفاده از سرسرا(هال) به عنوان پارکینگ

4ـ9ـ1ـ16. باریک سازی
باریک سازی اصطلاحی ست جدید که در دورۀ پهلوی دوم رایج شده است شامل مجموعه ای از یک یا چند اندام خدماتی که در یک یا دو ضلع حیاط قرار می گرفته است. فضاهای قرار گرفته در آن عبارتند از: انباری، سرویس، حمام و آشپزخانه. باریک سازی بنا به دو علت شکل می گرفته است. در خانه های اعیانی به همراه یک اتاق خواب فضایی بوده جهت سکونت خدمۀ خانه و در خانه های عوام اغلب به دلیل کمبود فضا، بخش خدماتی به حیاط منتقل می شده است(جدول4ـ24).
جدول4ـ24. باریک سازی.
نگارنده، 1393.

باریک سازی در یک خانۀ اعیانی
باریک سازی در یک خانۀ عادی

4ـ9ـ2. بررسی تصویری شاخصه های کالبدی خانه های مدرن شیراز در دوران مدرن(پهلوی دوم)
4ـ9ـ2ـ1. خانه های جدید و طبیعت
در خانه های دورۀ پهلوی دوم نیز حیاط به عنوان فضای رابط انسان با طبیعت وجود دارد اما از میزان استفاده از آن کاسته شده که یکی از دلایل آن استفاده از تأسیسات و تجهیزات مکانیکی است که امکان تنظیم شرایط محیطی را در فضای بسته فراهم می آورد و موجب جدایی از طبیعت گشته است. در این دوره حیاط دیگر به عنوان عنصر اصلی سازماندهی فضاها و فضای گردشی در خانه محسوب نمی شود. حیاط مرکزیت خود را از دست داده و به یک جبهه از بنا منتقل می شود. در اغلب حیاط ها حوض حذف شده اما باغچه از بخش های اصلی حیاط است. مهمترین ویژگی فضایی خانه های سنتی شیراز که ارتباط دیداری و بصری همه اتاق ها با حیاط بود در این دوره تنها معطوف به یک یا دو اتاقی است که مشرف به حیاط هستند و سایر فضاها امکان ارتباط مستقیم یا غیرمستقیم با حیاط را ندارند(جدول4ـ25).
جدول 4ـ25. ارتباط با طبیعت در خانه های مدرن.
نگارنده، 1393.
خانه 43
خانه 35
خانه 18

خانه 13
4ـ9ـ2ـ2. تنوع فضایی در خانه های جدید
در دوران مدرن و در خانه های دورۀ پهلوی دوم تنوع فضایی به لحاظ کمی و کیفی به طور چشمگیری کاهش یافته است. اگرچه هر سه گونه فضای باز، بسته و پوشیده در این دوره نیز مشاهده می شود اما میزان استفاده از حیاط(فضای باز) و تراس(فضای پوشیده) بسیار کمتر از دوران گذشته است.کم شدن مساحت و نبود تزیینات، همچنین نبود تنوع فضایی از جهت تنوع کف ها و ارتفاع سقف ها از دلایل کم رونقی است(جدول4ـ26). در هیچ کدام از خانه های دورۀ پهلوی دوم زیرزمین دیده نمی شود و یا وجود فضایی اختصاصی، که برای فصول مختلف سال تعریف شده باشد. سازمان فضایی خانه ها در این دوره اغلب به این صورت بوده است که خانه ها به صورت دوطبقه بوده و فضا محدود به چندین اتاق است. اتاق پذیرایی را “تو در تو”می نامیدند و اتاقی بوده بزرگتر از سایر اتاق ها که به عنوان فضای پذیرایی از میهمان مورد استفاده قرار می گرفته است. این اتاق معمولاً به صورت دو اتاق چسبیده به هم است که بخشی ازدیوار مشترک آن را برداشته و دو اتاق را به هم متصل کرده اند که یا به صورت (L)شکل و یا مستقیم است. سایر اتاق ها بدون داشتن وجه افتراق مشخصی به عنوان اتاق خواب مورد استفاده قرار می گرفته یک اتاق نیز آشپزخانه بوده که به عنوان فضای خدماتی خانه می باشد. انبار نیز از دیگر فضاهای خدماتی خانه است که درصورت کم بودن مساحت، کل یا قسمتی از فضای خدماتی به حیاط منتقل می شده است که در این حالت از آن به عنوان “باریک سازی” یاد می شده است. اتاق پذیرایی و اتاق خواب ها در طبقۀ اول یا دوم و یا هر دو قرار می گرفته است.
جدول4ـ26. کم تنوعی خانه های مدرن.
نگارنده، 1393.

محدود بودن مساحت حیاط
(بازسازی شده)
خانه 46

کوچک بودن تراس
خانه 23

باریک بودن تراس(بالکن)
خانه 9

فضای داخلی
خانۀ 43

راهرو
خانه 43

فضای نشیمن
خانه 44

4ـ9ـ2ـ3. انعطاف پذیری خانه های جدید
به طور کلی انعطاف پذیری فضا در دورۀ پهلوی پایین بوده و امکان ترکیب فضاهای خصوصی و عمومی وجود ندارد یا بسیار ضعیف است. فضاها دارای محصوریت کامل بوده و راه ارتباطی میان آنها وجود ندارد و تنها راه ورود به یک فضا در ورودی است. این اتفاق در مورد فضای اتاق و بالکن(تراس) نیز می افتد یعنی فقط یا دو فضای مشرف به حیاط آن هم درصورتی که فاصلۀ پنجره از کف زیاد نباشد امکان بسط فضایی می یابند(جدول4ـ27).

جدول4ـ27. انعطاف پذیری پایین خانه های سنتی.
نگارند، 1393.

خانه 27

خانه 8
خانه 18
خانه 17

4ـ9ـ2ـ4. سلسله مراتب فضایی در خانه های جدید
در دوران مدرن ارتباط مستقیم فضای بیرون خانه با حیاط یا درون خانه سبب از بین رفتن این سلسله مراتب فضایی شده است(جدول4ـ28).

جدول4ـ28. عدم وجود سلسله مراتب فضایی در

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه ارشد رایگان با موضوع پهلوی دوم، پهلوی اول، معماری مسکونی، معماری ایران Next Entries پایان نامه ارشد رایگان با موضوع پهلوی دوم، دانشگاه شهید بهشتی، بررسی تطبیقی، گونه شناسی