پایان نامه ارشد رایگان با موضوع پهلوی دوم، معماری مسکونی، پهلوی اول، معماری معاصر ایران

دانلود پایان نامه ارشد

مختلف معماری مسکونی شیراز در دورۀ پهلوی دوم است.

1ـ1ـ5. ضرورت تحقیق
با توجه به وسعت تحولات اتفاق افتاده در دورۀ پهلوی، کم بودن تعداد پژوهش هایی که تحولات معماری و شهرسازی دورۀ پهلوی به ویژه پهلوی دوم را مورد کنکاش دقیق و با جزئیات قرار دهد، محسوس است.
در سیر مطالعاتی معماری معاصر ایران اغلب به بررسی بناهای دولتی و شاخص به ویژه در تهران پرداخته شده است و معماری مسکونی دورۀ پهلوی کمتر مورد توجه قرار گرفته است. از آنجایی که مدرنیزاسیون و دورۀ گذار از سنت به مدرن در بافت مسکونی شهر نیز تأثیرات خود را برجای گذاشته است؛ لذا پرداختن به آن حائز اهمیت است.

1ـ1ـ6. نوع و روش انجام تحقیق
این پژوهش براساس هدف از نوع بنیادی بوده که به شناخت تحولات روی داده در دورۀ پهلوی دوم شیراز بر مبنای مدرنیسم حاکم در این دوران می پردازد.
از لحاظ ماهیت و روش اجرا و شیوۀ نگرش توصیفی ـ تحلیلی است؛ یعنی علاوه بر توصیف وضعیت معماری مسکونی دورۀ پهلوی دوم شیراز و تزیینات آن، به تشریح و تبیین دلایل شکل گیری این وضعیت و چگونگی آن پرداخته می شود.

1ـ1ـ6ـ1. روش و ابزار گردآوری اطلاعات
اطلاعات این تحقیق به شیوۀ میدانی وکتابخانه‌ای گردآوری شده است و ابزار آن نیز فیش‌برداری وتصویربرداری و است.
در بخش مطالعات کتابخانه ای، گردآوری اطلاعات مربوط به ادبیات موضوع و پیشینۀ پژوهش و نیز تحولات سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و … تأثیرگذار آن بر شکل گیری معماری مسکونی شیراز پهلوی دوم و چگونگی ورود مدرنیسم به ایران و راهیابی آن به معماری بدست آمد.
ابزار مورد استفاده جهت جمع آوری اطلاعات کتابخانه ای فیش بوده است؛ به این صورت که با مراجعه به کتابخانه های موجود در شیراز از جمله میرزای شیرازی، دانشکده هنر و معماری، مرکز اسناد و شاهچراغ و دسترسی به منابع به فیش برداری از مطالب مورد نظر اقدام گردید. همچنین برخی منابع کتابخانه ای نسخۀ pdf کتاب هایی ست که بر روی اینترنت قرار داشت. مقالات مورد استفاده در کار نیز از مجلات موجود در کتابخانه ها و یا نسخۀ نمایه شده بر روی سایت هایی مانند noormags، magiran و civilica اخذ گردیده است.
در این بخش جهت تهیۀ اطلاعات اولیۀ مورد نظر از خانه ها، مستندنگاری با حضور در محدودۀ مورد مطالعه و برداشت و ثبت کالبدی خانه ها صورت گرفت. جهت انجام این کار از مترکشی و تهیۀ کروکی دقیق و عکس استفاده شد. همچنین از طریق مصاحبه اطلاعات مورد نظر مربوط به هر خانه بدست آمد.
1ـ1ـ6ـ2. جامعۀ آماری
جامعۀ آماری در این پژوهش بافت میانی شهر شیراز است که ساخت و سازها و گسترش های شهر در دهه های 1330 تا 1357 خورشیدی را شامل می شود. این منطقه شامل توسعۀ شهر شیراز در خارج از حصار بافت تاریخی است که عمدتاً به سمت غرب می باشد و محدودۀ خاصی را از نقطه نظر کالبدی به وجود آورده که به بافت میانی شهر مشهور است. که عمدتاً شامل دو خیابان شرقی ـ غربی (خ قصرالدشت و خ زند) و یک خیابان شمالی ـ جنوبی (خ نادر) عمود بر دو شبکه قبلی می باشد.
علت انتخاب شهر شیراز این است که این شهر یکی از کانون های تجددگرایی در دورۀ پهلوی دوم بوده است؛ همچنین یکی از شهرهای مهم تاریخی و فرهنگی کشور و قطب تجاری و ترانزیتی جنوب کشور به پایتخت بوده است.
دلیل انتخاب بافت میانی این است که شکل گیری این بافت مربوط به تحولات شهرنشینی دهه های آغازین قرن حاضر می باشد و دربرگیرندۀ خانه هایی است که تحول معماری مسکونی شیراز را در آن و براساس آن باید تعریف کرد. این محدوده دربرگیرندۀ تولد معماری نوین است.
به علت گستردگی بافت میانی امکان بررسی و تحلیل کلیۀ بافت امکان پذیر نبود لذا قسمت هایی از آن انتخاب گردید. حدود بافت شهری انتخابی از شمال منتهی به خیابان زند تا فلکه نمازی، از شرق خیابان نادر(انقلاب) تا فلکه فرودگاه قدیم و از غرب خیابان ملاصدرا تا بلوار شهید بهشتی می باشد. خیابان های اصلی قرار گرفته در این محدوده شامل: خیابان بیستمتری سینماسعدی و فرعی های آن (معدل ـ پوستچی ـ هدایت ـ باغشاه)، خیابان سیمتری سینماسعدی و فرعی های آن (برق ـ صاحب دیوان)، خیابان اصلاح نژاد، خیابان قدمگاه، خیابان تحویلی و خیابان قاآنی نو می باشد. محدودۀ انتخابی جزء مناطق 1، 2 و 4 شهرداری شیراز است و نخستین مناطق مسکونی شکل گرفته در دورۀ پهلوی دوم است.
1ـ1ـ6ـ3. تعداد نمونه
تعداد 70 خانه در جامعۀ آماری برداشت گردید که از این تعداد 52 خانه اطلاعات موردنظر آن به طور کامل تکمیل گردید و به عنوان نمونه مورد استفاده قرار گرفت.
1ـ1ـ6ـ4. روش نمونه گیری
روش نمونه گیری به صورت تصادفی ساده بوده است به این صورت که در جامعۀ آماری موردنظر از هر خیابان به صورت اتفاقی تعدادی خانه جهت نمونه انتخاب گردید؛ به طوری که تقریباً از هر محدودۀ اصلی (مناطق 1، 2 و 4 شهرداری شیراز) تعداد 13 خانه انتخاب، برداشت و مستندنگاری گردید.

1ـ1ـ6ـ5. روش تجزیه و تحلیل اطلاعات
روش تجزیه و تحلیل اطلاعات کیفی می باشد. جهت رسیدن به اهداف و پاسخ پرسش های مطرح شده در پایان نامه که ویژگی های معماری مسکونی دورۀ پهلوی دوم شیراز و تأثیرات نوگرایی بر آن است؛ ابتدا به ویژگیهای معماری مدرن در جهان و چگونگی ورود آن به ایران پرداخته شد. پس از آن عوامل مؤثر بر شکل گیری و گسترش شهر و معماری مسکونی در دورۀ پهلوی دوم مورد توجه قرار گرفت از این میان نقش طبقه متوسط جدید برجسته تر بود. در مرحلۀ بعد شاخصههای خانههای سنتی ایرانی مورد بررسی قرار گرفت تا به این ترتیب الگوها و استانداردهای ارزیابی خانه در دوران مدرن بدست آید و به عنوان مبنا و معیار استفاده شود. جهت دریافت اصول و شاخصه های معماری سنتی ایرانی از کتاب آشنایی با معماری اسلامی ایران تألیف محمدکریم پیرنیا به عنوان مبنا استفاده شده است. جهت بدست آوردن تعاریف اجزای خانه های جدید نیز از کتاب فرهنگ مهرآزی ایران نوشتۀ بیژن رفیعی سرشکی و دیگران استفاده شده است. سپس با طبقه بندی اطلاعات بدست آمده از برداشت خانه های پهلوی دوم شیراز اجزا موجود در آنها شناسایی گردید. مقایسۀ تطبیقی داده های گردآوری شده از خانه های پهلوی دوم با معیارهای خانه های ایرانی منجر به استخراج نتایجی گردید. همچنین جهت شناخت گونههای رایج کاربری مسکونی شکل گرفته در دورۀ پهلوی دوم، مقایسۀ تمامی خانه های برداشتی با هم براساس معیارهای گونه شناسانه و با روش استدلال و تحلیل عقلانی انجام گرفت.

1ـ1ـ7. طرح کلی نگارش
طرح کلی در نظر گرفته شده در این پژوهش جهت رسیدن به شناختی جامع پیرامون تأثیرات نوگرایی بر شکل گیری معماری مسکونی دورۀ پهلوی دوم به قرار زیر است:
پس از ذکر کلیات تحقیق، در فصل دوم به چگونگی ورود مدرنیسم به ایران پرداخته شده است. در این راستا ابتدا مدرنیته و تاریخچۀ آن استخراج گردیده؛ پس از آن با شاخصه های مدرنیسم آشنا شده و معماری مدرن در جهان و شاخصه های آن مورد شناسایی قرار گرفته است؛ به طور اخص نگرش مدرنیسم به تزیینات و تأثیرات آن بر تزیینات ساختمانی مورد بررسی قرار گرفته است؛ از این رهگذر تأثیرات مدرنیسم بر معماری جهان و تزیینات وابسته به آن آشکار شده است. جنبش ها و مکاتب تأثیرگذار در شکل گیری معماری مدرن معرفی گردیده و نهایتاً مهمترین ویژگی های معماری مدرن بیان شده است.
در بخش بعد سرچشمه های ورود مدرنیسم به ایران مورد بررسی قرار گرفته است. این اتفاق در سه دورۀ قاجار، پهلوی اول و پهلوی دوم به عنوان دوران های متأثر از مدرنیزاسیون پیگیری شده است. در ادامه ورود مدرنیسم به عرصۀ معماری و تأثیر آن بر قسمت های مختلف ساختمان از جمله پلان و نما و تزیینات وابسته به آن مرور گشته، این بار نیز سه دورۀ قاجار، پهلوی اول و دوم مدنظر بوده است. چرا که نطفۀ تأثیرات مدرنیسم بر معماری مربوط به دورۀ قاجار بوده؛ هستۀ اصلی در دورۀ پهلوی اول بنیان گذاشته شده و در دورۀ پهلوی دوم فراگیر شده است.
از آنجایی که تحولات معماری همواره تابع تحولات اجتماعی و سیاسی بوده و تحلیل معماری بدون توجه به شرایط اجتماعی و مسائل مرتبط با آن یک تحلیل ناقص است لذا در فصل سوم سیر تحولات سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی تأثیرگذار بر گسترش کالبدی شهر شیراز از اواخر قاجار تا انتهای پهلوی دوم بررسی گردیده است. کالبد شهر تا اواخر عصر قاجار همانند دوره های پیشین بوده است. در عصر پهلوی اول نخستین دورۀ توسعۀ کالبدی شهر و در عصر پهلوی دوم دومین و سومین دورۀ توسعۀ کالبدی شهر پیگیری گردیده و در ادامه معماری مسکونی شیراز در دورۀ پهلوی اول و دوم از نظر گذشته است.
در بخش بعد مفهوم طبقۀ متوسط جدید و مؤلفه های مرتبط با آن از جمله دیدگاه و سلیقۀ آنها مدنظر بوده؛ چرا که به عنوان مهمترین عامل اجتماعی تأثیرگذار در شکل گیری معماری مسکونی پهلوی دوم شیراز در این پژوهش مطرح بوده است. از این رو شکل گیری و افزایش طبقۀ متوسط جدید به عنوان دستاورد مدرنیسم در پی امده است.
در فصل چهارم جهت بدست آوردن معیار و مبنای ارزیابی خانه های مدرن، خانه های سنتی به عنوان خانۀ ایرانی به طور گسترده مورد بررسی قرار گرفته است. از این رو ابتدا به تعریف مفاهیم خانه و مسکن از دیدگاه های مختلف پرداخته شده؛ پس از آن مفهوم خانه در معماری ایرانی آمده است. اصول معماری ایرانی(مسکونی) و شاخصه های کالبدی خانه های سنتی و معرفی تصویری اجزا و شاخصه های آن و نیز نحوۀ قرارگیری اجزا، همچنین جایگاه تزیین در خانه های سنتی از دیگر بخش هایی بوده که جهت روشن شدن زوایای خانۀ ایرانی از نظر گذشته است.
با توجه به تغییرات رخ داده در خانۀ ایرانی، تحول خانه های مسکونی با محوریت برونگرایی ناشی از تأثیرات مدرنیسم به دنبال آمده است. در بخش بعد خانه های جدید ساخته شده در شیراز در دورۀ پهلوی دوم مورد مطالعه قرار گرفته است. جهت انجام این کار به معرفی اجزای خانه های مدرن و نیز معرفی تصویری شاخصه های کالبدی خانه های مدرن پرداخته شده است. بر مبنای تحولات به وجود آمده در خانه های مسکونی، تغییرات در تزیینات خانه های جدید نیز بررسی گردیده است.
در فصل پنجم به بررسی گونه شناسانۀ کاربری مسکونی در شیراز دهه های 57 ـ 1330 خورشیدی پرداخته شده است. ابتدا با مروری بر اجزا حذف و اضافه شدۀ خانه، به نقش طبقۀ متوسط جدید شیراز در شکل گیری این نوع کاربری مسکونی اشاره شده، پس از آن تعاریف گونه و تیپ آمده است. سپس با بیان کلیاتی راجع به چگونگی انجام کار گونه شناسی، به معرفی سه دسته گونه بندی پلان بر مبنای معیار همنشینی فضای پر و خالی، محور دسترسی و چیدمان فضاهای داخلی انجام گرفته است. در بخش نما نیز گونه بندی بر مبنای میزان پرداخت و تزیینات قاب ورودی صورت پذیرفته است. برای هر نوع دسته بندی ابتدا به گونۀ اصلی پرداخته شده سپس زیرمجموعه های آن به همراه خانه های دارای این الگو نمایش داده شده است.
در فصل نتیجه نیز به جمع بندی و استنتاج مطالب بیان شده در فصول مختلف پرداخته شده است. اجزا حذف و اضافه شدۀ خانه ایرانی استخراج شده و سیر تحول خانه از ابتدا تا انتهای دورۀ پهلوی دوم به صورت تصویری در نمودار آمده است. جدول حاصل از شناخت رایج ترین گونه های کاربری مسکونی نیز ارائه گردیده است.

1ـ2. پیشینۀ تحقیق
سابقۀ تحقیقات انجام شده پیرامون موضوع مورد پژوهش در این پایان نامه، در سه محور دسته بندی می شود.
دستۀ اول، منابعی است که شکل گیری معماری معاصر ایران و شیراز در بستر مدرنیسم و چگونگی تأثیر آن را پیگیری می نماید:
پرویز رجبی در کتاب “معماری معاصر ایران در عصر پهلوی” (1335) به بررسی معماری دورۀ پهلوی با سه عنوان معماری دولتی، معماری دولتمندان و معماری بی دولتان می پردازد. این کتاب نخستین و قدیمی ترین کتابی است که پیرامون معماری پهلوی نگاشته شده است.
شهریار عدل و برنارد اورکاد در کتاب”تهران پایتخت دویست ساله” (1375) مجموعه مقالاتی از صاحب نظران مختلف در مورد تاریخ شهرسازی و معماری تهران عمدتاً در دو عصر قاجاریه و پهلوی چاپ کرده است. این مجموعه از بسیاری جهات درخور توجه است؛ زیرا گذشته از

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه ارشد رایگان با موضوع پهلوی دوم، معماری مسکونی، معماری ایران، بیمارستان Next Entries پایان نامه ارشد رایگان با موضوع فضاهای داخلی، قرون وسطی، دوران مدرن، پهلوی دوم