پایان نامه ارشد رایگان با موضوع مقایسه تطبیقی، تامین کننده، بخش کشاورزی

دانلود پایان نامه ارشد

حفاظت خشتها، روکش آجر یا کاهگل به کار رفتهاست(مسرت، 1389، ص). برخلاف یزد، در شهر لار جهت ساخت تمام بخشهای آبانبار از سنگ استفاده شدهاست. ابعاد سنگهایی که برای ساخت گنبد بکار میرفته، بسته به اندازه آبانبار متفاوت بوده است؛ معمولا برای برکههای با قطر بیشتر از 10 متر، سنگها با مقطع مربع و به ضلع 10تا 20 سانتیمتر بودهاند. عمق آنها نیز 50 سانتیمتر بوده که در بالاترین نقطه گنبد به 30 سانتیمتر کاهش مییافتهاست(مصاحبه با استاد صادق کامجو).
روش اجرا
نکتهی قابل توجه در اجرای پوشش گنبدی مخازن آبانبارهای هر دو شهر لار و یزد، عدم استفاده از قالب و رعایت ضخامت متغیر منحنی آن بوده است. گودبرداری مخزن آبانبار در یزد به دو روش کامل و ریختهای34 انجام میگرفتهاست. به نظر میرسد عملیات خاکبرداری آبانبارها نسبت به شهر لار دشوارتر بوده و به زمان طولانیتری نیاز داشتهاست، چراکه راچینه و چاه هرز آب نیز در زیرزمین قرار داشته و نیاز به گودبرداری داشتهاند. ضخامت دیوار مخزن3 آجر بوده و پشت آن نیز به ضخامت حدود یک گز شفته ریزی میشدهاست. شروع دیوارچینی پس از شفته ریزی کف آبانبار انجام میشدهاست. دیوار چینی، شفتهریزی و اندود دیمه بدنه داخل مخزن، همزمان صورت میگرفتهاست(معماریان، 1372،ص27). ضخامت گنبد نیز از چهار آجر یا خشت شروع شده و به تدریج کاهش مییابد35(مسرت، 1389، ص156). پس از اتمام گنبد، روی آن را با آجرهای فرشی 20*20 میپوشاندند. این امر هم به استحکام، مقابله با گرما و بازتاباندن اشعه خورشید کمک میکرد و هم بر زیبایی و کروی بودن آن میافزود (مسرت، 1389، ص 158). در بعضی آبانبارها پس از پوشاندن سقف، روکشی از آجر و به سبک خفته- راسته بر روی گنبد اجرا میگردید. در شهر لار تنها از روش گودبرداری کامل استفاده میشده و روش ریختهای کاربرد نداشته است. هنگام گود برداری آبانبار، حداقل 1 متر در اطراف مخزن، جهت ساخت دیوار حائل به کمک شفتهریزی، در نظر گرفته میشد. در این شهر نیز شروع دیوار چینی پس از شفتهریزی کف مخزن بوده و دیوار چینی، شفته ریزی و اندود دریک زمان صورت میگرفته است. همزمان با ریختن شفته در فضای پشت جداره مخزن، در فواصل مساوی سنگهایی به شکل عمودی قرار داده میشد. این سنگها در حقیقت نقش آرماتور را بازی میکردند. ضخامت دیوار مخزن حدود60 سانتیمتر بودهاست. پوشش نهایی آبانبارهای شهر لار، ساروج و یک لایه کاهگل بر روی آن میباشد.
سازه
مقایسهی سازهی آبانبارهای شهر لار و یزد تحت دو عنوان تکنیکهای پوشش و دیاگرام انتقال نیروها انجام میپذیرد.
الف) تکنیکهای پوشش: از آنجا که آبانبارها دارای بخشهای مختلفی بوده و شیوهی پوشش هریک از این بخشها نیز متفاوت میباشد، تکنیکهای پوشش به کار رفته در هر بخش به صورت مجزا مورد بررسی قرار میگیرد.
پوشش مخزن: پوشش تمام آبانبارهای بامخزن دایره در هردو شهر لار و یزد، گنبدی و به شیوه دورچین میباشد، با این تفاوت که در لار این گنبدها با سنگ و در یزد با آجر ساخته شدهاند. مسلم است که این شیوه پوشش، پایدارترین و مقاومترین راه برای ساخت بناهایی با این میزان اهمیت بوده است. همانگونه که در تصویر شماره 47 مشاهده میشود با وجود تخریب بخشهای زیادی از گنبد، بنا همچنان پایدار باقی ماندهاست. در آبانبارهای خانگی شهر یزد جهت پوشش سقف از طاقهایی چون آهنگ و کلنبو استفاده گردیده، اما در شهر لار آبانبارهای مستطیلی و صلیبی با تاق و تویزه یا طاق آهنگ اجرا گردیدهاند(تصویر شماره48). در آبانبارهای خانگی که مستطیلی میباشند نیز از پوشش طاق و تویزه استفاده گردیده است. از آنجا که در اکثر آبانبارهای یزد، قوس گنبد از ارتفاعی پایینتر از سطح زمین آغاز میشود، نیاز به پشت بند نمیباشد و خاک اطراف گنبد، نیروی رانشی آن را مهار میکند. با این وجود در بعضی آبانبارها جهت جلوگیری از رانش، یک نوع پشت بند سیلندری شکل، پوسته را از بیرون احاطه کرده است، اما در اطراف پاکار گنبد تمام آبانبارهای دایرهای شهر لار یک رینگ مهاری سنگی، به ارتفاع 1تا 5/1 متر و عرض 40تا 80 سانتیمتر، جهت مهار نیروهای رانشی، وجود دارد.

پوشش راه پله: در شهر یزد پوشش راچینه از نوع آهنگ و به دو روش ضربی و رومی اجرا میشده است. پوشش پاشیر نیز معمولا طاق ترکین بوده و در فضاهای مربع شکل، طاق کلنبو کار شده است. اما در شهر لار جهت پوشش راه پله از تاق و تویزه و در پوشش پاشیر نیز از گنبد دورچین استفاده شدهاست(تصویر شماره49).
پوشش سردرد: در شهر یزد از انواع طاقهای کژاوه، کلنبو و ترکین در فضای کنار سردر و سردر استفاده شده است. اما در شهر لار جهت پوشش فضای پشت سردرها تنها تاق جناغی و به شیوه آهنگ اجرا گردیده است.
ب) دیاگرام انتقال نیروها: در هردو بنا بار سقف توسط سازههای گنبدی و به صورت نیروهای فشاری، به زمین انتقال مییابد. با این تفاوت که در آبانبارهای شهر لار یک رینگ فشاری پیرامونی، نیروی رانشی پایهی گنبد را مهار میکند. شاید ساخت این رینگ فشاری به دلیل زلزله خیز بودن این شهر و نیاز به مقاومتر ساختن بناها بودهاست(تصویر شماره50).
تزئینات
در آبانبارهای شهر یزد، بیشتر تزئینات، مربوط به سردرهای ورودی پلکان و پاشیر میباشد. اما در چند مورد محدود تزئیناتی بر روی گنبد آبانبار نیز دیده شده است. استفاده از گل اندازهاي آجري، كتيبههاي كاشي كار شده هفت رنگ و معرق، معقلی، كاربنديهاي پر كار چند رنگ، قوسهاي تزئيني، گچ بري، مقرنسكاري آجری، رسمیبندی، ساخت ستونهاي تزئيني و … از جمله تزئینات به کار رفته میباشند. برخلاف شهر یزد، آبانبارهای لار دارای تزئینات خاصی نمیباشند و اغلب ساده و عاری از هرگونه تزئینات هستند. تنها در سردر دهانه برداشت آب چند آبانبار، تزئینات کاربندی ساده و یا طرحهای ایجاد شده بر روی گچ به وسیلهی انگشتان دست، به چشم میخورد. از دیگر تزئیناتی که تنها در چند آبانبار خاص به کار رفتهاند، میتوان به طاقچههایجناغی در پشت بند آبانبار قنبربیگی، بادگیرهای طرحدار آبانبار معتمد و میلک سنگی حجاری شده در آبانبارهای عباسپور و معتمد، اشاره نمود.
الحاقات
برخی آبانبارهای شهر یزد دو چاه، یکی برای هرز آب و دیگری برای سرریزی آب داشته است. گاهی هرز آب به جای چاه به پوکه قنات هدایت میشده است. جهت تخلیه گل و لای مخزن و لایروبی نیز از قامه استفاده میشده؛ قامه در جداره مخزن و یا کف آبانبار قرار داشته است. در شهر لار جهت این امور تدبیری اندیشیده نشده بود و برای لایروبی و تخلیه از سطل و قرقره استفاده میشده است. امروزه لایروبی آبانبارها توسط بالابرهای مکانیکی انجام میپذیرد.

تحلیل و مقایسه تطبیقی ویژگیهای هندسی

در این بخش به مقایسهی شکل کلی، هندسه و تناسبات در آبانبارهای دو شهر لار و یزد پرداخته شدهاست.
شکل36
در آبانبارهای شهر یزد، علاوه بر گنبد، بادگیرها نقش بسزایی در شکل دهی به خط آسمان پیرامون بنا داشته و نقش یک نشانه شهری را تقویت مینمایند. اما در شهر لار، گنبد آبانبار، تنها نقطه عطف بنا میباشد. خیز بلندتر گنبد به همراه میلک بالای آن، خط آسمانی ساده و در عین حال شاخص ایجاد مینماید(تصویر شماره51).
هندسه
در آبانبارهای دایرهای هر دو شهر به دلیل دایره بودن پلان، بنا به خودی خود متقارن میباشد. در جانمایی بادگیرها(در یزد) و دهانهها(در لار) نیز سعی گردیده تقارن به طور کامل حفظ شود، به طوری که در آبانبارهای چهار بادگیری و چهار دهانهای، بادگیرها و یا دهانهها دقیقا در چهار جهت عمود برهم قرار دارند، در آبانبارهای پنج بادگیری (و یا پنج دهانهای)، بادگیرها (و یا دهانهها) با زوایای 72 درجه نسبت به هم و در آبانبارشش بادگیری( و یا شش دهانهای) نیز با زاویه 60 درجه نسبت به هم قرار گرفتهاند. در آبانبارهای شهر لار که دارای هشت دهانه هستند زاویهی بین دهانهها 45 درجه میباشد. در پلکان آبانبارها با توجه به خطی بودن این عنصر سعی گردیده در الحاق سردرها و فضاهای کاربردی جانبی، تقارن محوری حفظ گردد. آبانبارهای مستطیلی شهر لار هم دارای تقارن محوری بوده و سردرهای آنها که در دو انتهای آبانبار قرار گرفتهاند دارای همان تقارن محوری میباشند(تصویر شماره6). در آبانبارهای صلیبی هریک از یالها به تنهایی دارای تقارن محوری میباشند. زاویه قرارگیری یالها نسبت به یکدیگر نیز با تقارن 90 درجه میباشد. اما به دلیل هم اندازه نبودن طول یالها، آبانبار به طور کلی دارای تقارن نمیباشد.
تناسبات
تناسبات موجود میان اجزای آبانبارها در سه زیرگروه سردر، گنبد و مخزن مورد بررسی قرار میگیرد.
الف)سردر: در آبانبارهای یزد، سردرها در ابتدای بخش سرپوشیده راه پله قرار دارند و مهمترین عامل دعوت کننده، جهت برداشت آب میباشند؛ به همین دلیل سردرها با عظمت خاصی ساخته شدهاند و از جمله عناصر شاخص آبانبارها به شمار میروند. تزئینات پرکاری که بر روی بعضی از این سردرها وجود دارد، اهمیت و تاکید بر این عنصر را شاخصتر مینماید. اما در شهر لار سردرها در ابتدای دهانههای برداشت آب قرار دارند و دارای ابعاد و اندازهای در مقیاس انسانی میباشند.
ب) گنبد: ارتفاع گنبد آبانبارها بستگی به قطر دهانه دارد. در آبانبارهای شهر یزد نسبت ارتفاع به قطر گنبد در اکثر آبانبارها ½ میباشد. در بعضی از آنها بیشتر حجم گنبد در خاک قرار دارد. اما در شهر لار گنبد شاخصترین عنصر یک آبانبار است؛ خیز آبانبارها در این شهر بین 40/0 تا 60/0 متغیر است. تقریبا 33درصد آنها دارای خیز 40/0، 46 درصد از آنها دارای خیز50/0 و 21 درصد نیز دارای خیزی بیشتر از 50/0 میباشند. در آبانبارهای مستطیلی لار نسبت عرض به طول حدود 3/1 میباشد.
ج) مخزن: در آبانبارهای هر دوشهر لار و یزد عمق مخزن تقریبا برابر قطر دایرهی مخزن میباشد.
رابطه مسیرهای ارتباطی با فضاهای کاربردی
آبانبارها به طور کلی دارای فضاهای کاربردی معماری نمیباشند. این بناها مخازنی هستند که عموما تنها ارتباط انسانها با آنها در جایگاههای برداشت آب میباشد. به همین دلیل یکی از مسائلی قابل بررسی در این بخش، نحوه دسترسی به پاشیر و برداشت آب میباشد که طور کامل در بخش پلکان توضیح داده شدهاست. همان طور که در این بخش بیان شده بعضی راچینههای یزد دارای مکانهایی جهت استراحت و یا فروش چای و … بودهاست، ارتباط تمام این فضاها با پلکان به صورت خطی میباشد(تصویر شماره52).

تحلیل و مقایسه تطبیقی تدابیر زیست – اقلیمی به کار رفته در آبانبارها

در این بخش آبانبارهای دو شهر لار و یزد از شش دیدگاه شیوه آبگیری، شیوه برداشت آب، جهتگیری، تهویه، روشنایی و گندزدایی و بهداشت مورد بررسی قرار میگیرند.
شیوه آبگیری:
با توجه به ویژگیهای آب و هوایی یزد و کمبود باران، نهر و رودخانههای جاری، اصلیترین منبع تامین کننده آب آبانبارها، قنات میباشد(معماریان، 1372،ص12). بدین ترتیب آبانبارها اکثرا توسط قنات آبگیری میشوند. از آنجا که آب قنات در تمام فصول وجود ندارد، مردم این دیار ناچار به ذخیره آب در آبانبارها بودهاند. اما در شهر لار به دلیل نمکی بودن لایههای زیرزمینی، آب چاهها و قناتها شور میباشد. سابقا در این شهر 5 قنات وجود داشته اما به دلیل شور بودن آب آنها، تنها در بخش کشاورزی استفاده میشدهاند. به همین دلیل اصلیترین منبع تامین آب برکههای شهر لار، رودخانههای فصلی جاری شده بر اثر بارندگی میباشند. مردمان منطقه انشعابات رودخانهها را به گونهای در سطح شهر پخش نمودهاند که تقریبا در تمام محلات شهر آب تقسیم و آبانبارها آبگیری میشدهاند. میزان حجم آب هدایت شده به این انشعابات(اندازه کانالهای آب) بسته به تراکم منطقه و تعداد آبانبارهای مورد نیاز، متفاوت بودهاست. پس از جاری شدن رودخانه فصلی و پس از عبور آب اول که کثیف است دریچه ممر(راه ورودی) باز میشده و اجازه داده میشد که آب وارد آبانبار شود. همچنین در شهر یزد بعضی آبانبارهای خصوصی از طریق جمع آوری آب باران از سقف، آبگیری میشدهاند که این شیوه آبگیری در لار وجود ندارد.
شیوه برداشت آب(نحوه دسترسی به آب مخزن)

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه ارشد رایگان با موضوع مکانیابی، مقایسه تطبیقی، آبهای زیرزمینی، کمبود منابع آب Next Entries پایان نامه ارشد رایگان با موضوع مقایسه تطبیقی، محصولات کشاورزی، میراث فرهنگی، استان یزد