پایان نامه ارشد رایگان با موضوع عباس میرزا، پهلوی دوم، امپراتوری عثمانی، پهلوی اول

دانلود پایان نامه ارشد

فتحعلی شاه در سال 1212 تا 1250خورشیدی در نتیجۀ افزایش ارتباط بین ایران و اروپا شروع می شود. این نفوذ سلیقۀ جدید در معماری ایران در درجۀ اول از طریق روسیه و قفقاز و در درجۀ دوم از سمت بوشهر در خلیج فارس به ایران رسوخ کرد. ولی معماری مدرن از اواخر قرن 19 در آمریکا و از ابتدای قرن بیستم در اروپا و در ایران در سال های 1310 خورشیدی به علت ایجاد بناهای جدیدی چون وزارتخانه ها و ادارات دولتی، بانک ها، دانشگاه، مدارس، اُپرا، تئاتر و … ایجاد شد(مقتدر، 1387: 75)(تصاویر2ـ1تا 2ـ9).

تصویر2ـ1. کاخ شهربانی، تهران، قلیچ باغلیان.
باور، 1388: 166.

تصویر2ـ2. ساختمان ایستگاه راه آهن، کرج، کریم طاهرزاده بهزاد.
بانی مسعود، 1388: 216.

تصویر2ـ3. تئاتر شیر و خورشید، مشهد، کریم طاهرزاده بهزاد.
بانی مسعود، 1388: 216.

تصویر2ـ4. مجلس سنا، تهران، محسن فروغی و حیدر قلی خان غیاثی.
بانی مسعود، 1388: 235.

تصویر2ـ5. مدرسه انوشیروان دادگر، تهران، نیکلای مارکوف.
بانی مسعود، 1388: 201.

تصویر2ـ6. بانک سپه، تهران، وارطان هوانسیان.
بانی مسعود، 1388: 224.

تصویر2ـ7. هتل دربند، وارطان هوانسیان.
بانی مسعود، 1388: 221.

تصویر2ـ8. هنرستان دخترانه، تهران، وارطان هوانسیان.
بانی مسعود، 1388: 220.

تصویر2ـ9. میهمانخانه ایستگاه راه آهن، وارطان هوانسیان.
بانی مسعود، 1388: 220.
از نظر جمع کثیری از پژوهشگران دوران قاجار آغاز ورود نوگرایی به ایران است و بنیانگذار آن عباس میرزا است6(حائری،1380؛ بانی مسعود، 1388؛ زیاری، 1382؛ پاکدامن، 1373؛ طباطبایی، 1384). جنگ با روسیه و حضور اروپاییان در ایران، عباس میرزا ولیعهد و حکمران آذربایجان و تنها مرد قدرتمند و فهیم قاجار را که نیاز فوری به انجام اصلاحات به سبک غربی را درک می کرد ترغیب نمود که آموزش نظامی پاره ای از نیروهایش را به سبک غربی آغاز کند. او چندین دانشجو را نیز عمدتاً با هدف اصلاح ارتش به اروپا اعزام داشت. وزیران اعظم او ـ ابوالقاسم و عیسی قائم مقام ـ با تقلید آگاهانه از فرآیند مشابه اصلاحی که در امپراتوری عثمانی در دوران حکومت سلطان سلیم سوم(1186ـ 1168خورشیدی/1807ـ 1789میلادی) جریان داشت، یک برنامۀ اصلاحات نظامی را تحت عنوان “نظام جدید” آغاز کردند. “نظام جدید” درست مانند امپراتوری عثمانی شامل آشنایی با فناوری نظامی اروپا و روش های مدرن تربیت سربازان می شد. همچنین وسیله ای بود برای آغاز برخی اقدامات دیگر نظیر ترجمۀ کتاب های اروپایی، تأسیس چاپخانه، انتشار روزنامه و همینطور تلاش برای نظم بخشیدن به نظام مالیاتی که به نظر می رسید پیش شرط های لازم برای اصلاح بنیادی نظامی است. عباس میرزا همچنین با اعزام تعدادی از ایرانیان برای تحصیل در اروپا گام بی سابقه ای در این راه برداشت. بنابراین “نظام جدید” اهمیت آموزش به سبک اروپایی را در فرآیند مدرن سازی و اصلاحات نشان داد(بانی مسعود، 1388: 11).
در دورۀ محمدشاه افزون بر تعلیمات نظامی، به سیاست عباس میرزا مبتنی بر اکتساب مهارت های صنعتی اروپاییان از طریق دعوت تکنیسین های فرانسوی برای اقامت در ایران ادامه داد. هنگامی که فلیکس ادوارد کنت دوسرسی، سفیر فرانسه در سال 1219 خورشیدی(1840 میلادی) به ایران آمد کارشناسان مورد درخواست در زمینه های شمع سازی، کاغذسازی، شیشه سازی و نخ ریسی را به همراه آورد. افزون بر آن یکی از امتیازاتی که محمدشاه در دورۀ مأموریت کنت دوسرسی در ایران به فرانسویان واگذار کرد این بود که صنعتگران فرانسوی در آذربایجان برای پنجاه سال از حمایت رسمی برخوردار می شدند(ناطق، 1380: 112).
در دورۀ ناصرالدین شاه، امیرکبیر به عنوان دبیر هیأت نمایندگی ایران همراه خسرو میرزا(فرزند هفتم عباس میرزا) به روسیه رفت و حدود ده ماه را در آن دیار گذراند. مشاهدۀ پیشرفت های روسیه در آیینۀ ذهن و جان امیرکبیر تأثیر شگرفی نهاد. مشاهدات امیرکبیر در روسیه و مطالعه در مؤسسات تمدنی جدید این کشور توجه وی را به مسائلی معطوف داشت که در دوران صدارت خود، سعی کرد بخشی از آن مؤسسات را به وجود آورد؛ مثلاً تلاش برای راه اندازی مدرسۀ دارالفنون و توسعۀ قورخانه و کارخانجات بافندگی و ایجاد نظام جدید قشون را می توان از جمله برنامه هایی دانست که خمیرمایۀ آن در مسافرت روسیه شکل گرفت(بانی مسعود، 1388: 17و 18).
مدرسۀ دارالفنون که در آن برای تعلیم از روش های اروپایی استفاده می شد منشأ تحولات فکری مهمی در ایران گردید. در واقع می توان این مدرسه را راهگشای تعلیمات عالیۀ جدید و وسیلۀ ترویج علوم در نیمۀ دوم قرن نوزدهم میلادی در ایران دانست.7(مقتدر، 1372: 261).
8 با مروری مجدد بر اصلاحات امیرکبیر و توجهی دوباره به سرچشمه های اندیشه های وی که برگرفته از پیشرفت های ممالک روسیه و عثمانی بود می توان به این مهم دست یافت که اولاً نوسازی به شیوۀ غربی منشأ تفکرات جدید در نزد وی بود و ثانیاً امیرکبیر اندیشه های خود را در چارچوب معینی گردآوری نکرده و بنیادهای مدنیت غرب را به درستی مورد بررسی قرار نداده بود. به عبارت دیگر کار امیرکبیر در الگوبرداری از مدنیت غرب، نه یک اقتباس آگاهانه، که گزینش بر پایۀ مشاهدات بود. وی برخی از مظاهر مدنیت را که در جریان مسافرت هایش به روسیه و عثمانی دیده بود، علت پیشرفت های این ممالک پنداشت و در دوران صدارت خود سعی کرد این موسسات جدید را در ایران بنا نهد(یغمایی،1376: 58).
از جملۀ اقدامات انجام شده در دورۀ ناصری جهت برخورد ایرانیان با فرهنگ و فناوری غربی عبارتند از: استخدام معلمان خارجی، اعزام محصل به اروپا، دایر شدن مدارس فرانسوی و موسسات آمریکایی، تأسیس چاپخانۀ سنگی، انتشار نخستین روزنامۀ فارسی زبان به مدیریت میرزا صالح شیرازی، تعلیم زبان فرانسه و انگلیسی و ترجمۀ کتاب و رساله از زبان های اروپایی به فارسی(صدیق، 1354: 296 و 297).
9یکی از عواملی که می توان آن را مبدأ تحولات معاصر دانست “انقلاب مشروطه” است. “مشروطه وجهی از عقلانیت مدرن غربی بود که ریشه در اندیشه های مرتبط با جریان روشنگری اروپا داشت.”10(آدمیت، 1355: 4).
11پس از مشروطه در روندی تدریجی با گسترش تمایلات ترقی خواهی و تجددطلبی در میان گروه های مختلفی از جامعۀ ایران و رشد نسبی آگاهی های اندیشمندان ایرانی، فرآیند ترقی خواهی و تجددطلبی در ایران عصر قاجاریه و مشروطیت وارد مرحلۀ جدیدی شد که در مقایسه با اندیشه ها و تکاپوهای ترقی خواهانه و تجددطلبانۀ پیشگامان نوگرایی و اصلاحات ایران، از گستردگی و عمق بیشتری برخوردار بود(همان: 54).
2ـ3ـ2. مدرنیته و دوران پهلوی اول
2ـ3ـ2ـ1. بررسی اوضاع اجتماعی تاثیر گذار بر ساختار معماری پهلوی
عصر پهلوی اول از دو دورۀ مشخص تشکیل می شود. دورۀ نخست(1312ـ 1304خورشیدی) پس از گذر از یک مقطع کوتاه(1304ـ1299خورشیدی) برای دستیابی به حاکمیت و با انقراض سلسلۀ قاجار و تاجگذاری رضاشاه شکل گرفت. شاخص اصلی این دوره حضور افراد نوگرا و تحصیل کردۀ غرب چون علی اکبر داور، عبدالحسین تیمورتاش و نصرت الدوله فیروز بود که شاه از طریق آنان موفق به اجرای برنامه های نوسازی شد12. دورۀ دوم(1320ـ1312 خورشیدی) به بیان صریح رضاشاه دورۀ “رژیم یک نفره”(هدایت، 1344: 386) یا حاکمیت مطلقه بود. شاخصه های این دوره کنار گذاشتن رجال مقتدر دورۀ نخست چون تیمورتاش و داور، اجرای سیاست های غیردینی و غرب گرا و بهره برداری از طرح هایی بود که در دورۀ نخست سلطنت به اجرا درآمده بودند.
سال 1304 خورشیدی را باید سال شروع نوسازی ایران یا سال شکل گیری “ایران نوین” دانست. رضا شاه به عنوان بنیان گذار ایران نوین و مشوق وحدت و انسجام ملی به میدان آمد(بانی مسعود، 1388: 178 و 179).
اگر بخواهیم به صورت کلی به رئوس اصلاحات و برنامه های نوسازی رضاشاه نظری بیفکنیم می توان برنامۀ نوسازی او را در سه دستۀ اساسی تقسیم بندی کرد: اصلاحات اقتصادی، اصلاحات اداری و اصلاحات اجتماعی(بانی مسعود، 1388: 179).
آغاز استخراج تجاری نفت موجب رونق درآمد ارزی کشور و افزایش تقاضای داخلی و در نتیجه بهبود اوضاع اقتصادی شد. مهمترین اقدام زیربنایی حکومت احداث راه آهن بود که در سال 1305 خورشیدی از سوی هدایت به مجلس پیشنهاد شد(هدایت، 1344: 372). برای رضاشاه راه آهن ملی ایران چیزی بیش از یک موهبت نظامی یا اقتصادی بود. برای او فقدان راه آهن یکی از علل اصلی عقب ماندگی ایران، و وجود آن نماد بارز ایران نوین بود(همان جا).
توسعۀ صنعتی در سال 1309 خورشیدی به صورت جدی آغاز شد. دولت در بالا بردن تعرفه ها، ایجاد انحصارات حکومتی، تأمین مالی کارخانه های نوین از طریق وزارت صنایع و اعطای وام های کم بهرۀ فراوان به کارخانه داران از طریق بانک ملی، سرمایه گذاران صنعتی را تشویق می کرد. در این دوران شمار کارخانه های صنعتی مدرن بدون احتساب تأسیسات صنعت نفت، هفده برابر افزایش یافت(ایوانف، 1356: 78 و 80).
درآمدهای مالیاتی و نفتی پایه ای برای رشد یک دیوان سالاری بزرگ فراهم آورد. کارمندان دولت به طور روزافزون به بخش مهمی از گروه های شغلی میانه و مدرن تبدیل شدند(Banani, 1961: 73 , 80) 13.
سال های بین 1304 و 1309 خورشیدی آغاز ایجاد اصلاح در نظام آموزشی بود. با اینکه بعد از انقلاب مشروطیت برنامۀ درسی مدارس عمومی تنظیم و اعلام شده بود، مشکلات داخلی مانع از اجرای آن می شد14. یک برنامۀ درسی همگانی از روی الگوی مدرسه های فرانسوی که بر آموزش های آکادمیک تأکید می ورزیدند مورد تصویب قرار گرفت. قانون اعزام سالیانۀ محصلین ایرانی به خارج از کشور در سال 1307 خورشیدی به تصویب رسید. معافیت از خدمت نظام وظیفه از انگیزه های عمدۀ ادامه تحصیل در سطوح دبیرستانی و عالی محسوب می شد. با این وجود هنوز تنها فرزندان طبقات متوسط به بالا به مدرسه می رفتند و در مناطق روستایی آموزش وجود نداشت(مککی، 1385: 183ـ184).
تأسیس دانشگاه تهران در بهمن ماه سال 1313 خورشیدی گامی اساسی در توسعۀ آموزش عالی بود. پیش از این اعزام دانشجو به اروپا برای تحصیل علوم و فنون که در دورۀ قاجار آغاز گردیده بود در عصر پهلوی با اهتمام بیشتری پیگیری شد و چند گروه از جوانان ایرانی در دانشگاه های فرانسه و آلمان و بلژیک و انگلستان تحصیل کردند و پس از بازگشت، ارکان اصلی نظام دانشگاهی و سازماندهی نهادهای جدید صنعتی و اداری را پی ریزی نمودند(بانی مسعود، 1388: 182).
حفظ میراث فرهنگی ایران و تشویق و ترویج هنر نیز مورد توجه قرار گرفت. هنرسرای موسیقی بنا شد تا به گردآوری و تنظیم موسیقی محلی و ترانه های سنتی ایرانی بپردازد. از برنامه های موسیقی همگانی برای نخستین بار حمایت رسمی به عمل آمد. فرهنگستان پایه گذاری شد تا لغت های عربی و ترکی وارد در زبان فارسی را بزداید و در صورت امکان واژگان فارسی جای آنها نشاند(روستایی، 1385: 75ـ76 و 79). جشن فردوسی در سال 1313 خورشیدی در مشهد با حضور خاورشناسان برجستۀ غربی برگزار گردید(بحرالعلومی، 1355: 25ـ26).در سال 1309 خورشیدی قانونی مربوط به کشف و حفظ اشیا و آثار منقول باستانی به تصویب رسید(نگهبان، 1376: 16). اندکی بعد موزۀ ایران باستان به وجود آمد. عمران شهری افزایش یافت و ساختمان های معظمی در تهران بالا رفت(مقتدر، 1372: 260 و 262).

2ـ3ـ3. مدرنیته و دوران پهلوی دوم
2ـ3ـ3ـ1. بررسی اوضاع اجتماعی تاثیر گذار بر ساختار معماری پهلوی دوم
فرآیند نوسازی به شیوۀ غربی که در عصر رضاشاه توسعه یافته و در برخی زمینه ها آغاز شده بود در دورۀ محمدرضاشاه ادامه یافت و دگرگونی های عمده ای در عرصه های اجتماعی و فرهنگی جامعه بر جای گذاشت. با گسترش نوسازی و صنعتی شدن کشور، ساختار جمعیتی متحول شد و به تبع آن تحولاتی فرهنگی پدید آمد. طبقات سنتی رو به افول نهادند و قشرهای جدید اجتماعی با تکیه بر جنبه های مختلف تجدد، وارد صحنه شدند. زندگی سیاسی و فرهنگی بر پایۀ دیدگاه های غیرسنتی بنیان گذاشته شد و روند اصلی زندگی فرهنگی این قشرها متمایل به تجددخواهی سکولار (جدایی دین از سیاست) گردید.

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه ارشد رایگان با موضوع جنگ جهانی اول، مکتب شیکاگو، دوران مدرن، ساختمان سازی Next Entries پایان نامه ارشد رایگان با موضوع معماری ایران، قرن نوزدهم، معماری ایرانی، معماری قاجار