پایان نامه ارشد رایگان با موضوع ضمن عقد، فقه و قانون، قانون مدنی

دانلود پایان نامه ارشد

نشده ولي در ماده 215 قانون مدني منفعت عقلايي داشتن و مشروع بودن از شروط مورد معامله مي باشد، و چون مهريه بايد تابع شروط اساسي صحت معاملات باشد پس بايد اين شروط را هم داشته باشد. عقلاني بودن منفعت يعني در بين جامعه و عقلاء آنرا قبول داشته باشند و مشروع بودن هم يعني قانون آنرا منع نكرده باشد. پس اشيائي مانند مشروبات الكلي، مواد مخدر يا گوشت خوك به دليل عدم مشروعيت معامله و عدم وجود منفعت عقلی و شرعی در آنها نمي‌توانند به عنوان مهر قرار گيرند.
1-4-2-7 : موجود بودن
هرگاه مهر عين معيني باشد بايد در زمان عقد موجود باشد، يعني اگر بعد از عقد معلوم شود كه آن عين در زمان عقد موجود نبوده تعيين مهر باطل خواهد بود .اين شرط هم از ماده 361 قانون مدني استنباط مي شود. مثلاً اگر مهريه يكدستگاه اتومبيل باشد كه در عقد درج شده و بعداً مشخص شود اين اتومبيل در زمان عقد وجود خارجي نداشته يا از بين رفته بوده اين تعيين مهر باطل بوده و زن مستحق دريافت قيمت يا مثل طبق ماده 1100 قانون مدني مي باشد.
1-4-2-8 : ملك شوهر بودن
مالي كه مهر قرار داده مي شود بايد ملك شوهر باشد ، البته ملك غير را هم ميتوان با اجازه مالك آن مهر قرارداد ولي اگر بدون اذن مالك باشد غير نافذ بوده و با اجازه او تعيين مهر نافذ و با رد اجازه او باطل مي شود. و در صورت ابطال مهر شوهر بايد مثل يا قيمت آنرا بدهد36.
1-4-3 : مقدار مهريه
در قانون مدني تعيين مقدار مهريه به اختيار زوجين گذاشته شده كه اين موضوع در ماده 1080 قانون مدني به صراحت بيان شده: « تعيين مقدار مهر منوط به تراضي طرفين است». درست است كه در قانون و فقه حداقل و حداكثري براي ميزان مهريه تعيين نشده ولي مهر نمي تواند به اندازه اي كم ارزش باشد كه نتوان به آن مال گفت مانند يك دانه عدس با اين وجود هر چيزي را كه ماليت داشته باشد صرف نظر از ميزان و مقدار آن مي توان مهر قرار داد. در مورد مقدار مهر در فقه اماميه دو نظريه وجود دارد: برخي معتقدند كه مقدار مهر نبايد بيش از «مهرالسنة» باشد37. امّا مشهور فقها معتقدند مقدار مهر از نظر كمي و زيادي هيچ محدوديتي ندارد ولی رعايت مهر السنة مستحب و زياد از آن مكروه است38. مسئله مهر در اسلام بسیار مهم، ظریف، دقیق و قابل توجه است. اسلام بر مهریه های سبک اصرار دارد و از مهریه های سنگین متنفر است. روایات مهمی از رسول(ص) و امامان معصوم(علیه السلام) وارد شده که تأکید دارد بر این که مهر را سبک بگیرید و از صداق سنگین بپرهیزید. زیرا مهر سنگین باعث روگردانی جوانان از ازدواج و ماندن دختران در خانه است . رسول خدا (ص) فرمودند: « أفضل نساءِ اُمتَّی أصبحنَّ وجهاً وَ أقَلَّهُنَّ مهراً »39 ، يعني: « برترین زنان امت من، كساني هستند که زیبا روي و کم مهريه باشند » و همچنين امیرالمؤمنین علی(ع) می فرمایند: « لا تغالوا بِمُهورِ النِّساء فَتَكوُن عَدُوّاة»40 ، يعني: « مهریه زنان را سنگين نگیرید که باعث دشمنی مي شود » با اين وجود اگر مقدار مهر به ميزان بسيار زيادي بيشتر از مهرالمثل زن باشد شوهر نمي تواند ادعاي غبن كند، همچنانكه اگر ميزان آن اندك باشد، زن هم نمي تواند تقاضاي فسخ نكاح را بنمايد .
1-5 : اقسام مهريه و شرايط آنها در فقه و قانون مدني
با مطالعه مطالب مربوط به مهر در قانون مدنی و منابع فقهی در می یابیم که انواع مختلفی از مهریه را میتوان مورد نظر قرار داد. منشأ این تقسیم بندی هیئت آن و حالاتی است که نوع خاصی از مهریه در آنها واجب می شود که هر یک را به اجمال شرح خواهیم داد. بنابراین از نظر فقه و قانون مدني مهريه سه قسم است : 1- مهرالمسمي، 2- مهرالمثل و 3- مهرالمتعه، كه ابتدا به توصيف مختصري از اين سه نوع مهر پرداخته و سپس به مهرالسنته و مفوضه المهر كه از انواع مهرالمسمي بوده مي پردازيم :
1-5-1: مهرالمسمی
زن و شوهر مي توانند در باب ميزان و مقدار مهر با هم توافق كنند ، يعني در كنار عقد نكاح قراردادي نسبت به چگونگي اجراي الزام مرد به دادن مهر منعقد سازند. اين قرارداد تبعي تابع قواعد عمومي ساير معاملات است و موضوع آن جنبة مالي دارد . مهری را كه ضمن عقد يا پس از آن بتراضي طرفين معين مي شود « مهرالمسمي» گويند41. اصطلاح مهرالمسمي از فقه اسلامي گرفته شده ولي در قانون فقط در ماده 1100 قانون مدني بكار رفته و تعريفي از آن نشده است. قانون مدني در اين رابطه مي گويد : تعیین میزان مهر منوط به تراضی طرفین است و محدودیتی در این خصوص در قانون پیش‌بینی‏ نشده‌است. همچنين مهر باید بین ‏طرفین تا حدی که رفع جهالت آنها بشود، معلوم باشد. در ضمن ممكن است اختيار تعيين مهر به شوهر يا شخص ثالثي داده شود42.
1-5-2 : مهر المثل
هرگاه در زمان عقد دائم مهر المسمي معين نگشته و تعيين آن بديگري نيز واگذار نشده باشد يا شرط عدم مهر شده باشد يا بعبارت ديگر زماني كه تفويض بضع شده باشد43، پس از وقوع نزديكي مهرالمثل تعيين مي شود44. براي تعيين مهرالمثل : وضعيت خانوادگي زوجه، صفات او از قبيل زيبايي، تحصيلات، بكارت، سن و ساير امتيازات با توجه به امثال و اقران وي و بسته به نظر عرف زمان و مكان در نظر گرفته مي شود45.
1-5-2-1 : مواردي كه زن مستحق مهرالمثل مي شود :
اول: در صورتي كه مهر در عقد تعيين نشده و يا عدم استحقاق زن در گرفتن مهر شرط شده باشد و بين زوجين زناشويي واقع شود، مطابق ماده 1087 قانون مدني به زن مهرالمثل تعلق مي گيرد و دوم: در صورتي كه تراضي طرفين درباره مهرالمسمي به جهتي باطل باشد و براي مهر نتوان قيمت يا مثل معين كرد. مانند موردي كه مهرالمسمي مجهول باشد يا ماليت نداشته باشد نيز مطابق ماده 1100 قانون مدني مهرالمثل تعيين مي شود و در نهايت سوم: در صورتي كه نكاح باطل است ولي زن از فساد آن اطلاع ندارد و بين زوجين زناشويي واقع شود، مطابق ماده 1099 قانون مدني زن مستحق مهرالمثل خواهد بود .
1-5-3 : مهر المتعه
مالي است که زوج به زوجه مطلقه كه با او نزديكي نكرده است مي پردازد. پس هرگاه در عقد مهر ذكر نشده و قبل از نزديكي و تعيين ميزان مهر، طلاق واقع شود، به زن مهرالمتعه پرداخت مي شود46. در تعيين مهرالمتعه برخلاف مهرالمثل، وضعيت مالي مرد از حيث غنا و فقر در نظر گرفته مي شود47.
1-5-3-1 : تفاوت مهر المتعه با مهر المثل
هر چند مهرالمتعه همانند مهر المثل در موردی تعیین می شود که در عقد ذکری از مهر نشده باشد ولی در بین آنها سه تفاوت اساسی وجود دارد : تفاوت اول) در تعیین مهرالمتعه مهریه به تناسب دارائی زوج تعیین می شود ولی در تعیین مهرالمثل صفات و حال زن ملاک عمل است ، تفاوت دوم) مهرالمثل در صورتی داده می شود که بین زن و مرد نزدیکی واقع شده باشد ولی مهرالمتعه اختصاص به نکاحی دارد که پیش از نزدیکی منجر به طلاق می گردد. و تفاوت سوم) استحقاق زن به دریافت مهرالمثل پس از نزدیکی ایجاد میشود، خواه زوجیت ادامه یابد یا در اثر طلاق، فوت یا فسخ نکاح منحل گردد ولی در مهرالمتعه اگر در اثر فوت یکی از زوجین و یا خیار فسخ یا درخواست طلاق از طرف زن، نکاح از بین برود ، زن حق مطالبه مهرالمتعه را ندارد .
1-5-3-2 : شرايط مهرالمتعه
براى تعيين مهرالمتعه به آيه شريفه ۲۳۶ سوره مباركه بقره استناد شده است. پس براى استحقاق زن براى مهرالمتعه سه شرط لازم است : شرط اول اين كه: در عقد نكاح مهرى ذكر نشده باشد و بعداً نيز زوجين آن را تعيين نكرده باشند ؛ شرط دوم اين كه: زناشويى واقع نشده باشد و در نهايت شرط سوم اين كه: زوجين با طلاق از هم جدا شده باشند، نه با فوت يا بذل مدت يا فسخ نكاح .
1-5-4 : مهرالسنه
مهرالسنه از حیث تعیین مبلغ است و از جمله موارد مهر المسمی می باشد. در اصطلاح فقها، به مقدار مهري كه پيامبر اكرم (ص) براي همسران و دختران خويش تعيين مي‌كردند مهرالسنه گفته مي‌شود. مقدار مهرالسنه پانصد درهم (نقره) معادل پنجاه دينار (طلا) است و شايسته است مهر زنان مسلمان نيز به همين مقدار باشد. بنظر بعضي مهر نبايد از پانصد درهم معادل پنجاه دينار تجاوز كند48 و چنانچه بیش از آن مقرر گردد به همین مقدار باید عودت داده شود. پیامبر اسلام (صلی الله و علیه و آله) به منظور جلوگیری از ازدیاد مهریه، در تثبیت این سنت تأکید داشتند و آن گونه که از روایات به دست می آید امامان معصوم (علیه السلام) نیز همین سیره را پیاده می کردند و از آن عدول نمی نمودند و اهل بیت اگر هم می خواستند بخشش بیشتری داشته باشند، آن را جدای از مهریه اعطا می فرمودند تا هم موجب مهریه های سنگین نشوند و هم از سیره و سنت پیامبر خارج نگردند.
1-5-5 : مفوضه المهر
مفوضه المهر نيز از جمله موارد مهر المسمی می باشد، فقط در آن اختيار تعيين مهر تفويض ميشود. قانون مدنی در ماده 1089 می گوید: « ممکن است اختیار تعیین مهر به شوهر یا شخص ثالثی داده شود در این صورت شوهر یا شخص ثالث می تواند مهر را هر قدر بخواهد تعیین کند ». مضمون ماده مزبور را فقها «تفويض مهر» گويند. تفويض مهر در اصطلاح حقوقي يعني اختيار تعيين مهر را ضمن عقد نكاح به يكي از زوجين يا ثالثي واگذار نمايند. زني كه بدين گونه ازدواج ميكند را «مفوضه المهر» مي نامند. البته ممكن است كه اختيار تعيين مهر به زن داده شود ولي در اينصورت زن نمي تواند مقدار مهر را بيش از مهرالمثل تعيين نمايد49. شخصی که تعیین مهر به موجب توافق زوجین به او محول شده داور به شمار می آید . داور در تعیین مهر ممکن است یک یا چند نفر باشد و درصورت اخیر ممکن است تعیین مهر به اتفاق یا اکثریت آراء داوران انجام پذیرد و نیز ممکن است هر کدام از زن و شوهر یک داور اختصاصی تعیین کنند و داورهای اختصاصی به اتفاق شخص ثالثی را برای تعیین مهر انتخاب کنند .
1-6 : لزوم ذكر مهر در نكاح
1-6-1 : اقسام نکاح
نکاح دو قسم است: دايم و منقطع. در انجام وظايف زناشويي بين اين دو گونه نکاح هيچ تفاوتي وجود ندارد، اما هر يک از آنها آثاري دارند. نکاح دايم اصلاً قيد زماني ندارد و تا آخر عمر است اما در نکاح منقطع حتماً بايد قيد زمان را مطرح کنند.
1-6-2 : لزوم ذكر مهريه در نكاح دائم
اگر در نکاح دايم مهريه تعيين نشود، زوجين مي توانند بعداً با توافق يکديگر يا با نظردادگاه، مهريه را تعيين کنند و در هر صورت ذكر مهر در صحت عقد ازدواج دائم شرط نيست 50. پس اگر عقد بدون تعيين و ذكر مهر واقع شود هيچ اشكالي بر آن نبوده و جايز است .
1-6-3 : لزوم ذكر مهريه در نكاح موقت
نکاح موقت دو رکن دارد : 1) زمان معين ، 2) اجرت معين (مهريه). عدم وجود اين دو رکن نکاح را باطل مي کند. برخلاف ازدواج دائم ذكر مهر در ازدواج موقت شرط است و اگر اخلال به آن نمايند عقد باطل است 51.
1-7 : مدت مهريه
مطابق ماده 1083 قانون مدني كه مقرر مي دارد : « براي تاديه تمام يا قسمتي از مهر مي توان مدت يا اقساطي قرار داد » ممكن است زوجين با موافقت يكديگر براي پرداخت مهريه مدتي را تعيين يا اقساطي قرار دهند. قانونگذار در كمي يا زيادي مدت و اقساط مهر دخالتي ننموده و آن را بطور كلي اعم از اينكه قسمتي از مهر يا تمام آن را مدت دار يا اقساطي قرار دهند در صلاحيت زوجين گذاشته است. تعيين مدت يا قراردادن اقساط براي مهر در صورتي مجاز است كه مهريه عين معين نباشد چون اگر مهر عين معين باشد مطابق ماده 1082 قانون مدني به محض وقوع عقد به ملكيت زن در آمده و قراردادن مدت يا اقساط بي معني و مخالف حكم ماده مزبور است. هرگاه براي پرداخت مهر مدت تعيين نشده باشد زن هروقت بخواهد مي تواند آن را از شوهرش مطالبه كند و بعبارت ديگر مهريه حال محسوب است .
در مورد اينكه براي پرداخت مهر زن در عقد نكاح موقت هم مي توان همانند نكاح دائم مدت يا اقساط قرار داد اختلاف نظر وجود دارد ، اگرچه برخي فقهاي اماميه پاسخ مثبت داده اند ليكن اكثر آنها پرداخت مهر را ضمن عقد لازم دانسته اند52. درصورتي كه با توجه به اطلاق ماده 1083 قانون مدني و اصول كلي حقوقي كه هر قراردادي كه برخلاف قانون و اخلاق حسنه و نظم عمومي نباشد، بين طرفين لازم الاتباع است براي پرداخت مهريه در نكاح منقطع نيز مي

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه ارشد رایگان با موضوع عقد نکاح، زنان خانه دار، صحت معامله Next Entries پایان نامه ارشد رایگان با موضوع عقد ازدواج، فقه امامیه، قانون مدنی