پایان نامه ارشد رایگان با موضوع دانشگاه تهران، معماری مسکونی، فارغ التحصیلان، هنرهای زیبا

دانلود پایان نامه ارشد

قطعات کوچک و بزرگ تفکیک شدند و در حقیقت بدون اینکه از قبل طرح و برنامه ای وجود داشته باشد روز به روز سطح شهرها گسترش یافت. نقش آرشیتکت ها در این زمان خانه سازی است. می توان گفت بهترین دوره ای که مشخصۀ آغاز تعدادی از کارهای معمارانه در زمینۀ خانه در تهران و سایر شهرهای ایران به شمار می آید دهۀ 1320 خورشیدی است. این موج با یک دهه تأخیر به شهرهای دیگر از پایتخت رسید. چون دولت موفق شده بود تا آغاز این دهه ساختمان های حکومتی و خدماتی و سایر احتیاجات خود را بسازد و بعد از جنگ بخاطر تشتتی که در سیستم حاکمیت وجود داشت تا مدتی فعالیت های بزرگ ساختمانی متوقف ماندند ولی در عوض موقعیتی فراهم آمد تا مردم شروع به ساخت خانه های شخصی بکنند. بنابراین در این دهه شاهد یک سری ساختمان های مسکونی در دو طرف خیابان های اصلی شمال شهر تهران هستیم(باور، 1388: 86)(تصاویر 2ـ24 تا 2ـ27).

تصویر2ـ24. معماری متعارف مسکونی دهۀ 20، عقب نشینی ساختمان از دیوار محدودۀ زمین و ایجاد ساباط بر روی ورودی.
باور، 1388: 96.

تصویر2ـ25. معماری متعارف مسکونی دهۀ 20، تهران.
باور، 1388: 125.

تصویر2ـ26. معماری مسکونی متعارف دهۀ 30، تهران.
باور، 1388: 116.

تصویر2ـ27. معماری مسکونی متعارف دهۀ 30، تهران، خیابان ابوریحان.
باور، 1388: 117.
بعد از سال ها رکود مربوط به دوران بعد از جنگ جهانی دوم، تنها پس از رویدادهای مربوط به قیمت نفت و ازدیاد درآمد ملی از سال 1332 خورشیدی به بعد بود که احداث ساختمان ها رواج و رونق بیشتری یافت و مسألۀ معماری و شهرسازی اهمیت خاص پیدا کرد. در این سال ها عوامل مختلف اقتصادی و سیاسی از جمله فعالیت بیشتر معماران تحصیلکرده در ایران یا خارج از کشور و همچنین توسعۀ روابط با دیگر کشورها باعث شدند که نحوۀ دید و سلیقه و روش زندگی مردم ایران روال جدیدی بیابد و خصوصیات زندگی اروپایی با آهنگ سریع تری در زندگی ایرانی و بخصوص در شهرهای بزرگ رسوخ کند. در این زمان آرشیتکت ها که اکنون میدان عمل وسیعی برای فعالیت های خود پیدا کرده بودند بی اینکه به عوامل اقلیمی، آب و هوا، عرف و عادت توجه داشته باشند هر یک بطریقی قسمتی از معماری اروپا را در ایران به مرحلۀ اجرا درآوردند. در نتیجه معماری جدید در ایران چه از دیدگاه نحوۀ اندیشه و زندگی مردم، چه از لحاظ استفاده از مصالح جدید و چه از نظر تطبیق با موقعیت محیطی به صورت مخلوطی از سبک های نامتجانس شرقی و غربی درآمد. شروع استفاده از سنگ پلاک به خصوص نوع تراورتن که جایگزین نماهای آجری شد در این دوره است. به علاوه استفاده از پنجره های بزرگ، کشیده و سرتاسری و کاربرد پروفیل های فلزی به جای چوب برای درها و پنجره ها مربوط به همین دوران است. بدین صورت شکل یا فرم، عملکرد و نمود معماری در این دوره کاملاً با معماری پیشین متفاوت است(باور، 1388: 98ـ 99)(تصاویر 2ـ28 تا 2ـ30).

تصویر2ـ28. معماری اعیانی دهه های 20 و 30، تهران.
باور، 1388: 112.

تصویر2ـ29. معماری اعیانی دهه های 30، تهران، خیابان رازی شرق پارک دانشجو.
باور، 1388: 114.

تصویر2ـ30. معماری اعیانی دهه های 30، تهران، خیابان بزرگمهر.
باور، 1388: 114.
جو غالب معماری ایران در دورۀ پهلوی اول آبشخور سه جریان معماری بود: معماری اواخر قاجار، مدرنیسم و سبک نئوکلاسیک باستان گرا(سبک ملی). این جریانات در دورۀ پهلوی دوم به یک جریان غالب و تأثیرگذار معماری مدرن تبدیل می شود. معماری مدرن شکل گرفته در این دوره عمدتاً از مجرای کارهای معماران و اندیشه های جریان ساز اروپا از جمله: سبک بین المللی، مدرسۀ باهاوس، کارهای لوکوربوزیه، فرانک لوید رایت، ریچارد نویترا، آلوار آلتو، جیمز استرلینگ و … حمایت می شد و ماحصل آن صورت ایرانی معماری مدرن بود که با عنوان معماری”شبه مدرنیستی” نام گذاری گردید.
جریانی موازی با جو غالب معماری مدرن ایران که عمدتاً از طریق معماران تحصیل کردۀ ایرانی چه در خارج از کشور و چه فارغ التحصیلان دانشگاه تهران حمایت می شد بین دهه های 1340 و 1350 خورشیدی شکل گرفت که شدیداً تحت تأثیر جو جریانات روشنفکری ایران دهه های مذکور بود و آن “بومی گرایی” و “تاریخ گرایی” بود(تصاویر2ـ31 و2ـ32). بوم گرایی و به تبع آن تاریخ گرایی را می توان بازآمدن، بازآوردن یا ادامۀ رسوم، باورها و ارزش های فرهنگی بومی دانست. در محیط های دانشگاهی افرادی نظیر شادمان، آل احمد و فردید موفق شدند بسیاری از روشنفکران ایران را قانع کنند که بیماری اجتماعی موجود ایران دیگر “عقب ماندگی” نیست بلکه “غربزدگی” است. بنابراین آنان به جای تقلید کامل از غرب یا تلاش برای رسیدن به پای آن، خواستار ترک گفتن غرب شدند. برگزاری دو همایش مهم بین المللی در همین دوران با عنوان” بررسی امکان پیوند معماری سنتی با شیوه های نوین ساختمان” و “نقش معماری و شهرسازی در کشورهای در حال صنعتی شدن” با رویکرد توجه به مفاهیم سنتی با تکنولوژی مدرن کمک بزرگی به این جریان کرد(بانی مسعود، 1388: 243 و 250).

تصویر2ـ 31. موزۀ هنرهای معاصر تهران، کامران دیبا.
بانی مسعود، 1388: 306.

تصویر2ـ32. موزۀ هنرهای معاصر تهران، کامران دیبا.
بانی مسعود، 1388: 307.
ایجاد واحدهای مسکونی تا اواسط دهۀ 1320 خورشیدی در مناطق روستایی و شهری عمدتاً به صورت سنتی و با استفاده از مصالح بومی از قبیل خشت و سنگ، کاهگل و چوب و با ابتدایی ترین شیوه ساخته می شد، حتی به رغم تحولات اجتماعی و اقتصادی در سال های سلطنت رضاشاه این وضع بدون تغییر باقی ماند. از پایان جنگ جهانی دوم حرکتی برای ساختمان سازی و ایجاد واحدهای مسکونی جدید به وجود آمد که در آنها از مصالحی همچون آجر، تیرآهن و بتن استفاده می شد. تا سال 1335 خورشیدی واحدهای مسکونی جدید 44درصد خانه های شهری را تشکیل می داد و نسبت آنها تا سال 1345 خورشیدی به 56 درصد افزایش یافته بود(پاکدامن، 1355: 85). طی ده سال بعد یعنی تا سال 1355 خورشیدی عملاً می توان گفت که 70 درصد از واحدهای مسکونی شهری و 35 درصد از واحدهای مسکونی روستایی با مصالح و ابزارهای جدید ساخته شده بودند(سیف زاده، 1373: 26). دولت همچنین برای مبارزه با اثر تورم بخشی ساختمان در بین سال های 1350 و 1357 خورشیدی محدودیت هایی جهت صدور پروانۀ ساخت با محدود کردن سطح زیربنا اعمال کرد و لایحه ای برای تعدیل و تثبیت نسبی قیمت زمین و قوانینی نیز جهت تثبیت اجاره بها تنظیم کرده و به اجرا گذارد(آبراهامیان، 1376: 54). دولت محمدرضاشاه برای مقابله با کمبود مسکن در شهرها ـ که ناشی از رشد جمعیت و افزایش سریع درآمدها بود ـ اقدامات گوناگونی در زمینۀ فراهم آوردن امکانات سرمایه گذاری بیشتر در ساختمان سازی، جلوگیری از بورس بازی زمین و ایجاد تسهیلات اعتباری به عمل آورد. ولی به رغم این اقدامات، بخش مسکن در ده سال آخر عمر سیاسی دولت محمدرضاشاه(56 ـ1346خورشیدی)، تورمی ترین بخش از اقتصاد کشور بود(بانی مسعود، 1388: 252).
در ایران سال های 1340 تا 1350خورشیدی، گرایش به معماری مدرن عمدتاً از طریق ساخت خانه ها و مجتمع های مسکونی در اوج خود بود. این گرایش از سوی دو نهاد حمایت می شد: بانک ساختمانی با شعار ساخت خانه های ارزان قیمت، و فارغ التحصیلان معماری دانشگاه های داخل و خارج از کشور. بانک ساختمانی که بعدها به سازمان مسکن تغییر نام یافت در واقع مشاور فعالیت های عمرانی دولت بود. سال ها بعد، وزارت آبادانی و مسکن با الگوبرداری از سازمان مسکن شکل گرفت و در اصل یکی از شاخه های جداشدۀ آن بود(همان: 253).
تأثیرگذارترین گروه ها در تثبیت اصول و مفاهیم معماری مدرن در ایران(عمدتاً خانه های مسکونی)، معماران تحصیل کرده در خارج از کشور و فارغ التحصیلان دانشکدۀ هنرهای زیبای دانشگاه تهران بعد از دهۀ 40 خورشیدی بودند. در مقام مقایسه چه از نظر حجم کار انجام گرفته و چه از نظر تأثیرگذاری، این دو گروه قابل مقایسه با هم نیستند. لذا چه در بازار کار خصوصی و چه در مشاغل دولتی عمدتاً معماران فارغ التحصیل از دانشگاه تهران مشغول به کار بودند(بسکی، 1374: 73). معماران این دوره که با تکه پاره هایی از یک پیشینۀ معماری سنتی روبه رو بودند با به کارگیری اصول و مفاهیم معماری مدرن توانستند با تجریدی کردن پلان و نماها، بناها را به صورت یک شی مستقل صرفاً با بررسی عملکرد، روابط مفاهیم و عناصر و از همه مهمتر جایگاه انسان به عنوان موجودی فیزیکی، طراحی نمایند. پرکارترین معمار گروه نسل اول هوانسیان است که خانه های او همگی ویژگی هایی منحصر به فرد دارند که سبب می شود هم از لحاظ زیبایی و هم عملکرد بسیار موفق و تأثیرگذار باشند. او استفاده از فرم های مدور، پنجره های پیش آمدۀ کمانی، بالکن های کمانی و تجربۀ خود را از کار با معمار فرانسوی، وارد طرح خانه ها و آپارتمان های تجاری ـ مسکونی خود کرد(بانی مسعود، 1388: 254)(تصاویر2ـ33 و2ـ34).

تصویر2ـ33. مجتمع آپارتمانی مسکونی، وارطان هوانسیان.
بانی مسعود، 1388: 223.
تصویر2ـ34. ویلای شخصی، وارطان هوانسیان.
بانی مسعود، 1388: 223.

لطیف ابوالقاسمی در ساختمان مسکونی شماره 2 که در خیابان جردن تهران در سال 1343 خورشیدی ساخته شده، در پی خلق زبان معماری مسکونی خود بوده است. در طرح پیشنهادی او اتاق های خواب تماماً رو به جنوب پیش بینی شده و دارای بالکن ها و تراس های قابل استفاده است. فضای هال که به جای نشیمن طراحی شده است مستقیماً در ارتباط با آشپزخانه و از طرف دیگر به ورودی مجزای اصلی مربوط می شود(بانی مسعود، 1388: 270)(تصویر2ـ35 و 2ـ36).

تصویر2ـ35. خانۀ مسکونی شماره 2، لطیف ابوالقاسمی،1343.
بانی مسعود، 1388: 270.

تصویر2ـ36. پلان خانۀ مسکونی شماره 2، لطیف ابوالقاسمی،1343.
بانی مسعود، 1388: 271.
خانۀ مسکونی در رامسر به طراحی فرامرز شریفی با مفاهیم بومی طراحی و ساخته شده است. بنا دارای حجمی ساده و با نمای آجری و بندکشی سیمانی است. پلان خانه مستطیل شکل است و حدوداً 300 مترمربع مساحت دارد که در دو طبقه طراحی شده است. نحوۀ ساماندهی فضا در خانۀ ویلایی رامسر به صورتی است که فضای مربوط به فعالیت های روزانه در طبقۀ همکف و اتاق های خواب و بخش های خصوصی در طبقۀ بالا قرار گرفته اند(بانی مسعود، 1388: 271)(تصویر2ـ37).

تصویر2ـ37. خانه ویلایی، فرامرز شریفی، رامسر.
بانی مسعود، 1388: 271.
اوج گرایش به معماری مدرن در دانشکدۀ هنرهای زیبا بین سال های 1340 و 1350 خورشیدی به وقوع پیوست. منبع الهام دانشجویان آن دوره برای فهم و درک تحولات معماری مدرن، اولاً مدرسانی بودند که اکثریت در خارج از کشور تحصیل کرده و در بطن معماری مدرن هم درس خوانده و هم زندگی کرده بودند و ثانیاً وجود مجلات مختلف معماری غربی و کتاب های تک بیوگرافی معماران مدرن بود. ردپای معماری مدرن را می توان با بررسی کردن پروژه های ارائه شدۀ دانشجویان در بین سال های مذکور پی گرفت(همان: 261)(تصویر2ـ38).

تصویر2ـ38. نمونه کار دانشجویان معماری دانشکده هنرهای زیبا ـ دهۀ 1340.
باور، 1388: 221.
تبدیل شدن شهر سنتی به شهر مدرن باعث ایجاد یک دگردیسی در معماری شد. احداث خیابان ها و میدان های جدید به نمای بیرونی ساختمان ها اهمیت بخشید خصوصاً ساختمان های عمومی و دولتی که با ارباب رجوع بسیار سروکار داشتند تماماً برون گرا و دارای نمای بیرونی بودند. بدین ترتیب و به مرور زمان، ساختمان های درون گرای سنتی تخریب و به جای آنها ساختمان های برون گرای جدید با نمای بیرونی احداث شد. این تحول ابتدا از میدان ها و خیابان های اصلی شهر آغاز و به تدریج به کل بافت موجود شهر گسترش یافت(قبادیان، 1392: 136).
در غرب به خصوص پس از جنگ جهانی دوم، تمایلی در نزدیک کردن فضای خصوصی و عمومی دیده می شود. مرز میان زندگی خصوصی افراد و زندگی بیرونی آنها به اهمیت سابق نیست. بدین ترتیب تلاشی یا تمایلی برای پنهان کردن احساسات، افکار و تمایلات شخصی و خانوادگی دیده نمی شود و با قرار گرفتن در فضای خانه فرد مستقیماً وارد حریم خصوصی افراد

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه ارشد رایگان با موضوع پهلوی اول، مدرنیزاسیون، پهلوی دوم، دوران پهلوی Next Entries پایان نامه ارشد رایگان با موضوع پهلوی دوم، کاروانسرا، مدرنیزاسیون، پهلوی اول