پایان نامه ارشد رایگان با موضوع حمل و نقل، سلسله مراتب، مدل جاذبه، نقش اجتماعی

دانلود پایان نامه ارشد

از بیتالمال عمومی جامعه تأمین گردد (سیدحسینی،1380).
2-6. معرفی چند مدل عملکردی (تلوم) در رابطه با سیستم حمل و نقل شهری
انوع زیادی از تلومها17 وجود دارند، که اغلب آنها طی دوره تحول کمی علم جغرافیا در دهه70 و 60 میلادی پدیدار شدند. هسته اصلی اغلب مدلهای حمل و نقل و کاربری یک نوع پیشبینی اقتصادی و منطقهای است، که موقعیت و وضعیت بخش اقتصاد پایه را پیشبینی کرده و تخصیص مناسب فضایی آنها را فراهم میسازد. معروفترین آنها مدل لاوری، جاذبه، دسترسی و هنسن میباشد. این مدلها از اجزاء حمل و نقل و کاربریها هستند که به اختصار به معرفی آنها پرداخته شده است.
2-6-1.مدل لاوری18 : نخستین مدلی بود که دو جزء مهم تعامل فضایی را به یکدیگر پیوند داد. در وهله اول تعاملات فضایی بین فعالیتهای اساسی اشتغال و زونهای سکونتی را مورد محاسبه قرار داد. این مدل مجموعه یکپارچهای از اجزاء حمل و نقل و کاربریهاست، که شامل چند تخصیص سکونتی، اشتغال و مدل تقاضای سفر است که با هم ترکیب شدهاند (امینینژاد و افتخاری،1390: 117-116).
2-6-2. مدل جاذبه : به مانند مدل لاوری، رابطه بین کاربری سکونتی و دیگر کاربریها از جمله محل اشتغال به کار میرود. برای تعیین حجم سفر در مناطق شهری براساس اینکه حجم سفر تابعی از جمعیت مختلف شهر و فاصله بین آنهاست استفاده میشود (امینینژاد و افتخاری،1390: 120-119). نشانگر کنش متقابل بین دو نقطه رابطهای مستقیم، با اندازه و یا میزان جمعیت و رابطهای معکوس، با فاصله بین آنها است. مدل جاذبه مدلی کاربردی در بررسی و پیشبینی حرکات جمعیت در فضای کنش متقابل میان آنها مؤثر و ارزشمند است. همچنین در تجزیه و تحلیل کنشهای متقابل انسانی و در غالب بررسیها در زمینه برنامهریزیهای حمل و نقل به کار گرفته شدهاند (محمودی،41:1376-39). بنابراین در کاربردهای عملی مدل جاذبه میتوان به مواردی چون کیفیت و کارآیی شبکهها، نوع حمل و نقل، زمان مسافرت، هزینههای حمل و نقل در واحد مسافت و سایر عواملی که به طریقی موجب افزایش اثر اصطکاکی فاصله میشوند دقت گردد و توانی متناسب با میزان احتمالی اصطکاک فاصله تعیین شود (محمودی،51:1376)
2-6-3. مدل دسترسی : این مدل تقریباً شکل تکاملیافته مدل جاذبه است. معمولاً با مسایل و پدیدههای تحلیل فضایی همراهی دارند. در آن در مورد توزیع سفر مربوط به یک کاربری خاص تجزیه و تحلیل انجام میشود. مثلاً یک مدل توزیع سفر فعالیت مسکونی از محلهای کار یا بالعکس (امینینژاد و افتخاری،121:1390).
2-6-4. مدل دسترسی هنسن : این مدل برای پیشبینی مکان جمعیت طراحی شده و فرضیه اساسی مدل دسترسی به مراکز اشتغال، عامل اصلی در تعیین مکان جمعیت میباشد. در کاربرد آن، شاخص دسترسی به اشتغال برای هر منطقه تعیین میشود (پورمحمدی،68:1382-66). یعنی آنکه برای تعیین مکان یک محله مسکونی، لازم است اشتغالات در مناطق اطراف آن تا شعاع خاصی بررسی شده و در فواصل و محدودیتها و تسهیلات رفتوآمد تأثیر داده شود (امینینژاد و افتخاری،121:1390)
2-7. تعاریف و طبقه بندی انواع راهها و ارائه ضوابط برای هر یک از معابر
راههای شهری از نظر نحوه تعیین مشخصات هندسی به سه گروه کلی متمایز از یکدیگر طبقهبندی میشوند که عمدتاً با توجه به نقش آنها تعریف میشوند: راههای شریانی درجه1، شریانی درجه2 و خیابانهای محلی شکل (2-1) (رحیمی،94:1389).

شکل(2-1): انواع راههای شهری
*مأخذ: (ضوابط و مقررات مصوب وزارت مسکن و راه و شهرسازی، ،1374 :71، اصلاح نگارنده)

2-7-1. راههای شریانی: مجموعهای است که برای عبور وسایل نقلیه موتوری، دوچرخه و پیاده ساخته میشود. به راه در داخل آبادانیها، خیابان نیز اطلاق میشود (رحیمی،94:1389).
2-7-1-1. راه شریانی درجه1: به راههای اطلاق میگردند که عملکرد ارتباطی آنها حائز اهمیت است. هدف از احداث اینگونه راهها، تسریع در جابجایی مسافر و کالا است، معمولاً به شبکه راههای برونشهری متصلاند و جهت ارتباط برونشهری و بین شهر به کاربریهایی که دارای جاذبه ترافیک بالا میباشند مانند فرودگاه، ترمینالهای مسافربری، تفریحگاهها و غیره متصل مینماید. علاوه بر این میتوان مناطق شهری را از طریق اینگونه راهها به یکدیگر متصل نمود. کاربریهای حاشیه این خیابانها میبایست خالی از هرگونه ساختوساز برنامهریزی شود (ضوابط و مقررات مصوب وزارت مسکن و راه و شهرسازی،1374 :72). با توجه به «نقش راهها»، در طراحی و بهرهبرداری از آن به جابجایی وسایل نقلیه موتوری برتری داده میشود. برای رعایت این برتری، دسترسی وسایل نقلیه موتوری و همچنین عبور پیادهها از عرض راه تنظیم میشود. همچنین نحوه کنترل دسترسی راههای شریانی درجه1 به آزادراه، بزرگراه و راه عبوری دستهبندی میشوند (رحیمی، 96:1389).
2-7-1-1-1.آزادراه: راهی است که در تمام طول آن، جریان ترافیک توسط موانع فیزیکی از یکدیگر جدا میشوند. جریان ترافیک در آن بدون وقفه (آزاد) است. برای تأمین چنین وضعیتی کلیه تقاطعها در آن غیرهمسطح است (ضوابط و مقررات مصوب وزارت مسکن و راه و شهرسازی،1374:72).
2-7-1-1-2.بزرگراه: راهی است که ترافیک دو طرف آن به طور فیزیکی از یکدیگر جداست و در برخی از طولهای آن میتوان جریان ترافیک را پیوسته فرض کرد. بزرگراه میتواند معدودی تقاطع همسطح هم داشته باشد، به شرطی که فاصله تقاطعها از یکدیگر زیاد باشد (بیش از حدود 5/2 کیلومتر) (رحیمی، 97:1389). نحوه ورود و خروج به بزرگراه کنترل شده میباشد و تقاطعهای آن همسطح است (ضوابط و مقررات مصوب وزارت مسکن و راه و شهرسازی،72:1374). بزرگراه‌ها حمل و نقلی شخصی، بازرگانی و بارکشی عمومی با حجم و مقدار متوسط، خدمات جمع‌آوری و ارسالی، حمل و نقل کوتاه و متوسط درونشهری و سرویس راه‌های فرعی میباشد (هاگت1379: 319).
2-7-1-1-3. راه عبوری: ادامه راههای برونشهری دوخطه، دوطرفه در داخل شهرهای معمولاً کوچک و متوسط یا روستاهاست به شرطی که عملکرد ارتباطی آن در داخل شهر یا روستا حفظ شود. برای حفظ این عملکرد میبایست ورود و خروج به آن کنترل شده باشد. تقاطعهای آن همسطح میباشد (ضوابط و مقررات مصوب وزارت مسکن و راه و شهرسازی،1374 :72). فاصله تقاطعهای همسطح راه عبوری از یکدیگر کمتر از حدود 5/2 کیلومتر نیست (رحیمی،97:1389).
2-7-1-2. راه شریانی درجه2: راهی است که در طراحی و بهرهبرداری از آن، به جابجایی و دسترسی وسایل نقلیه موتوری برتری داده میشود. برای رعایت این برتری، حرکت پیادهها از عرض خیابان کنترل میشود. دارای عملکرد درونشهریاند و شبکه اصلی راههای درونشهری را تشکیل میدهند (رحیمی،97:1389). با در نظر گرفتن بار ترافیک و سلسله مراتب کاربریها در حاشیه این خیابانها میتوان نسبت به عملکرد ارتباطی یا دسترسی آن برنامهریزی نمود. ابزار طراحی و تعیین نوع کاربریهای حاشیه راه عمدهترین ابزار جهت دسترسی به این اهداف تلقی میگردد. همچنین پارکینگ در حاشیه خیابانهای شریانی ممنوع است جز در خیابانهایی که به دلیل کاربریهای حاشیهای آن نقش «دسترسی» در محور، قوی تشخیص داده شده باشد (ضوابط و مقررات مصوب وزارت مسکن و راه و شهرسازی،72:1374).
2-7-2. خیابانهای محلی: این خیابانها عمدهترین شریانهای تشکیلدهنده بافتهای شهریاند و در آنها کار، خرید، گردش، بازیبچهها جریان دارد. علاوه بر دسترسی، باید به «نقش اجتماعی» آنها نیز توجه بیشتری نشان داد (ضوابط و مقررات مصوب وزارت مسکن و راه و شهرسازی،72:1374).
از سوی دیگر راههای شهری شش نقش اصلی برعهده دارند که عبارتنداز:
فراهم آوردن امکان جابجایی برای وسایل نقلیه موتوری (نقش جابجایی).
فراهم آوردن امکان دسترسی وسایل نقلیه موتوری به بناها و تأسیسات (نقش دسترسی).
ایجاد بستری برای ارتباطات اجتماعی نظیر کار، گردش، بازی و ملاقات (نقش اجتماعی).
شکل دادن به ساختار معماری (نقش معماری شهری).
تأثیر در آب و هوای محیط اطراف راه (نقش تأثیر آب و هوایی).
تأثیر در اقتصاد شهر (نقش اقتصادی) (رحیمی،94:1389).
سه نقش جابجایی، دسترسی و اجتماعی، معیارهای اصلی طبقهبندی راههای شهریاند به طوری که، در راههای شریانی درجه1، جابجایی تنها نقش اصلی است و نقشهای دسترسی و اجتماعی به نفع آنها تنظیم میشوند.
در راههای شریانی درجه2، نقشهای جابجایی و دسترسی هر دو اصلی است و نقش اجتماعی راه به نفع این دو نقش تنظیم میشود. در خیابانهای محلی، هر سه نقش جابجایی، دسترسی و اجتماعی اصلیاند و به آنها توجه یکسان میشود. از آنجا که بطور طبیعی غلبه با وسایل نقلیه موتوری است، رعایت نقش اجتماعی ایجاب میکند که سرعت و حجم ترافیک موتوری به شدت تحت نظر گرفته شود (رحیمی،96:1389).
2-8. سلسله مراتب شبکه ارتباطی از نظر وظیفه و اهمیت
سلسله مراتب شبکه ارتباطی که بیشتر جنبه غیرمحلی دارد عبارتنداز:
آزادراه (اتوبان)
بزرگراه (اتوبان شهری)
خیابان اصلی درجه یک (عبوری) یا شاهراه
خیابان اصلی
سلسله مراتب شبکه دسترسی سواره که جنبه محلی دارد عبارتنداز:
خیابان جمع و پخشکننده
خیابان فرعی بنباز و فرعی بنبست (ارتباط مستقیم به واحدهای مسکونی)
فرعی پیاده (ماشینرو) (قریب،14:1376-15).
2-8-1. آزادراه یا اتوبان
این راه برقراری ارتباط سریع بین شهرهای منطقه و یا کشور را فراهم میسازد، چنین راهی دارای کنترل کامل دسترسی بوده و در طراحی آن دسترسی مستقیم به اراضی مجاور منظور نمیگردد. وجه تمایز عمده آزادراه در این است که آزادراه در یک مسیر مجزا (از دیگر جریانات ترافیک) جریان دارد.
2-8-2. بزرگراه یا اتوبان شهری
این راه برقراری ارتباط سریع بین مناطق عمده یک شهر را فراهم میسازد. تقاطعهای این خیابان باید به صورت غیرهمسطح بوده و ورودیهای آن بسیار معدود باشد، به طوری که فقط خیابانهای اصلی به آن اتصال پیدا کنند تا بازده این قبیل مسیرها به علت ورودی و خروجیهای متعدد کاهش نیابد. چنانچه اتوبان شهری از مسیر جنگلی یا تفریحی عبور کند، آن را «بیشهراه19» مینامند (قریب،15:1376).
2-8-3. خیابان اصلی درجه یک عبوری یا شاهراه
این خیابان برقراری ارتباط بین بزرگراه و خیابانهای جمعکننده و یا مراکز اصلی ثقل و محلات بزرگ یک شهر را فراهم میسازد. در یک چنین خیابانی، امکان دسترسی مستقیم به اراضی مجاور از طریق کندرو وجود دارد. چنین خیابانی، مشمول اجرای مقررات کنترل پارکینگ و غیره بوده، نوع تقاطعها همسطح است. (با در نظر گرفتن سلسله مراتب شبکه) جهت افزایش بازده این گونه خیابانها لازم است کلیه تقاطعها به چراغ راهنمایی مجهز باشند و با استفاده از یک مرکز فرماندهی مشترک، امکان استفاده از «موج سبز» ایجاد گردد.
2-8-4. خیابان اصلی
این خیابان برقراری ارتباط بین بزرگراه و خیابان جمع و پخشکننده و مراکز ثقل و محلات شهر را برقرار میسازد. در این خیابان امکان دسترسی به کاربریهای شهری به طور مستقیم وجود دارد و نوع تقاطعها همسطح و با رعایت سلسله مراتب شبکه میباشد. در شهرهای متوسط و کوچک ایران، معمولاً خیابان اصلی، نقش خیابان اصلی درجه یک عبوری و یا شاهراه را به عهده دارد.
2-8-5. خیابان جمع و پخش کننده
این خیابان برقراری ارتباط بین خیابانهای اصلی و خیابانهای فرعی (محلی) و یا محلههای مجاور را برقرار میسازد. اینگونه خیابانها ترافیک چند خیابان فرعی را جمعآوری نموده به خیابان اصلی و یا خیابان اصلی درجه یک عبوری منتقل مینماید. امکان دسترسی مستقیم به کاربریهای شهری پیرامونی به طور مستقیم وجود دارد. نوع تقاطعها همسطح بوده و در تقاطع با خیابان اصلی از چراغ راهنمایی استفاده میشود. در ایران مرز میان خیابانهای فرعی و جمع و پخشکننده بدرستی مشخص نیست. اینگونه خیابانها به هیچ وجه نباید در اختیار ترافیک عبوری قرار گیرند.
2-8-6. خیابان فرعی بن باز و فرعی بن بست (محلی)
این خیابان برقراری ارتباط بین واحدهای همجوار و همچنین امکان دسترسی به مناطق مسکونی، تجاری، صنعتی یا دیگر اراضی مجاور را فراهم ساخته و به طور مستقیم وجود دارد و نوع تقاطعها همسطح است. خیابانهای فرعی محلی نباید در اختیار ترافیک عبوری قرار گیرند.
2-8-7. فرعی پیاده (ماشین رو)
فرعی

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه ارشد رایگان با موضوع حمل و نقل، عابر پیاده، عدالت اجتماعی، سیستم حمل و نقل عمومی Next Entries پایان نامه ارشد رایگان با موضوع حمل و نقل، اتوبوسرانی، کشورهای پیشرفته، سیستم حمل و نقل عمومی