پایان نامه ارشد رایگان با موضوع حمل و نقل، تمرکززدایی، توسعه اقتصادی، فعالیتهای اقتصادی

دانلود پایان نامه ارشد

سواری و باری، مسئولین برای جابجا کردن مسافران به فکر افتادند به جای واگن اسبی، از وسایل مدرنتری مانند اتوبوس استفاده نمایند. به همین جهت در سال 1305 اولین لایحه تأسیس شرکت اتوبوسرانی از مجلس شورای ملی گذشت و اجازه اتوبوسرانی به یک شرکت دانمارکی واگذار گردید و اتوبوسهای این شرکت در خطوط هفتگانه تهران مشغول به کار شدند. همچنین در سال 1326، تاکسیرانی با 20 دستگاه تاکسی ب- ب فورد، آغاز به کار کرد (قریب،2:1376).
2-19. ارتباط حمل و نقل و توسعه اقتصادی شهرها
کیفیت سیستم حمل و نقل و ظرفیت آن تأثیر فراوانی بر روی اقتصاد یک منطقه یا یک کشور دارد. حمل و نقل یک عامل اساسی در پیشرفت اقتصادی بوده و توسعه پایدار و تحکیم موقعیت اقتصادی یک منطقه یا یک کشور، بدون توسعه و بهبود وضعیت حمل و نقل در آن امکانپذیر نمیباشد. البته بهبود و توسعه حمل و نقل هم نیازمند صرف هزینه و انرژی زیادی میباشد (سیدحسینی،3:1380). اگرچه سیستم‌های حمل و نقل، سیمای اصلی و دائمی چشم‌انداز اقتصادی را تشکیل می‌دهند (هاگت،1379: 328). برای یک اقتصاد، به مثابه رگهای حیاتی هستند که جریان فعالیت‌های اقتصادی را تداوم می‌بخشند. راه‌ها و وسایط نقلیه دو رکن اساسی حمل و نقل می‌باشد. وجود زیربنای حمل و نقل شرط لازم برای توسعه اقتصادی است (آسایش،1380). الگویابی شبکه حمل و نقل متضمن رابطه دوسویه میان فعالیتهای اقتصادی و سیستم حمل و نقل است. بدین معنی که کارکرد سیستم اقتصادی با توجه به فعالیتهای موجود در آن، تابعی از سیستم حمل و نقل بوده و متقابلاً کارکرد شبکه حمل و نقل نیز تحت تأثیر فعالیتهای اقتصادی قرار دارد، زیرا گسترش شبکه حمل و نقل سبب پویایی فعالیتهای اقتصادی شده و از طرف دیگر بسط اینگونه فعالیتها، افزایش تقاضا برای توسعه شبکه حمل و نقل را فراهم میآورد. بدین ترتیب بروز تغییرات در فعالیتهای اقتصادی باعث افزایش ظرفیت جذب جمعیت ناحیه میشود و در نتیجه نیاز به توسعه اقتصادی بیشتر مطرح میگردد (تولایی،1372). از اینرو تقاضا برای حمل و نقل، سبب ایجاد تحول و دگرگونی در سیستمها و شبکههای حمل و نقل شده است. مسلماً افزایش تقاضا برای حمل و نقل، به دنبال رشد و توسعه اقتصادی، پدیدار میگردد. تولید و توزیع مهمترین واکنشهای اقتصادی هستند که لزوم تقاضا برای حمل و نقل را آشکار میسازند (مطیعیلنگرودی،327:1390). بنابراین تأمین چنین تقاضایی، شبکههای حمل و نقل و همچنین خطوط اصلی نقل و انتقالات مورد نیاز بین مکانهای عرضه و تقاضا را به وجود میآورد. لیکن تقاضا برای حمل و نقل اصولاً از عرضه خدمات حمل و نقل جدا نیست. هم تولید و هم توزیع و همچنین حرکات متقابل آنها، از طریق ساخت و کارآیی شبکههای حمل و نقل، شدیداً به یکدیگر وابستهاند (مطیعیلنگرودی،328:1390). با این وجود تأمين نظام حمل و نقل شهري يكي از مسئوليتهاي دولت است. انتخاب مكان عوامل اقتصادي نیز با تغيير در حمل و نقل تغيير ميكند؛ به خصوص زماني كه زيرساختها و يا قوانين حمل و نقل تغيير ميکنند. بنابراين حمل و نقل شهري و تأثير سياستهاي دولت از اين مجرا در الگوي توسعه شهري واضح و مبرهن است (مرصوصی و بهرامیپاوه،1389).
2-20. تمرکزگرایی (تراکم) و تمرکززدایی
تمرکززدایی عمدتاً ریشه در عرصههاي سیاسی و اقتصادي دارد، عدم تمرکز یا تمرکززدایی مفهومی است که در مقابل تمرکزگرایی به کار میرود (خندقی و دهقانی،1389). تراکم نیز، یک جانشینی و تراکم جمعیت در شهرهای بـزرگ و کـلانشـهـرهـاست که از جمله خصایص منطقه شهری به حساب میآید. در واقع بزرگی جمعیت را تشدید میکند. ناهمگونی نیز در نتیجه بزرگی و تراکم جمعیت پدید میآید (ممتاز،141:1379). تراکم شهری در ارتباط مستقیم با اندازهی شهر قابل تخمین است. به عبارتی، میتواند در تنظیم اندازه شهر مؤثر افتد. اندازه شهر به خودیخود و بیوجود تراکم بیمعنا میگردد و هرگاه اندازه شهری گسترده باشد با تراکمی پایین، شهر میل به روستا شهرشدن مییابد و هرگاه اندازه شهر بزرگ باشد و با تراکمی بالا، شهر به نوعی کلانشهر شدن و منطقهی شهریشدن جهت میگیرد لذا در هر دو صورت شهر از شهریت به معنای واقعی کلمه تهی میگردد. بنابراین اندازهی شهر در ارتباط با تراکم متوسط و معقول آن تعریفپذیر شده و بیش از آنکه از طریق مساحت تعریف شوند، به وسیله تراکم انسانی و ساختمانی خود معنا میشوند (عزیزی،256:1382). در کشورهای در حال توسعه شیب منحنی تراکم تندتر میباشد، زیرا ارتباطات حمل و نقل ضعیف موجب، کاهش جذابیت زندگی در حومههای بیرونی شهرها شده و این عامل خود به ادامهی ترجیح برای زندگی در مراکز شهری میگردد بنابراین استفاده زیاد از زیرساختهای مربوط به حمل و نقل، مشکلات ناشی از آمدوشد از حومههای شهر به مرکز را افزایش داده است (عزیزی ،49:1382). از سوی دیگر تکامل زیرساختهای حمل و نقل در مناطق شهری به افزایش کارآیی و بازدهی نیروی کار و سرمایه و همچنین کاهش هزینههای حمل و نقل و بالاخره به کم شدن تراکم منجر میگردد (مرصوصی و بهرامیپاوه،1389).
2-21. اهداف تمرکززدایی از کلان شهرها
به علت خصلت تمرکزگرایی در کشورها، تمرکززدایی از اساسیترین راهکارهایی محسوب می‌شود که در درون آن جامعه مدنی مجال بروز می‌یابد. متعاقب این رهیافت کارآمدسازی نظام سیاسی– اداری و خدماتی، جامعهپذیری پرورش افکار عمومی و اجتماعی، افزایش حس مسئولیت، کاهش مسئولیت دولت مرکزی، افزایش ابتکار و نوآوری، افزایش اعتمادبهنفس، شناخت سریع و به هنگام نیازها و مشکلات محلی، سرعت تصمیمگیری، سرعت اجرا، بهره‌وری بیشتر از منابع انسانی و مادی جامعه، از اهداف و پیامدهای تمرکززدایی به شمار می‌روند. بنابراین شالوده‌ی اصلی تمرکززدایی اعطای حجم عظیمی از استقلال و صلاحیت به واحدهای محلی است. به گونه‌ای که آنها بتوانند در امور محلی خود با عنایت به اقتضائات ویژه‌ی آن به رایزنی، گفتگو، تصمیم‌سازی و تصمیم‌گیری مدیرتی و راهبری بپردازند (گرجی،1377: 91). از جمله دیگر اهداف تمرکززدایی در کلانشهرها میتوان به موارد ذیل اجمالاً اشاره نمود:
– عدالت فضایی- اجتماعی: تمرکززدایی از کلانشهر معمولاً در پی هدف ایجاد تعادل منطقهای و پراکنش امکانات و ایجاد فرصتهای برابر در سرزمین مطرح میشود.
– کارآیی اقتصادی: تمرکززدایی از کلانشهر با پنداشت ناکارآمدی اقتصادی آن و جلوگیری از اتلاف منابع ملی نیز توجیه شده است.
– حفاظت محیط زیست: از آنجا که آلودگی در محیط کلانشهری با درک روشن شهروندان مواجه است، تمرکززدایی از کلانشهر مترادف کاهش خطرهای زیستمحیطی بیان شده است.
– رفع مشکلات حاد اجتماعی: تأکید بر تمرکززدایی، به معنای گریز از رویایی با مشکلات بحرانی کلانشهرها نظیر فقر، بیکاری و بدمسکنی است؛ در حالی که اینگونه مشکلات زاییده کلانشهرها و یا منحصر به آنها نیست. بلکه کلانشهرها تنها عرصه تمرکز و تجمع آشکار مسائلیاند که در جاهای دیگر پراکنده و دور از چشم است.
– رهایی از وابستگی: همزمانی رشد کلانشهرها با رشد وابستگی در برخی کشورهای «جنوب»، و نیز تمهیدات نظریههای «وابستگی» و «مرکز- پیرامون»، تمرکززدایی از کلانشهر را به عنوان سیاستی همسو با رهایی از وابستگی مقبولیت میبخشد (صرافی.36:1377).
2-22. ارتباط تمرکززدایی و توسعه اقتصادی
از ویژگیهای جوامع توسعهیافته و همچنین یکی از شاخصهای توسعهیافتگی عدم تمرکز است. گرچه عدهای معتقد به تعادلهای ناحیهای به طور طبیعی هستند، و مداخله دولتها را در زمینه تمرکززدایی مؤثر نمیدانند و هرگونه تلاشی را در این زمینه تلفکردن وقت و منابع مالی میدانند، لیکن تلاش برای متوازنسازی نظام شهری و لزوم تعدیل جریانهای مهاجرت به سوی شهرهای بزرگ از مواردی است که کاربرد سیاست تمرکززدایی را توجیه میکند؛ زیرا آرامش ملی، در نتیجه اسکان معقول جمعیت حاصل میشود و تا این آرامش به دست نیاید، دیگر برنامههای توسعه با شکست مواجه میشود (عزیزی، 67:1382). نظر به اینکه ارتباط مثبتی بین رشد شهرهای بزرگ و توسعه اقتصادی در کشورهای توسعه یافته و نیز کشورهای در حال توسعه وجود دارد. سیاست تمرکززدایی ممکن است در دستیابی به توزیع متوازنتر درآمد در مناطق مختلف منجر شود ولی احتمالاً سیاست مناسبی برای کارآمدی کل اقتصاد در اغلب کشورهای در حال توسعه نخواهد بود (زبردست ،41:1383-40).
2-23. عوامل مؤثر بر تمرکززدایی
عواملی که تمرکززدایی را ضروری مینماید عبارتنداز سطح توسعه اقتصادی، وسعت کشور و عامل سوم که جنبه منفی دارد، بحران داخلی ناشی از تنش جامعههای محلی با دولت مرکزی است. هر اندازه توسعه اقتصادی کشوری بیشتر باشد، ضرورت واگذاری اختیارات به مسئولان محلی بیشتر خواهد بود. و هر قدر کشوری وسیعتر باشد تمرکززدایی در آن ضرورت بیشتری خواهد داشت (خوبریپاک،83:1384). همچنین عاملی مهم در امیدواری و دلگرمی مردم برای مشارکت در اداره‌ی شهر و پیشرفت و توسعه‌ی آن می‌شود. در واقع ظرفیت اجتماعی مردم در جهت مسئولیتپذیری ‌افزایش می‌یابد و به مرور زمان در زندگی اجتماعی و حتی کالبد شهر و منطقه بازتاب پیدا می‌کند (شوماخر،1378: 96).
2-24. دلایل طرفداران و مخالفان شهرهای بزرگ
دلایل طرفداران شهرهای بزرگ دنبال نکردن سیاستهای تمرکززدایی سرمایهگذاری در سراسر کشور برای دستیابی به نرخ رشد تولید ملی، سهم بیشتر شهرهای بزرگ در تأمین بودجه ملی، فرصتهای اصلی و پتانسیل رشد در شهرهای بزرگ و به دنبال آن توسعه اقتصادی بالا میباشد. از طرفداران یا صاحبنظران شهرهای بزرگ (کلانشهرها) میتوان به کسانی چون آلنزو، ریچاردسون، کوئیچی مرا، لینچ، استون، ویتون و شیشیدو، زوانی، اچوریاکارول، پین، پرودوم و برتو اشاره نمود. در مقابل، دلایل مخالفان شهرهای بزرگ حاکی از آن است که کلانشهرهای بزرگ از اندازهی بهینه شهر فراتر رفتهاند و بنابراین باید تلاشهای توسعهای به سوی مراکز شهری کوچکتر سوق داده شوند، آنها همچنین اظهار میدارند که شهرهای بزرگتر بازده اقتصادی کمتری نسبت به شهرهای کوچک و میانی دارند (زبردست،1383). برنامهها و سیاستهای فضایی که برای جلوگیری از اندازه بهینه شهرها طبقهبندی شده را به شرح ذیل میتوان اشاره نمود:
1- برنامهریزیها و سیاستهایی که در جهت دگرگونی اقتصاد روستایی صورت گرفت تا در نتیجهی آن، گسترش شهرها به آرامی صورت گیرد.
2- سیاست و برنامهریزیهایی که هدف آن، محدودکردن رشد شهرهای بزرگ از طریق کنترل مهاجرتها بود.
3- سیاستهایی که هدف اصلی آن را آهستهکردن و کنترل رشد بزرگترین شهرها از طریق فراهم آوردن امکانات لازم برای رشد شهرهای میانی، و کوچک، یا ایجاد مراکز جدید شهری تشکیل میداد (شکوئی،406:1374).
2-25. راهبردهای تمرکززدایی کلان شهر
پنج راهبرد اصلی در تمرکززدایی از کلانشهرها وجود دارد که به اختصار میتوان بدان اشاره نمود، از جمله:
راهبرد یکم- هواداران این راهبرد، تمرکززدایی کلانشهر را ضرورتی مبرم میدانند، لیکن تحقق آن را با برنامهریزیهای اصلاحگرایانه و در چارچوب نظام موجود ناممکن برمیشمرند، تحول بنیادی (رادیکال) ساختار اقتصادی- اجتماعی در جهت عدالت اجتماعی و خوداتکایی را سفارش میکنند و حتی طرح تمرکززدایی کلانشهر با اجرای سیاستهای ساماندهی فضایی را انحراف از پرداختن به علتها و درگیری با معلولها اعلام میدارند. به نوعی راهبردی جهت مبارزهطلبی برای تغییر نظام کشورها کشیده شده و اغلب در حد کلیگویی باقی مانده است و این خطر را در پی دارد که بخشهای حلشدنی معظلات و تلاش برای کاهش آلام روزمره شهروندان را به آیندهای بعید موکول سازد.
راهبرد دوم- مبنی بر عدم مداخله در سیر تکاملی و رها کردن عوامل اقتصادی تمرکزطلب در کلانشهر است تا اینکه در پی آن عدم تمرکز پدید آید (صرافی،41:1377).
راهبرد سوم- در این راهبرد برخوردی اصلاحگرایانه برای بهبود و ارتقاء سازمان فضایی کلانشهر منطقهای مورد نظر است. مشکلات انبوهی، عدم کارآیی جمعیت و فعالیت را با سازماندهی در سطوح منطقهای و محلی میتوان چاره کرد. بنابراین فنآوریهای ارتباطی امروزی و دیگر زیربناها، ایجاد نظام به هم پیوستهای از مجموعه مراکز جمعیتی و فعالیتی در ابعاد گوناگون را

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه ارشد رایگان با موضوع حمل و نقل، رشد هوشمند، توسعه شهر، تغییرات اجتماعی Next Entries پایان نامه ارشد رایگان با موضوع حمل و نقل، استان کرمان، استان کرمانشاه، کشورهای در حال توسعه