پایان نامه ارشد رایگان با موضوع حمل و نقل، سلسله مراتب، سلسله مراتبی، فضاهای عمومی

دانلود پایان نامه ارشد

شبكهاي از محورها، مراكز شهري و عناصر اصلي معرف شهر، مجموعاً اركان اصلي سازمان فضایي شهر را تشكيل ميدهند. بنابراین سازمان فضايي چشمانداز كالبدي و توصيف روشني از سيماي شهر در آينده و تبلور كالبدي از الگوي توسعه شهر است (ضوابط و مقررات مصوب وزارت مسکن و راه و شهرسازی،1374). الگوي شهري و ساختار فضايي37 داراي دو بخش از عوامل ساختاري است كه عملكردهاي آنها در همه جا يكسان و ثابت است که شامل گرهها و ارتباطات است.
گرهها- مركزيت فعاليتهاي شهري را مشخص ميكند. مربوط به توده فعاليتهاي اقتصادي و يا دسترسي به عوامل حمل و نقل میباشد. پايانهها از قبيل فرودگاهها، ايستگاههاي راهآهن، ايستگاههاي اتوبوس و تاكسي از گرههاي مهم هستند كه بخش اعظم فعاليتها در اطراف آنها در سطح محلي و منطقهاي انجام ميپذيرد. نسبت به اهميت و ميزان مشاركت آنها در عملكردهاي شهري همچون توليد، مديريت و توزيع داراي سلسله مراتب خاص خود هستند.
ارتباطات- زيرساختهايي است كه جريان حمل و نقل ميان گرهها را پشتيباني ميكند. پايينترين سطح اين ارتباطات مربوط به خيابانها ميشود كه عامل تعيينكننده ساختار فضايي شهر هستند. سلسله مراتب ارتباطی از پايين به بالا شامل جادههاي منطقهاي، ايستگاههاي راهآهن، فرودگاههاي بينالمللي و سيستم حمل و نقل دريايي میباشد (people.hofstra.edu). ساختارهاي فضايي شهري با توجه به مسئله وجود وسایط نقليه بنا شده است كه در معيارهاي كلانشهرها ميتوان به چهار عامل اصلي اشاره كرد:
نوع اول- شبكه كاملاً موتوري: مربوط به شهرهاي متكي به اتومبيل با مركزيت محدود.
نوع دوم- مركزيت ضعيف: كه در آنها بسياري از فعاليتها در حاشيه شهر متمركز شده است.
نوع سوم- مركزيت قوي: شامل مراكز شهري با تراكم بالا است كه سيستمهاي ترانزيت عمومي در آنها بسيار توسعه پيدا كرده است.
نوع چهارم- محدوديت ترافيكي: شامل مناطق شهري است كه مخصوص كنترل ترافيك و چگونگي وضعيت ترافيك در ساختارهاي فضايي ميباشد. معمولاً نواحي مركزي تحت تأثير حمل و نقل عمومي قرار ميگيرد. سيستم حمل و نقل شهري ساختار اجتماعي، محلي و كليه نواحي كلانشهر را تحت تأثير قرار ميدهد. به طور مثال يكي از تأثيرات مهم حمل و نقل بر ساختار شهري، طبقهبندي و تجمع فعاليتها در نواحي نزديكتر به سيستم حمل و نقل است (people.hofstra.edu). با توجه به این موضوع عوامل اصلي ساختار فضايي حمل و نقل شهري به قرار زیر است که به اختصار بدانها پرداخته شده است:
– نواحي مخصوص عبور عابرين پياده: اين فضا معمولاً همراه با جادهها است كه معمولاً 10% تا 20% از عرض خيابانها مخصوص عبور عابرين پياده است. در نواحي مركزي شهر، بخشهايي كه به پيادهروها اختصاص داده شده بسيار وسيعتر است و گاهي تمامي يك ناحيه فقط پيادهرو است. در ساختار موتوري شهر پيادهروها بيشتر در خدمت افرادي هستند كه ميخواهند به پاركينگ اتومبيل و غیره يا سيستم حمل و نقل شهري دسترسي داشته باشند.
– خيابانهای نواحي مخصوص پارك اتومبيلها: اين نواحي به خيابانها براي رفتوآمد وسايط نقليه شخصي و عمومي و همچنين پارك اتومبيلها در اماكن خاص اختصاص دارد. در شهرهاي موتوري به طور متوسط 30% از مناطق شهري به خيابانها و 20% به پاركينگهاي خارج از خيابان اختصاص داده شده است. هر اتومبيل داراي دو فضا براي پارك در داخل خيابان و دو فضا براي پارك در پاركينگهاي خارج از خيابان است. در شهرهاي شمالي آمريكا خيابانها و پاركينگها 30% تا 60% از مساحت شهر را اشغال كرده است.
– مناطق مخصوص دوچرخهسواري: در ساختار نابسامان و نامنظم شهري، دوچرخهسواران به آساني ميتوانند به خيابانها راه پيدا كنند و همراه با وسایط نقليه موتوري در خيابانها عبور و مرور كنند. در شهرهاي پيشرفته به منظور ممانعت از اين عمل تسهيلاتي جداگانه از قبيل اختصاص محل عبور و مرور دوچرخهسواران و يا پاركينگ مخصوص دوچرخه براي دوچراخهسواران در نظر گرفته شده است.
– سازگان ترابرد شهري: بسياري از سيستمهاي ترابرد شهري از قبيل اتوبوسها و ترامواها در جادهها و خيابانهاي شهري سهيم هستند و اغلب صدمات زيادي به خيابانها و راههاي شهري وارد ميسازند. اقدامی که در جهت كاهش اين ازدحام صورت گرفته و نتيجه آن ايجاد خيابانهاي مخصوص اتوبوسها است و ديگر راهها از قبيل گذرگاههاي زيرزميني و ريلها سهم خود را از جادهها و خيابانهای شهري دارا ميباشند.
پايانههاي حمل و نقل: منظور از پايانه مكاني است كه به تسهيلات مربوط به ايستگاههاي اتوبوس، قطار و هواپيما اختصاص داده شده است. اهميت اين فضاها بنا بر چندين عامل متفاوت است كه از مهمترين عوامل آن تراكم ميباشد. با توجه به تصاوير فضايي ميتوان تراكم را در نقاط متفاوت شهر، موقعيت پايانهها را تشخيص داد. هر سيستم حمل و نقل داراي نقشهاي منحصر به فرد و ويژگيهاي فضايي خاص است. نمونه آن اتومبيلهاي شخصي است كه به فضايي براي عبور و مرور نياز دارد. بنابراين بخشي از فضاهاي شهري ميبايست به اتومبيلهاي شخصي اختصاص يابد به خصوص در مواقعي كه اتومبيل در حركت نيست كه اين مسئله از نظر اقتصادي و اجتماعي مقرون به صرفه نميباشد. در غرب اروپا حدود 15% تا 20% از فضاهاي شهري به حمل و نقل اختصاص دارد در حاليكه كشورهاي در حال توسعه در حدود10% از فضاهاي شهري به اين امر اختصاص دارد (people.hofstra.edu).
2-14. تعیین چگونگی سیما و فرم شهری توسط شبکه راهها
عبارت فرم شهری38 الگوی فضایی فعالیتهای بشر در شهر که میتوان آنرا در مقیاسهای مختلف محلهای، شهری و یا کلانشهری مورد ارزیابی کمی قرار داد. بسته به مقیاس آنالیز ابعاد مورد توجه از فرم شهری در کمیسازی آن متفاوت خواهد بود (سردره،1390). در واقع استخوانبندی فضایی (اسکلت شهر) سازمان کالبدی توده و فضاست (عزیزی،264:1382). عواملی که باعث تمایز شهری از شهر دیگر، یا شهرهای دیگر می‌شود عبارتنداز نقشه‌ی شهر، سیمای ساختمان‌ها، خصوصیات کنیتیک39 شهر، نوع فعالیت و نوع مردم شهر و صدا و بو است. حقیقت این است که تمام عوامل سیمای شهر، مجتمعاً بر ذهن ناظر اثر میگذارند و در ایجاد تصویر در ذهن وی مؤثراند (لینچ،153:1374). از اینرو عوامل سیمای شهر تصویر یک محیط شهری را بوجود میآورد و این عوامل باید با یکدیگر ترکیب گردند تا فرمی رضایتبخش حاصل آید (لینچ،152:1374). سيما و منظر شهري، كيفيت فرم بصري و همچنین تناسبات كالبدي محيط از طريق نحوه ارتباط و هماهنگي بين اجزاي متشكله به عنوان يك كل و يا مجموعه واحد حاصل ميشود (اصول و ضوابط شهرسازی و معماری).
وظایف اساسی، بر شهر مترتب است که فرم شهر ممکن است بتواند معرف آن باشد از جمله خطوط اصلی عبور و مرور، قسمتهای اصلی شهر که به استفادههای گوناکون (صنعتی، مسکونی، دادوستد و غیره) اختصاص مییابد و نقاطی که ممکن است کانونهای اصلی در شهر گردند همه میتوانند در فرم آن مؤثر باشند (لینچ، 168:1378). بدین منظور است که مظاهر قابل لمسی از سیمای شهر به دست دهد، بدین ترتیب پنج عامل را به‌ عنوان عوامل اصلی سیمای شهر میتوان متذکر شد که شامل راه، لبه، گره، نشانه و محله است. «راهها» که خود در ایجاد سیمای شهرها نقش مؤثر دارند و یا عامل نظم بسیاری از شهرها هستند، روابطی نزدیک با سایر عوامل شهر دارند (لینچ،153:1374). معمولاً راه‌ها شریان‌های بافت شهر را به‌ وجود می‌آورند (لینچ،180:1387). با این تفاسیر شبکه‌ی راه‌های درونشهری نیز عامل پیونددهنده‌ی عناصر مختلف شهر با یکدیگر است (شیعه،214:1385). از مهم‌ترین عوامل سیمای شهر محسوب میشوند و با استفاده از راه‌ها یا شبکه‌ای که جهت حرکت را معمولاً بالفعل یا بالقوه در مجتمع‌های شهری میسر می‌شود را به وجود می‌آورد همچنین مؤثرترین وسیله‌ای هستند که براساس آن می‌توان مجموعه‌ی پیوسته‌ی شهر را به نظام آورد (لینچ،1374:175). از این‌رو راه ممکن است خیابان باشد، پیاده‌رو ، جاده، خطوط زیرزمینی تراموا و یا خطوط آهن باشد (لینچ،90:1387). خیابان‌ها مهم‌ترین، حساس‌ترین و بیشترین فضاهای عمومی یک شهر را تشکیل می‌دهند. چارچوب، بدنه و ساختار اصلی فرم هر شهر را تشکیل می‌دهند. بنابراین از عوامل عمده تعیین‌کننده‌ فرم هر شهر خیابان‌های آن شهر است که با ایجاد ارتباط بین بخش‌ها و فعالیت‌های مختلف یک شهر همانند شریان‌ها در بدن، آن را زنده و پویا نگه می‌دارند (بحرینی،1390: 6-5). در حالت کلیتر، جادههای بینشهری و برونشهری در تکامل بخشیدن به چهره شهرها تآثیر به سزایی دارند (امینینژاد و افتخاری،112:1390). بنابراین تحول و تكامل حمل و نقل كه معمولاً در پاسخ به تقاضاهاي موجود و تحولات اجتماعي اقتصادي و تكنولوژيك صورت ميگيرد، به طور كلي به تغييراتي در شكل و فرم شهري منجر ميشود. پديدار شدن شهرنشيني سريع و گسترده در سراسر جهان شامل افزايش تعداد سفرها و تحركات در مناطق شهري نيز هست . شهرها هم به طور معمول با ساخت راهها، بزرگراهها و زيرساختهاي جديد حمل و نقل و با ايجاد خطوط حمل و نقل عمومي به اين رشد پاسخ ميدهند، كه در اين فرايند در نهايت ساخت شهرها شكل مييابد .(Rodrigue et al., 2006, 172-176)

*

شكل (2-2): فرايند تأثير حمل و نقل در شكل و ساخت شهر
*مأخذ: (Rodrigue and etal, 2006: 172)
2-15. الگوها و مدل های ساخت شهری
مهمترین الگوها و مدلهایی را که در مورد ساخت شهرها بیان شده است به شرح ذیل میباشد که عبارتنداز:
2-15-1. الگوی خطی
شهر خطی برای اولینبار توسط سوریاایماتا در سال 1882 مطرح گردید (زیاری و همکاران،1389). در ایالات متحده آمریکا، بوسیله ادگار چمبلس در طرحی به نام رودتون 40(شهرجادهای) در فرانسه، به وسیله لوکوربوزیه و در لندن، به وسیله گروه مارس طرح شهر فرانک لویدرایت و طرح کلارنس اشتین اساساً یک ساختار خطی دارند (بحرینی،501:1376). سوریا نخستین کسی است که نقش حمل و نقل جدید را به عنوان یک عنصر مهم شهری شناخته است. نحوه قرارگیری شهرها به موازات خطوط حمل و نقل همچون رودخانهها، خطوطراهآهن، منطقه ساحلی یا رشته کوههای کوهستانی منجر به شکلگیری الگوی خطی میشود. عملکرد شهرها در این الگو به تهیه خدمات و تسهیلات لازم برای انتقال کالاها از یک نوع حمل و نقل به نوع دیگر و تغییر از حمل و نقل دریایی به حمل و نقل راهآهنی است که اغلب در شهرهای بندر اتفاق میافتد. نخستین و مهمترین اصول بنیادین شهرهای خطی این است که همه مشکلات از ترافیک سرچشمه میگیرد. بهترین و مطلوبترین شکل برای یک شهر آن است که رفتوآمد ساکنانش میان نقاط مختلف در کمترین زمان امکانپذیر باشد و دیگر اینکه، شهر خطی موجب تغییر یافتن جهت مهاجرتهای بیرویه و بینظم جمعیت روستایی به شهرها خواهد بود. از معایب این شهرها فاصله گرفتن فضاهای شهری نواحی مختلف از مرکز شهر است که با توجه به خطی بودن آن ایجاد تأسیسات زیربنایی و همچنین ارتباطات از نظر سرمایهگذاری مقرون به صرفه نیست (زیاری و همکاران،1389). به همین دلیل است که شکل خطی در مقیاسهای کوچکتر کار نمیکند عواملی نظیر حرکت عابرین، کانالهای مخصوص قایق، دوچرخهسوارها، پیادهرویهای متحرک، قطارهای کندرو، حتی اتومبیلهایی که در خیابانهای کمظرفیت حرکت میکنند همگی میتوانند در هر نقطه از محور ارتباطی متوقف شده و یا شروع به حرکت کنند. فقدان مراکز متراکم نیز عیب دیگر شهر خطی است (بحرینی،502:1376). کلیه ساکنین شهر در اطراف محور ارتباطی زندگی میکنند، به همین دلیل شبکه حمل و نقل عمومی از کارآیی بسیار بالایی برخوردار خواهد بود (بحرینی،501:1376). نمونه این الگو شهرهای شمالی کشور میباشد (زیاری و همکاران،1389).
2-15-2. الگو خوشه ای
در جایی که منابع تخصصیشده وجود داشته باشد الگوی خوشهای به وجود میآید. شهرهای پناهگاهی جنوبغربی فلوریدا شامل میامی، فورتلایودردال و وستپالمپیچ که اهداف خود را روی گردشگری متمرکز کردهاند نمونههایی از این الگو هستند.
2-15-3. الگوی سلسله مراتبی
اساساً الگوی سلسله مراتبی اندازه و مکانیابی شهرها در مناطق کشاورزی به وجود میآید که پایه حمایتی آنها متکی به مقیاس کالاها و خدمات پیرامون یعنی مناطق روستایی بزرگ است. شهرهای فراهمکننده این

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه ارشد رایگان با موضوع حمل و نقل، اتوبوسرانی، کشورهای پیشرفته، سیستم حمل و نقل عمومی Next Entries پایان نامه ارشد رایگان با موضوع حمل و نقل، توسعه شهر، رشد هوشمند، بخش مرکزی شهر