پایان نامه ارشد رایگان با موضوع تمرکززدایی، حمل و نقل، عدم تمرکز، منطقه کلانشهری

دانلود پایان نامه ارشد

امکانپذیر ساخته است. از اینرو، بدون آسیب رساندن به صرفهجوییهای ناشی از تجمع و صرف هزینههای گزاف برای پراکندن در مسافتهای بعید، منطقه کلانشهری نیز سامان مییابد.
راهبرد چهارم- از دیدگاه این راهبرد، چنانچه تمرکززدایی فقط در محدوده منطقه کلانشهری دنبال شود، در واقع تمرکز در مقیاس ملی همچنان افزوده شده است. لذا برخوردی اصلاحگرایانه به سازمان فضایی ملی و ایجاد نظام متعادل سکونتگاهها در کل کشور را هدفگیری میکند. برای رسیدن به تعادل «اندازه بهینه شهر» و توزیع «رتبه- اندازه» برای ایجاد نظام متناسب شهری و همچنین اندیشه «قطبرشد» و «مکانمرکزی» و سلسله مراتب مراکز، برای یکپارچگی تعادل فضایی کشور به کار گرفته شده است (صرافی،42:1377).
راهبرد پنجم- این راهبرد بر باور گروه فزایندهای از پژهشگران استوار است که تمرکززدایی کلانشهر با اقدامات متداول در «جنوب» را که عمدتاً (بخشی- کالبدی) است کافی نمیدانند. به زعم آنها این اقدامات از محدودهای پا فراتر نمیگذارند و عمده مشکلات تمرکز همچنان ناگشوده خواهد ماند. سیاستهای غیرفضایی اثر بخشی بیشتری از سیاستهای به اصطلاح فضایی در تقویت یا تضعیف مرکزگرایی داشتهاند. بنابراین، این راهبرد از یک سو به ضرورت یکپارچگی تصمیمگیریهای بخشی و فضایی اشاره دارد؛ و از سوی دیگر با تأکید بیشتر، بر تمرکززدایی سیاسی- اداری در تمامی سطوح فضایی (از ملی تا محلی) را چاره مشکلات میداند (صرافی،43:1377).
2-26. سابقه تمركززدايي در جهان و ایران
پس از دوره نسبتاً طولانی تمرکزگرایی و با آغاز تجارب تمرکززدایی از دهه 70 به این سو، تمایل دولتها به
نظامهاي متمرکز و غیرمتمرکز در حال نوسان بوده است (خندقی و دهقانی،1389). تمرکز بیش از حد این کشورها، سبب بیعلاقگی مردم نسبت به جامعههای محلی خود شد. مهاجرت از روستاها نیز، که پیش از آن هستهی اصلی جامعههای پایه بودند این بیعلاقگی را تشدید نمود (خوبروی‌پاک ،1384 :۸۱). در کشورهای آسیا، آفریقا و آمریکایلاتین برنامهریزیهای مختلف فضایی در جهت تمرکززدایی و تعادلهای ناحیهای در دهههای 1960 و 1970 به انجام رسید (شکوئی،406:1374).
به نظر میرسد که ایالاتمتحده را میتوان به صورت الگوی نمادین عدم تمرکز تصور کرد. اداره مشترك در این كشور، تركيبي از دو جريان كاملاً متفاوت است. طبق قانون اساسي، قدرت بين ايالات و حكومت فدرال به گونهاي تقسيم شده است كه هيچ يك از سطوح حكومتي آنقدر قدرتمند نشود كه به سادگي بتواند ديگري را تحت كنترل خود درآورد. اين شكل مدرن فدراليسم همراه با تغييراتي در كشورهاي ديگر نظير سوييس، كانادا، استراليا، هندوستان و آلمان مشاهده گرديده و هم اكنون در اروپا در حال تكوين است (2007 Jones,).
تمركززدايي و برنامهريزي منطقهاي در آلمان براساس اصلاح مديريت در سطح محلي اولينبار در سال 1920 شكل گرفت. با وحدت دو آلمان از دهه 1990 برنامههاي گستردهاي در جهت تعادل منطقهاي (به دليل اختلافات فاحش دو نيمه شرقي و غربي از نظر توسعه اقتصادي، وجود زيربناها، فرصتهاي اشتغال، كيفيت محيط زندگي و غیره) در دستور كار دولت فدرال قرار گرفت (صرافی،1377).
در فرانسه تمركززدايي، وسيلهاي براي مبارزه با قدرت بيش از اندازه دولت است. با برنامه تمركززدايي اهميت استانداران (نماينده دولت در منطقه) و دپارتمان در آمايش سرزمين روزافزون بوده است. استاندار در زمينههاي توسعه اقتصادي و اجتماعي آمايش سرزمين جهتگيريهاي لازم را براي به موقع اجرا گذاشتن سياستهاي ملي و اتحاديه اروپا تعيين ميكند. در واقع دليل اساسي روي آوردن به تمركززدايي و برنامهريزي منطقهای در فرانسه، چارهجويي ساختار مركز- حاشيه و سازماندهي فضايي جهت تحقق اهداف توسعهای بوده است (صرافي،1377).
در واقع سیاست تمرکززدایی در طول جنگ جهانی دوم، توسط دولت انگلیس تصویب گردید، که در آن تمرکززدایی از کلانشهرهای صنعتی و در درجه اول منطقه شهری لندن پیشبینی شده بود. طرح سیاست تمرکززدایی فعالیتهای صنعتی به سوی مناطق کمتر صنعتیشده و انتقال مؤسسات و کارکنان آنها از منطقه شهری به حومۀ آن و همچنین ساخت دهها شهر جدید و توسعه سریع شهرهای کوچک در خارج از منطقه شهرهای توسعهیافته پیشبینی شده بود (مرلن،278:1385). مفهوم تمركززدايي در انگلستان براساس خودمديري استوار است و مقامهاي محلي قدرت اجرايي واقعي دارند. با وجود چنين ساختاري، هيچگاه يگانگي ملي مورد ترديد قرار نگرفته است. براي كاهش تراكم اداري نيز اجراي بسياري از قوانين به مسئولان محلي واگذار شد و حق وضع آييننامهها را نيز به دست آوردند. تمركززدايي در انگلستان با مفهوم رايج آن در فرانسه متفاوت است. در فرانسه انتقال صلاحيت و اختيارات از سوي دولت به جوامع محلي است. در حالي كه تراكمزدايي در انگلستان هم انتقال صلاحيت و اختيار به مقامهاي برگزيده محلي و هم به واحدهاي خصوصي است. سياست انگلستان در دهه 1980 نمونه كاملي از اين نوع تمركززدايي است. تقسيم اختيارات در اين سياست براساس اصل ساده تمركززدايي بود كه ناحيهها و منطقههاي بزرگ تنها به اموري بپردازند كه جامعههاي محلي كوچك توانايي انجام آن را ندارند (خوبرويپاك،219:1384-218).
در اوایل1990چین شروع به ساخت و ارتقاء زیرساختهای حمل و نقل، به ویژه بزرگراههای آن در جهت تمرکززدایی نموده است. سرمایهگذاری در زیرساخت حمل و نقل حدود 15% و همزمان با دیگر تغییرات عمیق در اقتصاد چین همراه بود. بزرگراهها باعث عدم تمرکز بیشتر و تمرکززدایی در شهرستانهای بزرگ (کلانشهر)چین شد. همچنین موجب آرامش تدریجی، محدودیتهای مهاجرت داخلی و مهاجرت افراد روستایی به شهرستانهای مرکزی. علاوه بر این، یکی از محدودیتهای برنامهریزی مرکزی فعالیتهای اقتصادی، و صنایع غیرمتمرکز به مناطق روستایی انتقال داده شد که در آن رشد اقتصادی بیش از 10% در سال به طور متوسط​​، تولید ناخالص داخلی50 بدست آمده است. بنابراین گسترش زیرساختهای حمل و نقل بالاترین بازده اقتصادی و رشد و نوسازی چین را در پی داشته و عملاً ماهیت شبکه راهآهن، برای تمرکززدایی (تولیدات صنعتی) به کار گرفته شد و جادههای حلقهای نیز برای تشویق عدم تمرکز (جمعیت و تولید) میباشد (Snow, et al,2012). همچنین در سال 2000، طرحی جهت تمرکززدایی از شهر پکن که مرکز صنعت، تجارت، حمل ‌و‌ نقل، علوم، فرهنگ و پایتخت چین به شمار می‌آید تهیه شد. بدین‌سان که صنایع آلوده‌ساز از پکن خارج شده، در اطراف آن استقرار می‌یابد. در این طرح تنها به صنایع محدودی اجازه فعالیت ‌داده می‌شود. در عوض شهر پکن به صورت مرکز سیاسی، فرهنگی، هنری، علمی، تحقیقاتی و توریستی در می‌آید و جمعیت آن در 10 میلیون نفر تثبیت می‌گردد (http://www.ngdir.com). بنابراین چین از جمله معدود کشورهای در حال توسعه است که با توجه به تعداد زیاد جمعیت خود در کنترل و کاهش توسعه شهری توفیق یافته است (شکوئی،410:1374).
در ايران مديريت سياسي- اداري حاكم بر نواحي و مناطق مختلف به منظور اداره بهينه كشور همواره مدنظر قرار گرفته است. نظام حکومتی ایران تا قبل از اسلام فدراتیو و با ورود اسلام حکومتها به صورت محلی اداره میشدند. نظام حكومتي در دهه چهارم قرن بيست منحل و جاي خود را به نظام حكومتي متمركز داد. در دوره پهلوي دوم، از برنامه عمراني سوم تا پنجم به شكلي از تمركززدايي و تغيير نظام اداري اشاره ميشود كه شامل نحوه تصميمگيري، اجرا، نظارت و شركت عموم در برنامهريزي و احاله اختيارات اجرايي به مناطق ميباشد (مجموعه قوانين و مقررات كشور، برنامههاي عمراني سوم تا پنجم). در ایران از اوایل دهه 40 با هدایت سرمایهگذاری به سایر مناطق کشور، در چهارچوب برنامههای سوم و چهارم (1346-1342 و1351- 1347) و ایجاد صنایع مادر در اصفهان، تبریز، اراک، اهواز و غیره و گسترش امکانات آموزشعالی، درمانی، فرهنگی، ورزشی و غیره در مراکز استانها، اجرای سیاست تمرکززدایی به طور جدی آغاز شد (غمامی،1383: 18،19). با استناد به اصل 138 قانون اساسی در سال 1383 یکی از ضوابط ملی آمایش سرزمین، تغییر نقش و عملکرد شهر تهران به عنوان مرکزی با عملکرد بینالمللی و شهرهای اصفهان، مشهد، تبریز، شیراز، اهواز و کرمانشاه به عنوان مرکزی با عملکرد فراملی برای پوشش خدماتی در حوزههای جغرافیایی و یا عملکردی خاص معرفی شدند (رحیمی،183:1389). اهداف کلان آن شامل مواردی از جمله ایجاد تعادلهای اقتصادی و اجتماعی، تمرکززدایی از شهرهای بزرگ، تقویت شهرهای متوسط، تحقق عدالت اجتماعی، استفاده از مزیتهای نسبی هر منطقه بود (رحیمی،192:1389-191). به طور کلی در نظام تقسيمات كشوري ايران كه از سال 1316 با حاكميت تمركزگرايانه بر سرنوشت كشور حاكم گرديده تاكنون تغيير ماهوي متناسب با تحولات سياسي، اجتماعي و اقتصادي به خود نديده و سياستهاي تمركززدايي تحقق عيني و عملي نيافته است (اطاعت و موسوي ،1389).
2-27. چالشها و معضلات ناشی از تمرکز در کلان شهر
کلانشهرها دارای چالشها و معضلاتی ناشی از تمرکز در خود میباشند از جمله چالشهای زیربنایی- اقتصادی، اجتماعی- فرهنگی و زیستمحیطی که به اختصار آورده شده است.
2-27-1. چالشهای زیربنایی- اقتصادی
كاهش شأن و منزلت نقش بینالمللی، پایتختی، فرامنطقهاي و منطقهای شهرها.
جبرانناپذيري خسارات ناشي از سوانح طبيعي و حوادث غيرمترقبه.
كاهش كنترل اجتماعي و افزايش هزينههاي امنيتي.
افزايش مسایل روزمره و تمركز نيروها براي حل آنها به صورت روزمره.
ايجاد مسایل امنيتي، اخلاقي، كاري و شغلي.
به هم خوردن تعادل اقتصادي، اجتماعي و فضایي.
كاهش سرانه امكانات و زيرساختها و كاهش دسترسي به امكانات رفاهي.
از دست رفتن فرصت شكلگيري زيرساختهای اقتصادي و اجتماعي لازم براي تداوم سكونت و فعاليت.
تشديد معضلات حمل و نقل و ترافيك.
كاهش اميد به يافتن شغل و استفاده از امكانات براي جمعيت بومي.
افزايش رانت اقتصادي و زمينخواري ناشي از تمركز.
2-27-2. چالشهای اجتماعی- فرهنگی
گسترش حاشيهنشيني و پديده روستاييشدن شهرها.
كاهش شديد سرمايه اجتماعي در انباشت ناكارآمد آن.
تنوع قوميتها و ايجاد جامعه ناهمگون فرهنگي.
تغيير ناهمگون ساختارهاي جمعيتي (جنسي و سني و غیره).
گسترش مسایل و مشكلات اجتماعي (طلاق، سرقت، جنايت، بزهكاري، اعتياد و غیره).
مخدوش شدن كرامت انساني و تقليل ارزشهاي حوزههاي عمومي.
كاهش رضايت، اعتماد و امنيت اجتماعي.
تهديدهاي عديده ميراث فرهنگي و زيست بومي.
2-27-3. چالشهای زیست محیطی
ازدحام بيش از اندازه جمعيت و آلودگي (هوا، آب، خاك، صوتي و بصري).
افزايش آسيبهاي زيستمحيطي در مقصد و مناطق پيراموني آن.
چالشهاي عديده در تأمين آب مصارف شرب، صنعتي و كشاورزي.
مشكل دفع پسابهاي صنعتي و شهري.
چالش مديريت مواد زايد جامد شهري (سرور،1388).
2-28. نقش سیستم حمل و نقل شهری بر تمرکززدایی از کلان شهر
از دستاوردهاي فرآيند تمركززدايي از مراكز شهري، توسعه و گسترش حومهای شهرها ميباشد كه با پيدايش خودرو در پايان دهه 1880 آغاز شده است؛ هرچند الگوهاي توسعه در مراحل مختلف گسترش شهرها و در طول زمان شكلهاي مختلفي داشته است (Muller,1982,p34). در جهت تمرکززدایی از کلانشهرها دو مسئله قابل بررسی است اولاً، مردمي كه ميخواهند از سيستم حمل و نقل شهري استفاده كنند ميبايست از مركز شهر به حومه شهر و يا برعكس جابجا شوند. بر طبق آمار، مردم حدود 1/2 ساعت در طول شبانهروز را صرف رفتوآمد در شهر ميكنند كه در قالب سيستم حمل و نقل شهري صورت ميگيرد. ثانیاً، رفتوآمد شهري مسيرهاي طولانيتري را طي ميكند و بيشتر با استفاده از اتومبيلهاي شخصي انجام ميپذيرد تا وسايط نقليه شهري. بسياري از سيستمهاي حمل و نقل شهری و جادهاي به منظور سرويسدهي و ايجاد رفاه براي مردم ساكن حومه شهر توسعه يافته است و اين رفتوآمدها بيشتر در مسير حومه شهر به مركز شهر است تا از حومه شهر به حومه شهر. در نتيجه جادهها و بزرگراههاي حومه شهر هميشه به شلوغي خيابانها و بزرگراههاي داخل شهر است. بيشتر مردم براي رسيدن به محل كارشان كمتر از 30 دقيقه زمان صرف رسيدن به محل كارشان ميكنند. با اين وجود

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه ارشد رایگان با موضوع حمل و نقل، رشد هوشمند، توسعه شهر، تغییرات اجتماعی Next Entries پایان نامه ارشد رایگان با موضوع حمل و نقل، استان کرمان، استان کرمانشاه، کشورهای در حال توسعه