پایان نامه ارشد رایگان با موضوع تاثیرات اجتماعی، نادرشاه افشار، تامین کننده، گونه شناسی

دانلود پایان نامه ارشد

ميدهند. از مزایای این روش این است که با زدن ظرف به داخل آبانبار، آب آلوده نمیگردد و برداشت آن آسانتر میشود(کاظمی و همکاران، 1390، ص7).

دستهبندی بر اساس چگونگی تهویه آبانبار

در زمینهی تهویه و تبرید آبانبارها دو مسئله مهم وجود دارد؛ مورد اول تعویض هوای راکد و ساکن درون مخزن و دیگری خنک نمودن آب میباشد. حبس بودن فضای داخل مخزن به ویژه در روزهای آفتابی، آب را بسیار گرم میکند. افزون بر آن گرما و رطوبت بسیار زیاد داخل مخزن به مصالح و بدنه آن نیز آسیب میرساند. از این روی آبانبارها به دریچههای تهویه و یا بادگیرها نیاز دارند(قبادیان، 13، 305).
الف) آبانبارهای دارای بادگیر: این گونه آبانبارها برای تهویه هوای درون آبانبار و تبرید آب موجود در مخزن دارای بادگیر هستند و بنا بر تعداد بادگیر تقسیمبندی میشوند. دهقاني با بررسي عملكرد بادگيرها و آبانبارها به اين نكته اشاره مينمايد كه دماي آب آبانبار تابعي از حجم مخزن، دماي آب اوليه وارد شده به مخزن، نوع خاك منطقه و مقدار رطوبت آن و نرخ برداشت آب از مخزن ميباشد. در كل با توجه به بالا بودن درجه حرارت در تابستان، دماي آب آشاميدني خروجي از آبانبار مطلوب بوده-است(مسرت، 1389، ص 197).
ب) آب انبارهای بدون بادگیر: آبانبارهایی که بادگیر ندارند، برای تهویه و تبرید آب از روزنههایی که در سقف یا بدنه مخزن تعبیه شدهاند، کمک میگیرند. تمام آبانبارهای شهر لار به جز آبانبار معتمد، بدون بادگیر میباشند.

گونه شناسی براساس ارتفاع گنبد

آبانبارهای این گونه خود به سه دسته تقسیم میشوند.
الف) گنبد خفته: گنبد اکثر آبانبارهای لارستان به این شکل ساخته شدهاست. در این گونه آبانبارها اندازه خیز گنبد از قطر آن کمتر میباشد، به عبارت دیگر نسبت خیز/(قطر ) کمتر از 5/0 و اکثرا برابر4/0 میباشد. قوس این نوع گنبدها معمولا پنج اوهفت است. (قطر گنبد خیز گنبد) (تصویر شماره19).
ب) گنبد متوسط: گنبدهایی که در آنها خیز برابر قطر گنبد میباشد، این نوع گنبدها به نیمکره نزدیکترند. به عبارت دیگر نسبت خیز/(قطر ) برابر 5/0 میباشد(ارتفاع گنبد شعاع گنبد).
ج)گنبد بلند: گنبدهایی که در آنها ارتفاع گنبد برابر قطر گنبد میباشد. به عبارت دیگر در این آبانبارها نسبتخیز/(قطر ) تقریبا برابر1 است ( ارتفاع گنبد = قطر گنبد)(تصویر شماره20).

دستهبندی آبانبارها بر اساس نوع مصرف آب

الف) شرب: كمبود آب آشاميدني در منطقه لارستان و گرايش ساكنان منطقه به استفاده از آب باران بهدليل كيفيت آب و طعم شيرين آن بهعنوان عادت ديرين در زندگي استفاده كنندگان درآمده و نسلها در ميان خانوادهها پايدار مانده است. از اينرو آب تعدادی از آبانبارهاي فعال شهر لار، فقط براي آشاميدن استفاده ميشود(کاظمی و همکاران، 1390، ص9).
ب) ساير مصارف: آب بعضی آبانبارها جهت دام و آبیاری گیاهان استفاده میشدهاست. این آبانبارها اغلب آبانبارهای با مخزن مستطیلی بودهاند.

دستهبندی آبانبارها بر اساس وضعیت فعلی

الف) فعال: در منطقه لارستان كمبود شديد منابع آب آشاميدني و كيفيت نامناسب اين منابع، باعث شده تا مردم به استفاده از آبانبارها به عنوان منابع تامین کننده آب همچنان ادامه دهند. اين آبانبارها كه در ماههاي خشك و گرم سال پذيراي استفاده كنندگان ميباشند، در زمرة آبانبارهاي فعال قرار ميگيرند.
ب) نيمه فعال: تعدادي از آبانبارها با اينكه در فصول بارش از طريق كانال يا به صورت خودبهخودي از آب باران پر ميشوند اما به دليل عدم رسيدگي و لايبرداري و آلودگيهاي احتمالي، آب جمعآوري شده داخل مخزن قابل آشاميدن نميباشد. در حال حاضر آب بعضي از اين آبانبارها براي ساختمان سازي و فضاي سبز، مصرف ميشود.
ج) غيرفعال: تغيير در بافت شهرها و آباديها و ايجاد خيابانها، كوچهها و ساختمانهاي جديد باعث شده تا مسيلها و كانالهاي هدايت كننده آب به بعضي آبانبارها مسدود يا بهطور كلي مخروب گردند. خالي ماندن مخزن از آب، اين آبانبارها را تقريباً به حالت متروكه درآورده و موجب صدمه ديدن ساختمان آنها شده است(کاظمی و همکاران، 1390، ص9).

آبانبار در سفرنامهها

در این بخش به منظور شناسایی هرچه بهتر آبانبارهای شهر لار به بررسی مطالب نقل شده در ارتباط با آنها در سفرنامهها پرداخته شدهاست. همان گونه که پیش از این اشاره گردید به دلیل زلزله خیز بودن منطقه لارستان17، همچنین تغییرات زیاد اعمال شده در طول سالیان بر آبانبارها، مطالعه و بررسی وضعیت آنها در سالیان گذشته امری ضروری به نظر میرسد. متاسفانه سفرنامههای موجود که در آنها از آبانبار سخن به میان آمدهاست، متعلق به سالهای پس از 989 قمری یعنی دوره حکومتی صفویان میباشند.
سفرنامهی جان نیوبری (1581میلادی، 989 قمری): گرداگرد شهر باغهای بسیاری دیده میشود که همگی با آب آبانبارها آبیاری میشوند، زیرا آب دیگری در آنجا وجود ندارد. (تاریخ مفصل لارستان،1385، ص627)
سفرنامهی دن گارسیا دوسیلوا فیگوئروا (1614میلادی، 1023قمری): در سفرنامه فیگوئرا در زمینهی منابع تامین آب شهر لار، سه نکتهی زیر بیان گردیدهاست.
آب چاههای این منطقه شور است.
در آبانبار کاروانسرای گچین با وجود فصل گرم مقداری آب بسیار گوارا که زلالتر و خنکتر از آن نمیشد، وجود داشت(آب انبار جدید الاحداث بوده است). (تاریخ مفصل لارستان، 1385، ص635)
در منازل متمکنین آب انبارهای اختصاصی هست. آب آنها بهترین آب دنیا بود. (تاریخ مفصل لارستان، 1385، ص653)
در سفرنامهی پیترو دولاواله چگونگی آب رسانی به خانهها به طور مختصر شرح داده شده است: “در شهر خیابانهای نسبتا بزرگتری هست که در میانشان خندقی تعبیه کرده بودند تا به هنگام بارندگی، آب جاری از کوهستانهای مجاور از داخل آن بگذرد. خندقها دارای کانالها یا راه آبهایی بزرگ و کوچک به نسبت خانههای دو طرف بودند، که از طریق آنها، آب به داخل خانهها سرازیر میشد.” (برگرفته از سفرنامه پیتر دولاواله، 1621میلادی، 1031 قمری)(تاریخ مفصل لارستان، 1385، ص719)
سرتوماس هربرت (1628میلادی، 1038 هجری) نیز در سفرنامه خود به کیفیت بسیار بد آب در منطقه لارستان اشاره نموده است. او اظهار میدارد: کیفیت آب بسیار نامرغوب است و مزهی بد و نامطبوعی دارد. این آب موجب بیماریهای بسیار میگردد(تاریخ مفصل لارستان، 1385، ص773و774).
سفرنامهی ژوهان آلبرشت فن ماندلسلو (1638میلادی، 1048قمری): “مردم این شهر آب آشامیدنی خود را از برکهها به دست میآورند که معمولا بهداشتی نیست و بر اثر آشامیدن این آب کرمی کوچک در پا و پوست آنها درست میشود که بیرون آمدن آن از زیر پوست، با درد شدید همراه است و بهبودی این نوع مرض نیز به سادگی انجام نمیپذیرد. از این رو به نظر میرسد که ما ناگزیر بودیم آب را ابتدا گرم و سپس سرد کرده آن را بنوشیم”. (تاریخ مفصل لارستان، 1385، ص776)
سفرنامهی ژان تونو ( 1665میلادی، 1076 قمری): “دراین شهر آب آشامیدنی بسیار بد است، زیرا آنها تنها آب آبانبار مصرف میکنند که بسیار ناسالم است و بهتر است که یک آهن گدازان را در آن فرو کرد و با یک پارچه آن را صاف کرد؛ زیرا کرمهایی در آن آب زاد و ولد میکنند که بلعیده میشوند و به تدریج بین گوشت و پوست جای میگیرند، نه تنها در پا قرار میگیرند، بلکه همچنین در دیگر قسمتهای بدن نیز ایجاد میشوند. ما به سهم خودمان آب خوب در آنجا نوشیدیم، به خاطر بارانی که در روزی که مارسیدیم، بارید. ” (تاریخ مفصل لارستان، 1385، ص776). سفرنامهی جان اشتروین(1672میلادی، 1083 قمری): “آب باران را در آب انبارها نگه میدارند و آبانبارها هم فقط به دستور حاکم باز میشوند و هرچند این آب بسیار آلوده است، حتی قطرهای از آن به هدر نمیرود. این آب به قدری فاسد و آلوده است که موجب ورمهایی به اندازهی دو ذرع ( 1/18 سانتیمتر) بین گوشت و پوست میشود. این ورمها در پا و ران به وجود میآید.” (تاریخ مفصل لارستان، 1385، ص759).
سفرنامهی جان فرایر (1677میلادی، 1088قمری): “آب آشامیدنی مردم از باران تامین میشود که در برکهها جمع میگردند. هزینه ساخت آبانبارها در این ناحیه بیشتر از دیگر جاهاست. ” (تاریخ مفصل لارستان، ص790)
سفرنامه انگلبرت کمپفر (1685میلادی، 1097قمری): “در اطراف شهر تنگههایی وجود دارد که آب سیلاب از آنها جمع آوری میشود. جوی آبی در شهر جاریست که آب آن کمی شورمزه است. مردم ناگزیرند آب جمع آوری شده در تنگهها و آب انبارها را به قلعه آورده و مصرف کنند. هنرو صنعت آبرسانی کار بسیار جالبی است که احتمالا توسط پرتغالیها به کار گرفته شده است. ” (تاریخ مفصل لارستان، ص795)
سفرنامهی حاج زین الدین شیروانی (1872میلادی، 1248قمری): آب لار ناگوار و ناسازگار و هوایش به غایت حار است. (تاریخ مفصل لارستان، ص802)
سفرنامه استاک(1881میلادی، 1299قمری): در سفرنامه استاک نیز در ارتباط با منابع آبی شهر لار به موارد زیر اشاره شده است:
قدمگاه بر تپهی مقابل مقبره نادرشاه افشار قرار دارد. آب این محدوده توسط آبانباری که به واسطه زهکشی آب، از نوک تپه آبگیری میشود، تامین میگردد. در قدمگاه دو آبانبار گرد و مستطیلی وجود دارد.
حوالی بازار قیصریه آبانباری به شکل صلیب وجود دارد. توده مردم به این عمارت افتخار میکنند و معتقدند در انتهای هر چهارسوق در حیاطها آب انبارهای مشابهی وجود داشته که شترها در آنجا بارشان را زمین میگذاشتند.
لار یک قنات کوچک با آبی شور دارد. آب چاهها هم شور است. آب تقریبا 60-70 فوت زیر زمین است. (تاریخ مفصل لارستان، ص810)
ژاک دومورینی (1911میلادی، 1329قمری): “میزان بارش در این منطقه زیاد است، آب آشامیدنی از حوضچههایی که آب باران در آنها جمع میشود، تهیه میگردد. عمق حوضچهها به 18 تا 20 متر میرسد. برای نیازهای کشاورزی از آب چند چاه استفاده میشود.” (تاریخ مفصل لارستان، ص840)
به عنوان یک جمعبندی کلی از مطالب فوق میتوان اظهار داشت که شیوهی پخش آب در سطح شهر و آبرسانی به آبانبارها چندان حساب شده و اصولی بوده که توجه همگان را به خود جلب نمودهاست. نکته دیگری که در این گزارشات به چشم میخورد، نارضایتی اکثر مسافران از کیفیت آب میباشد. هرچند مطالب ارائه شده در سفرنامهها بسیار مختصر و کوتاه است اما میتوان برداشت نمود که در طول این سالها آبانبارها تغییر چندانی در شکل، ساخت و اجزای تشکیل دهنده نداشتهاند.

تاثیرات اجتماعی آبانبارها بر ساکنان محله(آبانبارها از دیدگاه اجتماعی)

آبانبار قبل از اینکه یک سازه معماری باشد، یک سازه اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی و هنری است (مسرت، 1389، ص 10). آبانبار اغلب در مرکز محلات ساخته میشده و در بسیاری از محلها، بزرگترین و چشمگیرترین واحد معماری به شمار میرفتهاست.
فرهنگ آبانبار سازی را میتوان بهترین نمونهی یک کار اجتماعی، عام المنفعه و همگانی دانست که همگان بنابر وظیفهی خود و بدون هیچ گونه چشمداشت مادی و تنها برای رضای خدا و ثواب و آمرزش گناهان در آن سهیم میشدهاند. ساخت آب انبار و وقف آن به عنوان يك سنت حسنه و وظيفه اجتماعی بوده كه توسط اغنیا و افرادي كه دار اي مكنت مالي بودند صورت ميگرفته است. آبانبارها توسط اهالی هر محل اداره میشدند و از کسی مبلغی برای استفاده از آن گرفته نمیشد. در شهر لار معمولا اهالی محله هزینهی نگهداری و تعمیرات آبانبار را میپرداختند، اما در سایر شهرها گاهی همان فرد خیر که آبانبار را ساختهاست، املاکی را وقف به تعمیرات نموده یا در آمدی را برای تعمیر آن آبانبار مقرر میداشتهاست(عطارها،1385،ص2). اداره، تعمیر و آبگیری آبانبار یک فعالیت خودجوش مردمی بود که بارویکرد تعاون و فعالیت جمعی مردم سامان میگرفت.
در کاشان آب انبار به دست افرادخیر احداث و وقف ميشده و شخص واقف مقدار ي از املاك و دارايي خود را جهت حفظ آبانبار و به نام آن وقف میکرد. ساخت آبانبار هميشه با نيت خيرخواهي همراه بوده است. باني آن را ساخته است تا تعدادی از مردم اعم از مسلمان و غیر مسلمان از آن استفاده كنند و

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه ارشد رایگان با موضوع گونه شناسی، فضاهای مسکونی، بافت قدیم Next Entries پایان نامه ارشد رایگان با موضوع دوره قاجاریه، میراث فرهنگی، دوره صفویه، دوره قاجار