پایان نامه ارشد رایگان با موضوع بومی سازی، تعاملات اجتماعی، میراث فرهنگی، معماری ایرانی

دانلود پایان نامه ارشد

خاکستر به آب، پایین بودن کیفیت آب
پوشاندن کامل مخزن، افزودن نمک، خاکستر و … به آب

با توجه به مطالب ارائه شده در بالا میتوان به عنوان جمعبندی به موارد زیر اشاره نمود:
آبانبارها در مراکز محلات و فضاهای شهری، همواره محلی برای برقراری تعاملات اجتماعی بودهاند. با وجود اینکه در شهر لار به آبانبارها به عنوان یک بنای با عملکرد شهری نگریسته نشدهاست، اما این بناها به عنوان نقطه عطفی در مراکز محله، مکانی برای تجمع اهالی بوده و به خوبی نقش خود را در این زمینه ایفا مینمودهاند. نکته جالب دیگری که شاید بتوان از این بررسیها نتیجه گرفت این است که مردم شهر یزد از تمکن مالی بیشتری نسبت به مردم شهر لار برخوردار بودهاند، چرا که آبانبارهای این شهر دارای عناصر بیشتر و تزئینات زیباتری بودهاند. همچنین نتیجه تحقیقات نشان میدهد که آبانبارهای این دو شهر در عین شباهتهای بسیار به یکدیگر، در بسیاری از زمینهها به زیباترین شکل ممکن بومی سازی شدهاند، استادکاران این دو شهر با بهرهگیری از مصالح مناسب، شیوههای اجرا و بخشهای مختلف سعی نمودهاند با کمترین هزینه و به آسانترین صورت، نیاز همشهریان خود را برطرف نمایند. در انتها میتوان اظهار داشت، در آبانبارهای شهر لار سه ویژگی از پنج ویژگی معماری ایرانی که دکتر پیرنیا معرفی نمودهاند، یعنی 1- خودبسندگی(مصالح بوم آورد) 2- پرهیز از بیهودگی 3- نیارش و پیمون و در آبانبارهای یزد نیز ویژگیهای 1- خودبسندگی، 2- مردمواری، 3- نیارش، به بهترین شکل ممکن نمود یافتهاست.

جمعبندی مطالب فصلهای دوم، سوم و چهارم

پس از معرفی کامل آبانبارهای شهر لار و شناسایی وضع موجود هریک، همچنین پس از بررسی مستندات و شواهد تاریخی، نتایج زیر حاصل میآید. این نتایج در سه دستهی کلی ساختاری و اجرایی و معماری و ارائه گردیدهاست.

جمعبندی مطالعات در زمینه ویژگیهای شهری
عملکرد شهری و ارتباط آبانبارهای لار با دیگر عناصر شهری همچون مسجد، تکیه و حسینیه، نسبت به سایر مناطق کشور بسیار کمتر میباشد. در آبانبارهای این شهر به مردم و نیازهای آنها، به عنوان کاربران اصلی توجه زیادی نشدهاست. به عنوان مثال در یزد، با ساخت مکانها و طاقچههایی در پاشیر فضاهایی تعبیه شده که در آنها مردم بتوانند استراحت کنند و حتی به تعاملات اجتماعی با یکدیگر بپردازند، اما در لار شاهد اینگونه فضاها نیستیم. به عبارت دیگر در طراحی این بناها در شهر لار، انسان و رفع نیازهای عملکردی او، همچنین تعاملات او با سایر همشهریانش دغدغه سازندگان نبودهاست. حتی در اطراف دهانهها نیز فضاهای با کاربری جمعی و عمومی جهت استراحت و برقراری تعاملات اجتماعی دیده نمیشود.
جمعبندی مطالعات در زمینه ویژگیهای سازهای
آبانبارهای شهر لار نمود بارز بومی سازی یک بنا در منطقهای با امکانات و مصالح محدود میباشند. همانگونه که میدانیم احداث بناهای گنبدی، که نیاز به اجرای منحنی کاملا متقارن و پایدار دارند به وسیلهی سنگ(که دارای ابعاد نسبتا بزرگتری نسبت به سایر مصالح میباشد) بسیار دشوار است، چه بسا در آبانبارها نیاز است این ساخت و ساز در ارتفاعات بالا و بدون داربست اجرا گردد. به دلیل سنگینی وزن هریک از قطعات، کار در ارتفاعات بالا دشوارتر میشود. با این وجود سازندگان آبانبارها به بهترین شکل ممکن این مصالح را بکار بردهاند و بناهایی را ساختهاند که با گذشت قرنها همچنان استوار، پابرجا ایستادهاند. لازم به ذکر است که آبانبارها تنها بناهای سنگی لارستان میباشند، خانهها، مغازهها، مساجد، همه و همه با خشت و آجر ساخته شدهاند. مزایای بکارگیری سنگ به قرار زیر میباشد: در این منطقه سنگ فراوان بوده بنابراین مصالحی ارزان میباشد(استفاده از مصالح بوم آورد)، بهرهگیری از آن برعکس تولید آجر، نیاز به امکانات خاص ندارد، نسبت به سایر مصالح در برابر رطوبت از دوام بیشتری برخوردار است و علاوه بر آن به راحتی قابل شکلپذیری است.
جمعبندی مطالعات در زمینهی ویژگیهای معماری و عناصر فرمی
الف: معماری این منطقه یک معماری ساده و عاری از تزئینات خاص میباشد، ظاهرا معماران بیشتر به ویژگیهای عملکردی بناها توجه داشتهاند. آبانبارها نیز به همین شکل، به صورت ساده و عاری از هرگونه تزئینات مجلل ساختهشدهاند. در شهر یزد و کاشان، علاوه بر سردر، سطح خارجی بعضی آبانبارها به وسیلهی آجر فرش و با طرحهای گوناگون تزئین شدهاست. اما در لار تقریبا در هیچ قسمت آبانبارها تزئینات وجود ندارد. شاید به دلیل زلزله خیز بودن منطقه، در ساخت بناها بیشتر به سازه و استحکام توجه میشدهاست، تا به موارد ظاهری و تزئیناتی که در بهترین حالت دوامشان چندین ساله است. دلیل دیگر آن نیز احتمالا کمبود تنوع مصالح در منطقه بودهاست. این بناها در مختصرترین شکل ممکن خود بومی سازی شدهاند(پرهیز از بیهودگی). نیاز به حجم زیادی از آب “ساخت مخزن ” خنک “ساخت گنبد” و راهی برای برداشت آب ساخت دهانهها، بدون هیچ عنصر اضافهای دیگر.
ب: به طور کلی آبانبارهای این شهر دارای چهار عنصر عمومی مخزن، گنبد، دهانه و میلک میباشند. در ادامه هریک از این عناصر به صورت جداگانه مورد بررسی قرار داده میشود تا در صورت امکان علاوه بر گونهبندی هر یک از آنها بتوان تاریخ ساخت آبانبارهای نامشخص را نیز بر اساس شواهد بدست آمده تعیین نمود.
گنبد و پشت بند مهاری: در جدول زیر آبانبارهای با مخزن دایرهای بر اساس دوره ساخت و شکل کلی گنبد دستهبندی شدهاند. به طور کلی نوع قوس گنبدها بسیار متفاوت میباشد. علاوه بر آن به دلیل مرمت مکرر پوشش خارجی آبانبارها در سالهای قبل، شکل گنبدها اندکی تغییر داشتهاست. در جدول ارائه شده در پیوست 2، نسبت خیز به ارتفاع گنبدها محاسبه گردیدهاست. طبق نمودار مشخص میشود که گنبد 60%آبانبارها دارای ارتفاع متوسط بوده و خیز آنها بین 5/0و6/0 میباشد.34 % آنها دارای گنبد با ارتفاع کوتاه بوده و خیز آنها 4/0 میباشد. سایر آبانبارها که تعداد آنها بسیار کم میباشد نیز دارای گنبد با ارتفاع بلند میباشند.
پشت بند مهاری گنبد، عنصر دیگری است که در شکل ظاهری آبانبار تاثیرگذار میباشد. این پشت بند نیز در نوع خود دارای تنوع بسیار میباشد. متاسفانه بخشهای زیرین این عنصر همچون دهانهها، به دلیل بالا آمدن سطح خیابانها، در زیر زمین مدفون شده است. پشتبندها را با توجه به ارتفاع آنها میتوان به سه دسته کوتاه(کمتر از یک متر)، متوسط(بین یک تا دو متر) و بلند(بیشتر از دو متر) تقسیم نمود. از نظر شکلی نیز، پشتبندها به سه دسته تقسیم میشوند: پشتبندهای سادهی ساخته شده در یک طراز ارتفاعی، پشتبندهای سادهی ساخته شده در دو یا سه طراز ارتفاعی و پشتبندهای دارای تزئینات که تنها در دو آبانبار قنبر بیگی و شش فخ دیده میشود.
دهانهها: یکی از عناصر اصلی آبانبارها و تنها راه دسترسی به آب درون مخزن میباشند. متاسفانه به دلیل آسفالت خیابانها و بالا آمدن سطح زمین، در بسیاری از آبانبارها، دهانههای اصلی و قدیمی مصدود گشتهاست و در بعضی موارد نیز بر روی دهانههای قدیمی، دهانههای جدید و در ارتفاع بالاتر ساخته شدهاست. در مواردی دیده میشود که طی چند دهه اخیر دهانههای یک آبانبار بارها مرمت گشته و در ارتفاعی بالاتر ساخته شدهاند. این تغییرات سبب گشته بعضی آبانبارها دارای چهار دهانه با چهار ارتفاع و شکل قوس متفاوت باشند. بنابر دلایل فوق بررسی این جزء آبانبارها بسیار مشکل میباشد و نمیتوان به طور دقیق به گونهشناسی آنها در ادوار مختلف تاریخی پرداخت.
در جدول شماره 3 شکل کلی دهانههای تمام آبانبارهای این شهر به تفکیک دوره تاریخی نشان داده شدهاست. در این جدول آبانبارهایی که در دهانه برداشت آب دارای سکویی برای نشستن میباشند به رنگ قرمز نشان داده شدهاند. امروزه به دلیل تامین ایمنی، دهانهها با مصالح بنایی یا دربهای فلزی مسدود گشتهاند. از نظر شکلی تقریبا تمام آنها یکسان بوده و دارای یک سردر ساده با قوسی که اغلب پنج اوهفت است، میباشند. بسته به عرض دهانه قوس سردر کند و یا تند (خفته یا دارای خیز بیشتر) اجرا شدهاست. عرض دهانهها به طور متوسط 2/1 و ضخامت جرزهای دو طرف سردر نیم متر میباشد.

میلک: همانگونه که اشاره گردید این عنصر تنها مختص آبانبارهای جنوب کشور است و در آبانبارهای مناطق مرکزی و شمالی وجود ندارد. حدود ده سال پیش رواج شایعهای مبتنی بر پنهان نمودن مقداری سکه در میلکها توسط واقف آبانبار، برای تعمیرات احتمالی بنا در سالهای پس از ساخت، موجب گردید بعضی اهالی به امید یافتن سکه، میلکها را تخریب نمایند. به همین دلیل میلکبسیاری از آبانبارها اکنون از بین رفتهاست. جالب آنجاست که هیچ چیز در آنها وجود نداشته است.
میلکها از سنگ تراشیده ساخته شدهاند و به طور کلی از دو بخش ساقه و (راس) سر، تشکیل یافتهاند. مقطع ساقهی آنها به دو شکل مربع و دایره میباشد، اما شکل راس آنها بسیار متفاوت است. با یک تقریب کلی میتوان شکل راس میلکها را به هشت گروه، که در تصویر شماره نشان داده شدهاست، تقسیم نمود. میلکهای دو آبانبار معتمد و عباسپور دارای طرحهای حجاری شده میباشند.
با توجه به شکل ظاهری میلکها نتایج زیر حاصل میگردد: از هشت برکهی باقیماندهای که طبق اظهارات میراث فرهنگی قطعا متعلق به دوره صفویه است، میلک چهارتای آنها به شکل چهار وجهی و چهارتای دیگر با محیط دایره میباشد. بخش بالایی میلکهای چهار ضلعی آسیب دیده است و این نشان دهنده استفاده از این میلکها به عنوان اولین گونه میباشد. برکههای متعلق به دوران قاجاریه تماما دارای میلک با محیط دایره میباشند که بر روی آنها حجمی به شکل کله قند قرار گرفته است. همانگونه که دیده میشود میلکهای طرح دار تنها در دوره قاجاریه ساخته شده است.
با توجه به موارد فوق مشخص میشود که هرچند هریک از عناصر آبانبارها به خودی خود دارای تنوع بسیار میباشند، اما شکل کلی آنها در مجموع تفاوت چندانی با یکدیگر ندارد و نمیتوان از این طریق به طور قطع تاریخ ساخت هر آبانبار را مشخص نمود. با این وجود تقریبا هیچ دو آبانباری وجود ندارد که در تمام اجزا و جزئیات شبیه به هم باشند. ظاهرا برای ساخت آبانبارها یک الگوی ثابت وجود داشته که بر اساس آن تمام آنها در تمام ادوار تاریخی ساخته شدهاند. تفاوت موجود در جزئیات نیز متاثر از سلیقه معماران سازنده بنا بودهاست. نتایج فوق نشان میدهد که گذر زمان بر این الگوی کلی تاثیر نداشته است و این بناها قرنها با شکل ثابت و به طور یکسان ساخته میشدهاند. ساخت یکسان آبانبارها در زمانها و مکانهای مختلف، همچنین شباهت در کلیات و تنوع در جزئیات آنها، نمونه بارز پیمون بندی در معماری اسلامی میباشد. بنابراین تنها راه تشخیص زمان ساخت هر آبانبار سنداژ برداری و مشخص نمودن لایههای بنا و مصالح خاص به کاررفته در آنها میباشد.
جمعبندی مطالعات در زمینهی ویژگیهای شکلی و ساختاری
همانگونه پیش از این بیان گردید آبانبارهای این شهر از نظر شکل مخزن و پوشش به سه دسته تقسیم میشوند. هدف از این قسمت بررسی موشکافانهتر هریک از این گونهها و معرفی مزایا و معایب آنها میباشد. آنچه مسلم است مخازن ذخیره آب ابتدایی به شکل چهارچهارگوش و بدون سقف بودهاند، به تدریج در سیر تکاملی خود دارای سقف شده تا بدانجا که بدلیل خنکی بیشتر آب به شکل دایره و با پوشش گنبدی ساخته شدهاند(تصویر شماره 55).
الف: آبانبارهای مستطیلی: به طور یقین این گونه، اولین گونهی آبانبارهای مسقف در منطقه بودهاست. ساخت این آبانبارها بسیار آسان بوده و تقریبا تمام استادکاران قادر به اجرای آن بودهاند؛ چرا که سقف آن شبیه به سردابها و زیرزمینهای منازل اجرا میشدهاست. علاوه بر اجرای سادهی این نوع سقف، قابلیت باربری آن نیز موجب گردیده در آبانبارهای خانگی و مکانهایی که نیاز است بر روی سقف، بار دیوار و … قرار گیرد، از این گونه استفاده گردد. مشکل عمده در این آبانبارها تعداد محدود دهانهها(یک یا دو عدد) و ارتفاع کم سقف میباشد، این عوامل موجب گردیده تهویه و تبرید آب داخل آبانبار به خوبی

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه ارشد رایگان با موضوع مقایسه تطبیقی، محصولات کشاورزی، میراث فرهنگی، استان یزد Next Entries پایان نامه ارشد رایگان با موضوع بافت قدیم، آبگیری مجدد، پدافند غیر عامل، توجیه اقتصادی