پایان نامه ارشد رایگان با موضوع استان یزد، استان فارس، استان اصفهان، استان مرکزی

دانلود پایان نامه ارشد

بودن چشمه سارها و نهرهاي دايمی يا فصلي، در بعضی مواقع براي ذخيره آب قابل شرب، از آب انبار استفاده ميكردند، هر چند كه تعداد آب انبارهاي اين نواحي كمتر از مناطق گرم و خشك ميباشد. در بعضي از موارد، پوشش سقف آب انبار در نواحي كوهستاني خصوصاً در مناطق خوش آب و هوا و جنگلي، به صورت مسطح و با چوب و كاهگل اجرا میگردد. مخزن اين نوع آب انبار ها به لحاظ پوشش سقف آن به صورت مكعب و يا مكعب مستطيل میباشد. به عنوان مثال به آبانبار روستای کوهستانی ابیانه میتوان اشاره نمود(قبادیان). توزیع و پراکندگی آبانبارهای تاریخی ایران متناسب با شرایط اقلیمی این کشور میباشد، مناطق خشک و حاشیه کویر همانند یزد از بیشترین و بهترین آبانبارها برخوردار است و مناطق شمال، شمال غرب و غربی کمترین تعداد را در خود جای دادهاند. نقشه، معماری و تزیینات آبانبارها با توجه به منطقه جغرافیایی، شیوه برداشت آب، ابعاد، وضعیت قرارگیری آن در بافت شهری و نیز نوع استفادهای که از آن میشده(شرب یا غیر شرب) متفاوت است(ملازاده،1379،ص13). در ادامه به اختصار به مقایسه بین آبانبارهای شهر لار با سایر شهرهای ایران، در قالب چهار بخش کلی شهرهای مرکزی، جنوبی، شمال شرقی و غربی پرداخته شدهاست.

آبانبارهای شهرهای مرکزی ایران

به طور کلی در پنج استان اصفهان، فارس، کرمان، مرکزی و یزد، جهت تامین آب آشامیدنی آبانبارها ساخته شدهاند. آبانبارهای هریک از این مناطق دارای شکلی خاص و منحصر به منطقه خود میباشند. نكته قابل توجه اين است كه در مناطق حاشيه كويري با وجود لوله کشی آب شهری، بسياري از آبانبارها، همچنان مورد استفاده قرار ميگيرند. آب اين آب انبار ها خنك تر و گوارا تر از آب لوله كشي است و مهم تر از همه آن كه عاري از املاح خصوصاً گچ كه در آب اغلب اين نواحي وجود دارد، ميباشد.
آبانبارهای استان اصفهان

در استان اصفهان شهرهای کاشان (و روستاهای اطراف آن همچون سفیدشهر) ، اردستان، نائین، هرند و شهر زیرزمینی نوش آباد18 دارای آبانبار میباشند. آبانبارها غالبا به اشکال دایرهای، صلیبی، مستطیل کشیده و یا آبانبارهاي كنده شده در كوهستان ساخته ساخته شدهاند. مهمترين عامل در تنوع شكلي مخزن آب انبار، نحوه استفاده از آن به صورت صحرايی، شهري و روستايي ميباشد(تصویر شماره21). تمام آبانبارهای این استان آجری است. آبانبارهای عمومی ساخته شده در شهرها دارای بناهای باعظمتی میباشند و به دو شکل چهارگوش و مدور ساخته شدهاند. منبع تامین آبانبارها قنات و چشمه بودهاست. تمام این آبانبارها دارای بادگیر، سردر، پلکان، پاشیر و حوضچهی تصفیهی آب در ورودی آب به آبانبار میباشند. جهت تخلیه لجنها و لایروبی در این شهر نیز از سطل، طناب و چرخ چاه استفاده میشدهاست.در شهر کاشان، همانند شهر یزد، آبانبارهایی با دو دستگاه پلکان جهت بهرهوری ساکنان با ادیان مختلف ساخته شدهاست. علاوه بر آبانبارهای عمومی در شهر کاشان، آبانبارهای خصوصی بسیاری نیز در خانهها ساخته شدهاست. دسترسی به آبانبارهای خانگی در بعضی موارد از طریق پاشیر بودهاست. اين مخازن، عمدتاً يك هواكش يابادگير براي تهويه داشتند كه تا بام خانه امتداد مييافت. گنجايش برخي از اين آبانبارها براي تأمين مصرفي سه تا چهار سال يك خانه كافي بود. شهر کاشان بیشترین و زیباترین آبانبارهای این استان را در خود جای دادهاست. . اکثر آبانبارهای این شهر دارای یک یا دو بادگیر میباشند. بر سردر بیشتر آبانبارهای این شهر کتیبههای سنگی نصب گردیدهاست. نیازی، در مقاله خود آبانبارهای این شهر را به سه دسته کلی تقسیم نمودهاست: 1- آبانبارهاي پيش از دوران صفويه مانند آبانبار تاج الدين و آب انبار محتشم. اين گونه آب انبارها از داشتن سردرهاي تزييناتي بي بهرهاند. 2- آبانبارهاي عهد صفوي كه معمولاً با مساجد ساخته شده و در زير قسمت شبستان آن قرار گرفتهاند مانند آب انبار مسجد وزير و آب انبار مير سيد علی. 3- آبانبارهايي كه بعد از زلزله سال 1192 ه ق ساخته شده و اغلب داراي اشكال تزييناتي 19هستند. مانند آبانبار عبدالرزاقخانكاشی، آبانبار گذر نو بازار و آب انبار حاج سيد حسين صباغ( نیازی، 1386،ص198). فضای پاشیر آبانبارهای این شهر با پلان نيمه هشت گوش و يا چهارگوش مربع ساخته شدهاست. پاشیر دارای چند عنصر شامل سكوهایي براي نشستن در دو طرف فضا، حفرهاي با روپوش سنگي یا فلزي براي هرز و انتقال آبها به كانالهاي زيرزميني و در مواردي يك هواكش كوچك مي باشد. بنابراین تفاوت بارز آبانبارهای این منطقه با شهر لار، ترکیب آبانبارها با اماکن عمومی همچون بازار و حسینیه میباشد. همچنین تمام آبانبارهای این شهر برخلاف لار دارای راهپله، پاشیر و سردرهای بزرگ با تزئینات بسیار میباشند. به طور کلی شیوه ساخت آبانبارهای این شهر بسیار نزدیک به معماری آبانبارهی استان یزد میباشد.

آبانبارهای استان تهران و قم

در شهرهای تهران و قم چند آبانبار از دورههای صفویه، قاجاریه و پهلوی برجای مانده است. در این دو شهر نیز به آبانبار به عنوان جزئی لاینفک از مجموعههای شهری نگریسته شدهاست(به عنوان مثال آبانبار سید اسمائیل تهران که در زیر کارونسرایی به همین نام ساخته شدهاست). آبانبارهای این دو استان نیز همانند سایر استانها دارای پلکان، پاشیر و بادگیر میباشند. این آبانبارها اغلب دارای یک بادگیر بوده و مخزن آنها با پلان مربع مستطیل ساخته شدهاست. سقف این آبانبارها به کمک گنبدهایی که بر روی ستونهای درون مخزن اجرا گردیدهاند، پوشش داده شدهاست. سردر آبانبارها دارای تزئینات کاشیکاری میباشد.
آبانبارهای استان سمنان

امروزه آبانبارهایی از دوران صفویه و قاجاریه در شهرهای سمنان، گرمسار و شاهرود باقی ماندهاست. اکثر این آبانبارها به دلیل بی توجهی روبه ویرانی نهادهاند. آبانبارهای این استان آجری و با مخزن دایره میباشند. گنبد این بناها پلکانی ساخته شده و در راس آن بادگیری مکعب شکل جهت تهویه فضای داخلی آبانبار تعبیه گردیده است. آبانبارهای این منطقه نیز همانند سایر مناطق دارای سرد، پلکان و پاشیر میباشند، اما در سردر آنها از تزئینات سادهی آجری استفاده شدهاست. در این استان یک آبانبار سنگی نیز وجود دارد. تفاوت این آبانبار با آبانبارهای لار در این است که آبانبارهای شهر لار از سنگ تراش ساخته شدهاند.
آبانبارهای استان کرمان

بیشتر آبانبارهای باقیماندهی این استان در شهر کرمان قرار دارند. مخازن تمام آبانبارها مستطیلی میباشد و به دلیل ویژگی معماری و ساختاری آبانبارهای مستطیلی، اکثرا در زیر بناهای عمومی همچون مسجد، کاروانسرا و بازار قرار گرفتهاند. به همین دلیل آبانبارهای این ناحیه نمود بصری و شهری چندانی ندارند. امروزه به دلیل بیتوجی تعداد بسیاری از آبانبارها تخریب گشتهاست. کف آبانبارهای موجود با سرب پوشش داده شدهاست. سردر آبانبارهای شهر کرمان با کاشی و سنگ حکاکی شده، تزئین یافتهاست.
آبانبارهای استان مرکزی

در شهرهای ساوه، تفرش، نراق، اراک و مهدی آباد دلیجان استان مرکزی، آبانبارهایی از گذشته باقی ماندهاست(تصویر شماره22). پلان مخزن این آبانبارهای آجری، مربعی بوده و پوشش طاقی آنها بر روی ستونهای واقع در مخزن، اجرا گردیدهاست. آبانبارها دارای سردر، پلکان، پاشیر و بادگیر میباشند. سردرپلکان و پاشیر این آبانبارها با تزئینات آجرکاری، کاشیکاری و مقرنس کاری آراسته شدهاست. آبانبارهای شهر نراق به دلیل نزدیک بودن به شهر کاشان شباهت بسیاری به بناهای آن شهر دارند.
آبانبارهای استان یزد

استان یزد نسبت به سایر نقاط کشور بیشترین آبانبارها را در خود جای دادهاست. شهرهای یزد، اردکان و میبد دارای تعداد بسیار زیادی آبانبار میباشند. آبانبارهای این استان کاملترین و زیباترین آبانبارها هستند(تصویر شماره23 و 24). در ادامه به مقایسهی تطبیقی آبانبارهای دو شهر لار و یزد پرداخته میشود.

آبانبارهای شهرهای جنوبی ایران

در شهر های ساحلی به دلیل شور بودن آب موجود، ساکنان منطقه ناچار به ذخیره سازی آب باران در آبانبارها بودهاند. به دلیل برداشت آب به صورت دستی، اغلب آب این آبانبارها آلوده و غیر بهداشتی بودهاست اما با اين وجود، به علت عدم دسترسي به منبع بهتر آب، استفاده از آب بركه ها براي اكثر اهالي اين سواحل امري اجباري بوده است. اگرچه در اكثر شهر ها مدت هاست كه بركه ها بلا استفاده مانده اند ولي روستا هايي كه آب لوله كشي ندارند، هنوز اهالي از اين آب استفاده مي كنند.
آبانبارهای استان بوشهر

اکثر خانههای شهر بوشهر دارای آبانبارهای خصوصی میباشند. آب اين آب انبارها از آب باراني كه بر روي بام و حياط خانه ريزش ميكرده و به سمت مخزن آبانبار هدايت ميشده، تامين ميگرديده است. در این شهر تنها دو آبانبار عمومی وجود دارد، ظاهرا ساخت این بناها رواج چندانی نداشتهاست. آبانبار مستطیلی قوام از جمله آبانبارهای عمومی است که با سنگ قلوه ساخته شدهاست. مخزن ستوندار این آبانبار با طاق پوشانده شدهاست.
آبانبارهای استان فارس

در بخشهای جنوبی استان فارس که دارای آب و هوای گرم و خشک میباشند، آبانبارهای بسیار ساخته شدهاست. از جمله میتوان به آبانبارهای شهرهای گراش20، اوز، خنج، لطیفی و کرمستج اشاره نمود. به دلیل نزدیکی این شهرها با شهر لار، اصول ساخت آبانبارها بسیار شبیه به شهر لار میباشد، به گونهای که نمیتوان تفاوت چندانی میان آنها قائل شد. از میان شهرهای فوق، آبانبارهای خنج و اوز از شهرت بیشتری برخوردارند و مجربترین آبانبار سازها نیز در این دو شهر زندگی میکنند. نکتهی قابل توجه این است که آبانبارهای این دوشهر و شهر گراش(که در شمال لار قرار دارند) دایرهای بوده و در هیچ یک از شهرهای فوق آبانبارهای مستطیلی و صلیبی ساخته نشدهاست. به طور کلی آبانبارهای صلیبی تنها در شهرلار و نواحی جنوبیتر استان فارس به سمت استان هرمزگان ساخته شدهاند(تصویر شماره25).
شهر شیراز نیز دارای چندین آبانبار میباشد که در زمان کریمخانی ساخته شدهاند. مخزن این آبانبارها مستطیلی بوده و با سقف گنبدی که بر روی ستونهای مخزن استوار است، پوشش داده شدهاست. آب رسانی به آبانبارهای زندیه از طریق قنات رکن آباد بوده و برداشت آب از طریق پلکان سنگی و پاشیر صورت میگرفتهاست. بادگیرهای بلند اطراف بناها جهت تهویه آبانبار ساخته شدهاند. در منطقه قصر الدشت نیز سابقا هفت آبانبار قدیمی وجود داشته که سقف آنها مسطح بوده و با تیرچوبی، حصير و كاهگل پوشش داده شده بود(تصویر شماره26).
آبانبارهای استان هرمزگان

در اکثر شهرهای این استان از جمله بندرلنگه، بستک و بندرعباس آبانبارهای بسیار ساخته شدهاست. این آبانبارها هم از لحاظ ویژگیهای ظاهری و هم از جنبه ویژگیهای ساختاری دارای شباهت بسیار با آبانبارهای لار میباشند. پلان مخزن این آبانبارها دایره، مستطیلی و صلیبی میباشد(تصویر شماره27). مصالح مورد استفاده در ساخت آنها همانند شهر لار سنگ تراش است. آبگیری این آبانبارها نیز توسط رودخانههای فصلی صورت میگیرد و برداشت آب به طریق دستی میباشد. پوشش گنبد آبانبارهای این منطقه گچی و سفید رنگ میباشد، در حالی که آبانبارهای شهر لار با کاهگل پوشانده شدهاند. آبانبارهایی با پلان مستطیل کشیده در غرب و شمال دهستان کوهخرد وجود دارند که بنابر اسناد موجود متعلق به حکومت زرتشتيان (گبرها) میباشند. همچنین در دهستان کوهخرد برکهای به نام حاج غلامرضا که معروف به برکه لاری است 95 سال پیش ساخته شدهاست. احتمالا سازنده این برکه همان خیر لاری، حاج غلامرضا معتمد میباشدکه برکههای بسیاری نیز در شهر لار ساختهاست.
آبانبارهای شهرهای شمال شرقی(استان خراسان شمالی، جنوبی و رضوی)

در حال حاضر در شهرهای نیشابور، بیرجند، مشهد و سبزهوار آبانبارهای بسیاری ساخته شدهاست. مخازن این آبانبارها با پلان دایره و مستطیل ساخته شدهاست. مصالح به کار رفته در ساخت آبانبارها تماما آجر و ساروج میباشد. آبانبارهای این نواحی بادگیر ندارند اما پلکان و پاشیر جزء جدایی ناپذیر آنها میباشند.

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه ارشد رایگان با موضوع دوره قاجاریه، میراث فرهنگی، دوره صفویه، دوره قاجار Next Entries پایان نامه ارشد رایگان با موضوع افغانستان، سیر تکاملی، کشورهای آسیایی، استان خراسان