پایان نامه ارشد رایگان با موضوع آیین دادرسی، قانون مجازات، آیین دادرسی کیفری، قانون آیین دادرسی کیفری

دانلود پایان نامه ارشد

(قانونگذار) در وضع مجازات (مثلاً حد) جنبه اجتماعي جرم و تأثير منفي و نامطلوب آن بر روي جامعه مد نظر قرار دهد، مشمول عنوان حق الله قرار مي گيرد و زماني كه در تعيين مجازات جنبه فردي جرم و ايراد ضرر و زيان به افراد را مورد توجه قرار دهد، مصداق حق الناس خواهد بود.
بند چهارم: حق الله
دلیل مجازات در مورد این جرایم، مخالفت با اوامر و نواهی خداوند است، در حالی که امکان دارد با نظم عمومی نیز در تعارض باشد. توبه در مورد این گناهان شرایطی دارد از جمله اینکه، مجرم از کرده خود واقعاً پشیمان شده و عزم بر ترک گناه و معصیت داشته باشد و عمل صالح انجام دهد. نکته قابل توجه این است که در ماده 2 قانون آیین دادرسی کیفری، مقنن می گوید: کلیه جرایم دارای جنبة الهی است: و به شرح ذیل تقسیم می گردد:
اول- جرایمی که مجازات آن در شرع معین شده، مانند حدود و تعزیرات شرعی؛ دوم- جرایمی که تعدی به حقوق جامعه و یا مخل نظم همگانی است؛
سوم- جرایمی که تعدی به حقوق شخص یا اشخاص معین حقیقی یا حقوقی است». این اصطلاح «جنبة الهی» غیر از حق الله است (قانون آیین دادرسی کیفری، مصوب 1378). یکی از معیارهای تشخیص حق الله از حق الناس اصل « لکل ذی حق اسقاط حقه» می باشد که بر اساس این اصل، حقی که اسقاط آن متعلق به خداوند باشد حق الله و حقی که اسقاط آن متعلق به مردم باشد، حق الناس نام دارد. این اصل یکی ازاصول مسلّم عقلی است و معیار روشنی برای تعیین حق الله از حق الناس.120
حق الله و حق الناس در جرايم و مجازاتها(تبيين فقهي ماده 727 قانون مجازات اسلامي) است حق به معناي عام (اعم از حكم، ملك، حق به معناي خاص) داراي تقسيماتي است كه يكي از آنها تقسيم به حق الله و حق الناس است. هر يك از اين دو حق داراي ويژگيهايي است از جمله اين ويژگيها، اهم (موكد) بودن حق الناس و تخفيف (تسامح) در حق الله است. ويژگيهاي هر يك از دو دسته حقوق ياد شده در مسائل مربوط به آيين دادرسي، ادله اثبات دعوا، اجراي مجازات و ساير موارد، داراي آثار متفاوتي است كه به تفصيل در ابواب مختلف منابع فقهي مورد بحث قرار گرفته و مواردي از آنها نيز در قوانين موضوعه جزايي جمهوري اسلامي ايران ذكر شده است از جمله ضرورت مطالبه در حق الناس، ضرورت محاكمه حضوري در جرايم حق اللهي و… و يكي از ويژگيهاي بارز حق الناس قابل گذشت بودن آن است. جنبه حق الناسي و حق اللهي در جرايم، معيار تشخيص قابل گذشت و يا غير قابل گذشت بودن آنها در فقه اسلامي است به بيان دقيق تر اگر جرم داراي مجازاتي باشد كه آن مجازات حق الله محض يا حق الله غالب محسوب شود، غير قابل گذشت و در صورتي كه حق الناس (غالب) باشد، قابل گذشت خواهد بود.121
بند پنجم: حق الناس
توبه از جرایمی که جنبه حق الناس دارند مجازات را ساقط نمی کند. البته اگر چنین فردی از کرده خود پشیمان باشد و تصمیم بر ترک معصیت بگیرد، مجازات اخروی نخواهد داشت ولی توبه در حق الناس، توأم با دادن حق مردم می باشد.
لذا توبه عملی این فرد جبران خسارت می باشد و در صورت عدم جبران خسارت و یا جلب رضایت مردم، خداوند نمی تواند از حق الناس بگذرد. در شریعت اسلامی، عفو یک فضل بوده و جزء مکارم اخلاق است.
این امر در روابط انسانی مورد توجه آیات قرآن کریم و روایات قرار گرفته و در مورد مجازات های با جنبه حق الناسی بر آن تاکید شده است. از جمله در مورد قصاص در آیات 178 و 179 سوره ی بقره ، قرآن کریم پس از بیان قصاص می فرماید، اگر عفو کنید بهتر است.
بند ششم- حق جامعه
وقتی یک کار از دیدگاه قوانین کیفری جرم تلقی می شود و برای ارتکاب آن مجازات تعیین می شود، فرض بر این است که جامعه از آن امر زیان می بیند. علاوه بر این، تحقق جرم ممکن است به فرد یا افرادی نیز خسارت وارد کند. به موجب ماده 2 قانون آیین دادرسی کیفری پیشین مصوب 11/6/1290 برای جرم دو حیثیت (عمومی و خصوصی) اعتبار کرده که عبارت است از: «جرم ممکن است دو حیثیت داشته باشد. حیثیت عمومی از جهتی که مخل نظم و حقوق عمومی است و حیثیت خصوصی از آن جهت که راجع به تضرر شخص یا اشخاص یا هیئت معینی است.»؛122 بنا براین، حیثیت(جنبه) عمومی جرم همیشه وجود دارد و بدون آن، جرم قابل تصور نیست. ولی حیثیت خصوصی آن ممکن است وجود داشته یا نداشته باشد؛ بدین معنا که اگر جرم ارتکابی موجب تضرر مادی یا معنوی افراد باشد دارای حیثیت خصوصی خواهد بود و الا حيثيت خصوصي نخواهد داشت. بنابراین، می توان جرايم را با توجه به داشتن یا نداشتن حیثیت خصوصی به سه دسته تقسیم کرد:
اول- جرايمی که حیثیت خصوصی نداشته، صرفا دارای حیثیت عمومی است، مثل: تکدی، ولگردی، حمل سلاح غیر مجاز، استعمال علائم و نشانهای دولتی و شرب خمر.
دوم- جرايمی که هم واجد جنبه عمومی بوده، مخل نظم عمومی است و هم دارای جنبه خصوصی که بر اثر ارتکاب آن اشخاص، اعم از اشخاص حقیقی یا حقوقی، نیز متضرر می شوند؛ و لیکن جنبه عمومی بر جنبه خصوصی غلبه دارد؛ از قبیل: خیانت در امانت، کلاهبرداری، اختلاس، ارتشاء و غیره.
سوم- جرايمی که هم جنبه عمومی و هم جنبه خصوصی است و لیکن جنبه خصوصی بر جنبه عمومی غلبه دارد؛ مانند: جرايمی که با توجه به ماده 727 قانون مجازات اسلامی، اصلاحی مصوب 1375 ]‌‌و جرايم ذكر شده در ماده 104 قانون مجازات اسلامي مصوب 1392 كه جايگزين ماده 727 شده[ قابل گذشت شمرده شده اند.123
پس از اسقرار نظام جمهوری اسلامی ایران و ورود واژه «حق الله» در ادبیات حقوقی ایران، جنبه الهی (حق اللهی) جرايم نیز مد نظر قرار گرفت و در لوایح و متون قوانین راه یافت؛ مثلا در ماده 19 آیین نامه تشکیل دادسراها و دادگاههای ویژه روحانیت، سه حیثیت «حق اللهی»، «عمومی» و «خصوصی» برای جرايم منظور شده است. همچنین ماده ی 2 قانون آیین دادرسی دادگاههای عمومی و انقلاب در امور کیفری (مصوب 1378) نیز جنبه های سه گانه الهی، عمومی و خصوصی را بر شمرده است و در صدر ماده مذکور پیش از بیان اقسام جرايم، آمده است: «کلیه جرايم دارای جنبه حق اللهی است… .» و در ماده 8 قانون آيين دادرسي كيفري مصوب 1392 نيز همه جرايم را داراي جنبه الهي دانسته، كه مي توانند داراي حيثيت عمومي يا خصوصي باشند. حيثيت عمومي از جهت تجاوز به حدود و مقررات الهي يا تعدي به حقوق جامعه و اخلال در نظم عمومي و حيثيت خصوصي از جهت تعدي به حقوق شخص يا اشخاص معين مي باشد.
به نظر مي رسد، جرم الزاماً یکی از دو جنبه الهی یا عمومی را دارا است و بسیاری از جرايم علاوه بر آنها، به ملاحظه خسارت وارده به اشخاص بر اثر جرم، واجد جنبه خصوصی نیز می باشد. كه اين مسئله در ماده 8 قانون آيين دادرسي كيفري مصوب 1392 به طور صريح بيان شده است.
برخی حق الله را برابر با حق عمومی جامعه در نظر گرفته اند، ولی می توان گفت که این دو کاملاً مساوی و برابر نیستند.
زیرا جرایمی وجود دارند که باعث تضییع حقوق جامعه می شوند در حالی که مجرم با اوامر و نواهی خداوند مخالفت نکرده است،
مثل تخلف رانندگی، مگر اینکه طبق نظر برخی از مراجع، تخلف از مقررات راهنمایی و رانندگی را شرعاً جرم بدانیم که در این صورت با توجه به جعل مجازات اخروی بر این مادة اعمال، توبه در مورد این جرایم نیز معنی پیدا می کند، در این مورد گرچه توبه، باعث ساقط شدن مجازات اخروی می شود نمی توان گفت مجازات قانونی را هم ساقط می کند.
البته قاضی صادر کننده رأی می تواند در این مورد با توجه به توبه مرتکب جرم، وی را مشمول ماده 22 قانون مجازات اسلامی کرده و جرم او را تخفیف دهد.
قضات محاکم عموماً مجتهد نیستند بلکه قاضی مأذونند و صرفاً به موارد مصرح در قانون نسبت به مسقط بودن توبه اکتفا می کنند، چون توبه از معاذیر قانونی معافیت از مجازات است و معاذیر قانونی نیاز به نص قانون دارند و در قانون به غیراز جرایم مستوجب حد(به استثنای حد قذف و تبصرة مادة 512 و مادة521 در بحث جرایم علیه امنیت داخلی و خارجی کشور) در موارد دیگر از توبه به عنوان مسقط بحث نشده است ولی اگر قاضی، مجتهد و صاحب نظر باشد می تواند در همه موارد(حدود و تعزیرات)به جز حق الناس توبة مجرم را بپذیرد و مجازات را ساقط کند.124
در این زمینه می توان به آیة 25 سورة شوری استنادکرد:
« وَ هُوَ الَّذِي يَقْبَلُ التَّوْبَةَ عَنْ عِبادِهِ وَ يَعْفُوا عَنِ السَّيِّئاتِ»125
توبه در نظام حقوقی اسلامی آثار زیادی دارد و فقط عاملی برای بخشندگی گناهان از سوی خدا نیست نه به آثار اخروی آن اکتفا شود. از همین رو لازم بود احکام و مقررات شرعی توبه در قانون بیان شود آنچه که در مواد 114 و تا 119 آمده احکام کلی است در حالی که باید تعریفی از توبه ارائه شود، و ارکان و شرایط تبیین گردد، نحوه استفاده از آن مشخص شود.
مبحث پنجم: جایگاه و فلسفه توبه در سیستم قضایی اسلام
بزرگترین هدف بعثت پیامبران، تهذیب، تزکیه و پرورش نفوس انسان ها بوده است و پیامبر اکرم (ص) نیز به کرامت انسان ها توجه ویژه ای مبذول داشته تا جایی که کرامت اجتماعی نیز در گستره جامعه اسلامی جایگاه ویژه ای به خود گرفته و از مختصات بارز جامعه اسلامی شمرده می شود.
دین مبین اسلام، دین ستاریت و عیب پوش است و وسعت گستره اغماض شریعت درباره گناهان و جرایم بشر، متناسب با این ویژگی و بنابر مصلحت عدم شیوع جرم شکل گرفته است.
در سوره «مومن» فرشتگان حامل عرش الهی و آنان که بر گرد عرش تسبیح گویانند، برای مومنان آمرزش طلبیده، دعا می کنند که ای پروردگار ما، رحمت و علم تو هم چیز را فرا گرفته است؛ پس آنان را که توبه کرده و به راه تو گرویده اند، بیامرز و از عذاب جهنم آنان را نگه دار.126
همچنین خداوند بندگان را به آمرزش و مغفرت بشارت داده و آنها را از تکرار جرایم نهی می نماید؛ به بندگانی که بر نفس خود اسراف کرده اند، بگو هرگز از رحمت خدا نا امید نباشید؛ خداوند گناهان شما را خواهد بخشید که او خدای آمرزنده و مهربان است.127
نقش مهم توبه در نفی مجازات قبل از ورود به محاکم در جامعه اسلامی: از آن روست که شریعت، هدایت و اصلاح را فی حد ذاته اراده کرده است، نه از طریق مجازات کردن؛ از همین رو، معصومان (ع) نیز توجه وبژه ای به توبه و اصلاح مجرمان داشته اند.
گفتار اول- کار کرد های اجتماعی توبه
برای توبه از این زاویه دید می توان کار کردهای چندی بیان داشت. یکی از مهم ترین کار کردهای توبه در حوزه اجتماع آن است که ارتباط میان مردمان را به شکل ارتباط عاطفی تقویت می کند و همدلی و مهربانی را در میان ایشان افزایش میدهد. جامعه ای که از نابهنجاری هایی چون غیبت و تهمت و افترا پر شده است و ارتباط میان مردمانش بر پایه بخل و خودداری از کمک مالی و معنوی نسبت به یک دیگر می باشد، به جای استقبال و رقابت در کارهای خیر به مردمان به جای آن که دستگیر یک دیگر باشند می کوشند تا افتاده را از خود برانند و کسی که به سوی پایین سقوط می کند، به آن سو هل می دهند. چنین جامعه ای دچار بحران می شود و اتحاد و همبستگی و همگرایی از آن رخت بر می بندد.
توبه کوششی از سوی افراد جامعه برای افزایش همدلی و همگرایی است؛ زیرا کسی که پیش از توبه گرایشی شدید به نا بهنجاری های اجتماعی دارد، با توبه خویش با خود عهد می بندد که از این پس رفتاری را در راستای اهداف مردم در پیش گیرد. از تهمت، غیبت، افترا، سوء ظن، سرقت، ستم، بخل، افشای راز و اسرار مردم خودداری کند. این گونه رفتار موجب می شود که امنیت اجتماعی و روانی جامعه افزایش یابد.128
قرآن بیان می دارد: توبه نه تنها آثار روانی و اجتماعی در جامعه به جا می گذارد، بلکه موجب می شود تا نعمت های الهی بر جامعه سرازیر شود.
خداوند می فرماید: که یکی از عوامل نزول باران های سودمند و مستمر توبه است. و یا قوم استغفروا ربکم ثم توبوا الیه یرسل السماء مدرا را و یزدکم قوه الی قوتکم و لا تتولوا مجرمین؛ای مردم به سوی پروردگارتان بازگردید استغفار کنید تا خداوند از آسمان باران های سودمند و پیاپی فرو فرستد و قدرت و نیروی شما را بیش از پیش بیافزاید به شرط آن که ولایت مجرمان را

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه ارشد رایگان با موضوع حقوق کیفری، مواد مخدر، فقهی و حقوقی، قانون مجازات Next Entries پایان نامه ارشد رایگان با موضوع قانون مجازات، قانون مجازات اسلامی، مجازات اسلامی، حقوق جزا