پایان نامه ارشد درمورد گیاهان دارویی، منابع طبیعی، محصولات کشاورزی

دانلود پایان نامه ارشد

تیمارهای نیترات پتاسیم 106
نمودار 4-58- بررسی جیبرلین بذور در روز پنجم ماریتیغال تحت تیمارهای شوری و سالیسیلیک اسید 106
نمودار 4-59- بررسی جیبرلین بذور در روز پنجم ماریتیغال تحت تیمارهای شوری و نیترات پتاسیم 107
نمودار 4-60- بررسی جیبرلین بذور در روز پنجم ماریتیغال تحت تیمارهای سالیسیلیک اسید و نیترات پتاسیم 107
فهرست نمودارها
عنوان
صفحه
نمودار 4-61- بررسی پروتئین گیاهچه در روز هشتم ماریتیغال تحت تیمارهای شوری 110
نمودار 4-62- بررسی پروتئین گیاهچه در روز هشتم ماریتیغال تحت تیمارهای سالیسیلیک اسید 110
نمودار 4-63- بررسی پروتئین گیاهچه در روز هشتم ماریتیغال تحت تیمارهای نیترات پتاسیم 111
نمودار 4-64- بررسی پروتئین گیاهچه در روز هشتم ماریتیغال تحت تیمارهای شوری و سالیسیلیک اسید 111
نمودار 4-65- بررسی پروتئین گیاهچه در روز هشتم ماریتیغال تحت تیمارهای شوری و نیترات پتاسیم 112
نمودار 4-66- بررسی پروتئین گیاهچه در روز هشتم ماریتیغال تحت تیمارهای سالیسیلیک اسید و نیترات پتاسیم 112
نمودار 4-67- بررسی پروتئین گیاهچه در روز دهم ماریتیغال تحت تیمارهای شوری 115
نمودار 4-68- بررسی پروتئین گیاهچه در روز دهم ماریتیغال تحت تیمارهای سالیسیلیک اسید 115
نمودار 4-69- بررسی پروتئین گیاهچه در روز دهم ماریتیغال تحت تیمارهای نیترات پتاسیم 116
نمودار 4-70- بررسی پروتئین گیاهچه در روز دهم ماریتیغال تحت تیمارهای شوری و سالیسیلیک اسید 116
نمودار 4-71- بررسی پروتئین گیاهچه در روز دهم ماریتیغال تحت تیمارهای شوری و نیترات پتاسیم 117
نمودار 4-72- بررسی پروتئین گیاهچه در روز دهم ماریتیغال تحت تیمارهای سالیسیلیک اسید و نیترات پتاسیم 117

فهرست شکل‌ها
عنوان
صفحه
شکل 1-1- الگوی سه مرحله‌ای جذب آب طی جوانه‌زنی بذر 31
شکل 1-2- فرمول ساختمانی برای سالیسیلیک اسید (ارتوهیدروکسی بنزوئیک اسید) 32
شکل 1-3- مسیر بیوسنتزی پیشنهادی برای سالیسیلیک اسید در گیاهان 33

چکیده
به منظور بررسی اثرات سطوح مختلف سالیسیلیک اسید به همراه نیترات پتاسیم به عنوان دو ماده پرایمکننده بر روی خصوصیات جوانه‌زنی و بیوشیمیایی بذر گیاه ماریتیغال در شرایط تنش شوری، در آذرماه 1391 در آزمایشگاه بیوشیمی دانشگاه خوارزمی تهران، آزمایشی صورت پذیرفت. این آزمایش بصورت فاکتوریل در قالب طرح کاملاً تصادفی در سه تکرار اجرا شد. فاکتور اول مقادیر تنش شوری ناشی از مصرف کلرید سدیم شامل سه سطح: صفر، 150 و 250 میلی‌مولار، فاکتور دوم مقادیر سالیسیلیک اسید شامل سه سطح: صفر، 200 و 400 میلیگرم در لیتر و فاکتور سوم مقادیر نیترات پتاسیم شامل سه سطح: صفر، 25/0 و 35/0 مول بر لیتر در نظر گرفته شد. بر اساس نتایج به دست آمده از تحقیق فوق، تنش شوری باعث کاهش شاخص‌های جوانه‌زنی و بیوشیمیایی بذر گیاه ماریتیغال شد. مصرف سطوح مختلف سالیسیلیک اسید در حضور و عدم حضور تنش شوری باعث بهبود شاخص‌های جوانه‌زنی و بیوشیمیایی بذر گیاه ماریتیغال شد، اما مصرف سطوح مختلف نیترات پتاسیم در حضور و عدم حضور تنش شوری باعث کاهش شاخص‌های جوانه‌زنی و بیوشیمیایی بذر گیاه ماریتیغال شد. اثرات متقابل مصرف سالیسیلیک اسید و نیترات پتاسیم نیز در حضور و عدم حضور تنش شوری باعث بهبود شاخص‌های جوانه‌زنی بذر گیاه ماریتیغال شدند. بر اساس نتایج به دست آمده از تحقیق فوق، مصرف سالیسیلیک اسید به منظور پرایمینگ بذور در شرایط تنش شوری و عدم تنش شوری در جهت بهبود مناسب استقرار گیاهچه گیاه دارویی ماریتیغال توصیه می‌شود. اما مصرف نیترات پتاسم به منظور پرایمینگ بذور گیاه دارویی ماریتیغال توصیه نمی‌شود.
کلمات کلیدی: پرایمینگ، تنش شوری، سالیسیلیک اسید، شاخص‌های جوانه‌زنی و بیوشیمیایی، ماریتیغال، نیترات پتاسیم

فصل اول
مقدمه و کلیات

1-1- مقدمه
روند رو به افزایش مصرف گیاهان دارویی به عنوان مواد اولیه تولید داروهای گیاهی بدون توسعه روشهای مناسب کاشت و مدیریت برنامهریزی صحیح، پیامدی نگرانکننده یعنی تخریب طبیعت را در برخواهد داشت. تولید گیاهان زراعی و دارویی باید در سطوح زراعی و امثال آن و هم‌چنین تولید و فرآوری صنعتی آنها توسط متخصصان مربوط صورت گیرد و از منابع طبیعی به عنوان الگو و مدل به منظور تولید انبوه مواد دارویی در کشت و صنعت بهره برداری گردد. بر همین اساس ميزان توليد گیاهان دارویی در کشور، در سال 1389، 89960700 کیلوگرم بوده که در سال 1390 به 128046000 کیلوگرم رسیده و 3/42 درصد رشد داشته است که نشاندهنده اهمیت تولید گیاهان دارویی در کشور است (بینام، 1390).
ماریتیغال (Silybum marianum L.) یکی از گیاهان دارویی مهم خانواده مرکبان (Astraceae) است که در صنایع داروسازی کشور کاربرد فراوانی دارد. گیاهی علفی، یکساله، با ساقه گلدهنده به طول 250-150 سانتیمتر است. برگها پهن و شکننده با ظاهری مرمری شکل و در کنارههای آن خارهای زرد وجود دارد. گل‌آذین ماریتیغال درشت و خاردار، دارای گلهای بنفش است که در انتهای ساقه تشکیل میشوند، در تودههای بومی آن گاهی گل سفید هم دیده میشود. ریشه راست و دارای انشعاب است. بذرهای ماریتیغال به اندازه دانه گندم (شبیه تخم آفتابگردان)، دارای ناف سفید رنگ و برجسته و سطح صاف به رنگ قهوه‌ای روشن است. کاسبرگها در روی دانه به صورت خارهای زبری در آمدهاند که به انتشار بذر کمک میکنند. وزن هزار دانه آن بین 20 تا 31 گرم است. مردم در گذشته برای مداوای بیماریهای صفراوی و بیماریهای مربوط به دستگاه گوارش، از برگهای گیاه ماریتیغال استفاده میکردند. اکنون از مواد مؤثره میوههای رسیده این گیاه برای معالجه بیماریهای کبدی (سیروز و مسمویتهای کبدی) و پیشگیری از سرطان کبد استفاده میشود (امیدبیگی، 1384).
کشور ما به دلیل تکیه بر کشاورزی فاریاب برای تولید محصولات کشاورزی به شدت در معرض شورشدن اراضی است. تقریباً 90 درصد از مساحت کشور دارای اقلیم خشک و نیمهخشک است. آمارها نشان میدهند که سطح زیر کشت در ایران حدود 2/18 میلیون هکتار است که هم شامل زمینهای قابل کشت و هم مناطق زیر کشت گیاهان دائمی است. از کل زمینهای قابل کشت کشور تنها حدود 5/8 میلیون هکتار فاریاب هستند که از این سطح نیز 2/2 میلیون هکتار آن آیش است. سیستم اصلی تولید محصول در ایران بر اساس کشاورزی فاریاب است و حدود 50 درصد از اراضی تحت تأثیر انواع اثرات شوری قرار دارند. اکثر مناطق زراعی ایران مستعد شوری هستند و بزرگترین مناطق مستعد شوری در مرکز ایران قرار دارند. بنابراین، با توجه به غالبیت کشاورزی فاریاب، این منابع آبی و خاکی با گذشت زمان در معرض کاهش کیفیت هستند. تخمین زده شده که در مناطق شور موجود، میانگین کاهش عملکرد به بیشتر از 50 درصد برسد (Qureshi et al., 2007).
شوری زمانی ایجاد میشود که نمکهای محلول بیش از حد در منطقه توسعه ریشه تجمع مییابد و این عمل موجب کاهش عملکرد میشود. در اراضی آبی دنیا این نمکها از آب آبیاری و یا سطح ایستابی بالا ناشی میشوند. کاهش عملکرد زمانی رخ میدهد که افزایش میزان نمک از جذب آب توسط گیاه ممناعت میکند و گیاه علائمی همانند تنش خشکی، پژمردگی، برگهای تیره، ضخیم و برگهای با کوتیکول ضخیم را نشان میدهد، این علائم به مراحل رشدی بستگی دارد (Hanson et al., 1999).
با توجه به روند افزاینده جمعیت، نیاز به تولید غذا روز به روز بیشتر احساس میگردد و این امر وابسته به جوانه‌زدن هر دانه‌ای است که در خاک کاشته میشود. سهم بذر در تأمین احتیاجات بشر در مقایسه با سایر اعضای گیاهی از اهمیت خاصی برخوردار است، مثلاً بیش از 50 درصد انرژی مورد نیاز بدن انسان را بذور غلات تأمین مینماید (تاجبخش، 1375). بذرها علاوه بر آن که عامل اساسی تکثیر برای بسیاری از گیاهان زراعی محسوب میشوند، میتوانند محصول نهایی گیاه زراعی نیز باشند (رحیمیان، 1375).
یکی از مشکلات تولید گیاهان، جوانه‌زنی و استقرار گیاهچههای آنها میباشد. این مسئله به ویژه در تولید گیاهان دارویی از اهمیّت بیشتری برخوردار است، زیرا بذور این گیاهان با درجات متفاوتی دارای خواب هستند و هم‌چنین به دلیل کارهای اهلی‌سازی کم‌تری که روی آنها انجام شده، سبزشدن و استقرار گیاهچههای این گیاهان معمولاً به کندی انجام میشود. استفاده از تکنیک پرایمینگ بذر یکی از روشهای مؤثر برای غلبه بر این مشکل میباشد. جوانهزنی یکی از مراحل حساس در چرخه رشدی گیاهان به حساب میآید، زیرا جوانه‌زنی نقش عمده‌ای را در تعیین تراکم نهایی گیاه از خود به جای میگذارد. در شرایط تنش رطوبتی و شوری، جوانه‌زنی گیاه در تعیین تراکم نهایی از اهمیت زیادی برخوردار است. عواملی مثل کنترل ژنی، اندازه دانه، پوست دانه، قوه نامیه، کشت و کار عمیق، رطوبت خاک، غلظت اکسیژن و دما، جوانه‌زنی و ظهور گیاهچه را تحت تأثیر قرار میدهند. هم‌چنین درجه حرارت پایین خاک، رطوبت پایین و پوست سخت بذر از عواملی هستند که جوانه‌زنی، ظهور و توان گیاهچهها را کاهش میدهند. آزمایشات متعدد در ارتباط با گیاهان مختلف بیانگر این مطلب است که جوانه‌زنی در اغلب گیاهان به تنش شوری و خشکی حساس است. هر گیاهی که بتواند در مرحله جوانه‌زنی مقاومت بیشتری نشان دهد، خواهد توانست دوره اول رویش را موفقتر طی کند. برای استقرار موفقیت‌آمیز گیاهان، بهتر است جوانه‌زنی به سرعت و در حد قابل قبولی هم‌زمان صورت پذیرد. استفاده از برخی مواد شیمیایی، نیل به این هدف را آسان مینماید. منابع بسیاری موجود است که در آنها به تحریک و تسریع جوانه‌زنی بذر از طریق کاربرد یک ماده شیمیایی اشاره شده است. پرایمینگ بذر به فرآیندی گفته میشود که بذر طی آن آب جذب میکند و فعل و انفعالات اولیه لازم برای جوانه‌زنی رخ میدهد، ولی جذب آب به حدی نیست که اجازه خروج به ریشهچه داده شود. تحقیقات بسیار مفیدی روی اهمیت پرایمینگ بذر و عوامل مؤثر بر موفقیت آن انجام شده است (Copland & Mcdonald, 1995).
سالیسیلیک اسید یا اورتوهیدروکسی بنزوئیک اسید، یک تنظیمکننده رشد درونی از گروه ترکیبات فنلی طبیعی میباشد که در تنظیم فرآیندهای فیزیولوژیکی گیاه نقش دارد. القای گلدهی، رشد و نمو، سنتز اتیلن، تأثیر در باز و بستهشدن روزنهها و تنفس از نقشهای مهم سالیسیلیک اسید به شمار میرود (Raskin, 1992). به طورکلی سالیسیلیک اسید اثرات کلیدی در گیاهان از جمله تأثیر در جذب عناصر غذایی (Glass, 1975)، پایداری غشاء (Glass & Dunlop, 1974)، روابط آبی، عملکرد روزنهها، بازدارندگی سنتز اتیلن و افزایش رشد (Rajasekaran & Blake, 1999; Glass, 1975) دارد.
نیترات پتاسیم (KNO3) پرمصرفترین ماده شیمیایی برای افزایش جوانه‌زنی بذرها است. استفاده از محلول 1/0 تا 2/0 درصد نیترات نیترات پتاسیم در آزمایشهای جوانه‌زنی معمولی عمومیت دارد و توسط انجمنهای متخصصان رسمی بذر (ASOA) و انجمن بینالمللی آزمونهای بذر (ISTA) برای آزمایشهای جوانه‌زنی بسیاری از گونهها توصیه شده است. نیترات پتاسیم، خواب بذور نیازمند به نور را در تاریکی برطرف میسازد و به عنوان یک عامل مؤثر در کاهش نیاز نوری و افزایش جوانه‌زنی شناخته میشود. هم‌چنین این ماده در پاسخ به فرآیندهای متابولیکی بذور، مفید است. این ترکیب ممکن است باعث بیوسنتز اکسین شده و باعث شروع رویش جنین گردد (Copland & Mcdonald, 1995).
1-2- اهداف تحقیق
• بررسی اثر سطوح مختلف سالیسیلیک اسید بر خصوصیات جوانه‌زنی بذر ماریتیغال در شرايط شور
• بررسی اثر سطوح مختلف نیترات پتاسیم بر خصوصیات جوانه‌زنی بذر ماریتیغال در شرايط شور
• تعیین بهترین سطح موثر فاکتورهای مورد بررسی جهت بهبود جوانه‌زنی در گیاه ماریتیغال
• توصیه مناسبترین ماده در پرایمینگ بذر ماریتیغال در بین مواد اسید سالیسیلیک و نیترات پتاسیم برای افزایش جوانه‌زنی در گیاه ماریتیغال تحت شرايط استرس شوري
1-3- کلیاتی در رابطه با گیاهان دارویی
گیاه دارویی به گیاهی گفته میشود که دارای مواد مؤثر مشخصی است، در درمان بیماری یا جهت پیشگیری از بروز آ

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه ارشد درمورد گیاهان دارویی، تجزیه واریانس، تحلیل داده Next Entries پایان نامه ارشد درمورد گیاهان دارویی، محصولات کشاورزی، نیروی کار