پایان نامه ارشد درمورد واج آرایی، مراعات نظیر، ایهام تناسب

دانلود پایان نامه ارشد

ورنه انديشه اين كار فراموشش باد
آنكه يك جرعه مي از دست تواند دادن دست با شاهد مقصود در آغوشش باد
پير ما گفت خطا بر قلم صنع نرفت آفرين بر نظر پاك خطا پوشش باد
شاه تركان سخن مدعيان مي‌شنود شرمي از مظلمه خون سياوشش باد
گرچه از كبر سخن با من درويش نگفت جان فداي شكرين پسته خاموشش باد
چشمم از آينه داران خط و خالش گشت لبم از بوسه‌ربايان بر و دوشش باد
نرگس مست نوازش‌گر مردم دارش خون عاشق به قدح گر بخورد نوشش باد
به غلامي تو مشهور جهان شد حافظ حلقه بندگي زلف تو در گوشش باد
صناعات لفظی که دراین غزل بکاررفه اند
«جناس ،اطناب،تلمیح ،ایهام ،مراعات نظیر،واج آرایی»
دربیت اول صنعت ادبی«جناس زائد»بکاررفته است.
درواژهای «باده وباد»
دربیت سوم صنعت ادبی «اناب »بکاررفته است.
حشوملیح :آفرین برنظر پاکش باد
دربیت چهارم صناعات ادبی«تلمیح وایهام »بکاررفته است.
تلمیح اشاره به داستان افراسیاب وسیاووش/ایهام شاه ترکان الف )منظور حافظ ،شاه شجاع می باشد.
ب)به افراسیاب نیزایهام دارد.
دربیت ششم صتعان ادبی «مراعات نظیر »بکاررفته است.
درواژهای«خط ،خال،لب،چشم ،بر ،دوش تناسب دیده می شود.
دربیت هفتم صناعات ادبی«واج آرایی وایهام »بکاررفته است.
واج آرایی :تکرارصامت «ش»
ایهام:مردم دار الف)خوش معاشرت بامردم ب)مردمک چشم معشوق
صناعت معنوی که دراین غزل بکاررفته اند
«استعاره»
دربیت پنجم صنعت ادبی «استعاره »بکاررفته است.
استعاره مصرحه مجرده :مستعار:شکرین پسته /مستعارله :دهان یار جامع :سرخی وشکل ظاهری
دربیت هفتم صنعت ادبی«استعاره »بکاررفته است
استعاره مصرحه مجرده :مستعار»نرگس مست مستعارله :چشم خمارآلود محبوب
106
تنت به ناز طبیبان نیازمند مباد وجود نازکت آزرده گزند مباد
سلامت همه آفات در سلامت تست به هیچ عارضه شخص تو درد مند مباد
جمال صورت ومعنی زامن صحت تست که ظاهرت دژم و باطنت نژند مباد
در این چمن چو آید خزان به یغمایی رهش به سرو سهی قامت بلند مباد
در آن بساط که حسن تو جلوه آغازد مجال طعنه بدبین به بد پسند مباد
هر آن که روی چو ماهت به چشم بد بیند بر آتش تو بجز جان او سپند مباد
شفا زگفته شکرفشان حافظ جوی که حاجتت به علاج گلاب و قند مباد

107
حسن تو همیشه در فزون باد رویت همه ساله لاله گون باد
اندر سر ما خیال عشقت هر روز که باد در فزون باد
هر سرو که در چمن درآید در خدمت قامتت نگون باد
چشمی که نه فتنه تو باشد چون گوهر اشک غرق خون باد
چشم تو ز بهر دلربایی در کردن سحر ذوفنون باد
هر جا که دلیست در غم تو بی صبر و قرار و بی سکون باد
قد همه دلبران عالم پیش الف قدت چو نون باد
هر دل که ز عشق توست خالی از حلقه وصل تو برون باد
لعل تو که هست جان حافظ دور از لب مردمان دون باد
صناعات لفظی که دراین غزل بکاررفته اندعبارتند.
«تنسیق الصفات ،جناس»
دربیت ششم صنعت ادبی«تنسیق الصفات بکاررفته است.
دربیت نهم صنعت ادبی«جناس» بکاررفته است.
جناس مطرف :درواژهای دون ودور.
صناعات معنوی که دراین غزل بکاررفته اند عبارتند از:
«تشبیه،استعاره»
دربیت اول صنعت ادبی«تشبیه »بکاررفته است.
تشبیه مجمل ومرسل
مشبه :روی مشبه به: لاله ادات : گون وجه شبه : سرخی
دربیت سوم نیزتشبیه بکاررفته است.
تشبیه مضمر
دربیت چهارم صنعت ادبی«تشبیه» بکاررفته است.
دربیت هفتم وهشتم صنعت ادبی «تشبیه بلیغ »بکاررفته است.
دربیت نهم صنعت ادبی ـاستعاره »بکاررفته است.
108
خسروا گوی فلک در خم چوگان تو باد ساحت کون و مکان عرصه میدان تو باد
زلف خاتون ظفر شیفته پرچم توست دیده فتح ابد عاشق جولان تو باد
ای که انشا عطارد صفت شوکت توست عقل کل چاکر طغراکش دیوان تو باد
طیره جلوه طوبی قد چون سرو تو شد غیرت خلد برین ساحت بستان تو باد
نه به تنها حیوانات ونباتات وجماد هرچه درعام امراست به فرمان توباد
صناعات لفظی که دراین غزل بکاررفته اندعبارتنداز:
«مراعات نظیر ،واج آرایی مبالغه ،سیاقه الاعداد وطباق»
دربیت اول صنعت ادبی «مراعات نظیر»بکاررفته است.
درواژهای «گوی ،چوگان »
دربیت سوم صنعت ادبی «واج آرایی»بکاررفته است.
صامت «ک»
دربیت چهارم صنعت ادبی«غلو»بکاررفته است.
دربیت پنجم صنعت ادبی«مبالغه و سیاقه الاعدادوطباق »بکاررفته است.
صناعات معنوی که دراین غزل بکاررفته اندعبارتنداز:
دربیت اول صنعت ادبی«تشبیه بلیغ »بکاررفته است.
دربیت دوم صنعت ادبی «استعاره »بکاررفته است.
دربیت چهارم صنعت ادبی «تشبیه »بکاررفته است.
109
دیــر است که دلدار پــیامی نــفرستاد نـــنوشت سـلامی و کلامی نــفرستاد
صــد نــامه فــرستادم و آن شاه ســواران پــیکی نــدوانــید و سـلامی نـفــرستاد
ســوی مــن وحشـی صـفت عـقل رمـیده آهــو روشــی کــبک خــرامی نـفرستاد
دانست کـه خواهـد شـدنم مرغ دل از دست و از آن خـط چــون سلسله دامی نـفرستاد
فــــریاد کــه آن ســا قی شکّــر لب ســرمست دانست کــه مــخمورم و جــامی نـفرستاد
چــندان کــه زدم لاف کرامــات و مـقامات هــیچم خــبر از هـیچ مـقامی نـفرستاد
حـافظ به ادب باش کـه واخواست نباشد گــر شاه پــیامی بـه غــلامی نـفرستاد
صناعات لفظی که دراین غزل بکاررفته اند.
« ازدواج، مراعات نظیر، واج آرایی، تسنیق الصفات، خطاب النفس، ازدواج، طباق وجناس»
بیت اول)در مصراع دوم بیت صنعت ازدواج بکار رفته است.
ازدواج: سلامی و کلامی
بیت دوم) در این بیت صنعت مراعات نظیر مراعات شده است.
مراعات نظیر: در واژه های پیک، نامه، سوار وجود دارد(ملازمت)
بیت سوم) صناعاتی که در این بیت بکار رفته است: واج آرایی، تسنیق الصفات.
واج آرایی: مصوت کوتاه ِ در مصرع اول رعایت شده است / تسنیق الصفات: مصرع اول / صناعات معنوی که دراین غزل بکاررفته اند.
بیت پنجم) صنایع که در این بیت بکار رفته عبارتند از: مراعات نظیر، طباق، تسنیق الصفات
مراعات نظیر: تناسب در واژه های ساقی، مست، مخمور، جام از نوع ملازمت است/ طباق در واژه های مست، مخمور وجود دارد.
بیت ششم) صناعاتی که در این بیت بکار رفته است عبارتند از : واج آرایی، جناس، ازدواج
واج آرایی : صامت م که هفت بار تکرار شده است، جناس اشتقاق: در واژه های مقامی، مقامات است.
ازدواج :مصرع اول کرامات و مقامات
بیت هفتم) صناعاتی که در بیت پایانی بکار رفته است: خطاب النفس، ازدواج، طباق.
طباق: در واژه های شاه، غلام می باشد / ازدواج: دو سجع پیامی و غلامی (در مصرع دوم)
صناعات معنوی که دراین غزل بکاررفته اند.
«تشبیه،استعاره وکنایه»
دربیت سوم صنعت ادبی «کنایه»بکاررفته است.
کبک خرام: کنایه از تیزرو و تیزگام می باشد(ایماء)
بیت چهارم)از دیدگاه علم بیان دو تشبیه بکار رفته است.
تشبیه بلیغ: مرغ دل مشبه: دل مشبه به: مرغ وجه شبه محذوف: رمیدگی و از دست رفتن و به دام افتادن
تشبیه مرسل و مفصل(مصرع دوم): مشبه: خط مشبه به: سلسله ادات: چون وجه شبه: دام (و گرفتار کردن)
110
پـیرانـه سـرم عشـق جـوانـی بـه سـر افتاد و آن راز کــه در دل بـنهفتم بـدر افـــتاد
از ره نــظر مــــرغ دلـم گشت هــواگــیر ای دیـده نگـه کـن که به دام کـه در افـتاد
دردا کــه از آن آهـوی مشکـین سیه چـشم چـون نــافه بسـی خــون دلم در جگــــر افتاد
از رهگــذر خــاک ســرکـوی شـما بــود هر نـافه کـه در دست نسیم سـحر افتاد بس تــجربه کــردیم در ایـن دیر مکـافات با دردکشــان هر کــه در افـتاد بـرافــتاد
گر جان بدهد سنگ سيه لعل نگردد با طـینت اصـلی چـه کـند بـد گهر افـــتاد حــافظ که سـر زلف بــتان دسـت کشش بود بس طرفه حریفی است کش اکنون به سر افتاد

صناعات لفظی که دراین غزل بکاررفته است .
«طباق،ایهام»
بیت اول) یکی از صنایع معنوی بدیع در بیت بکار رفته است.
طباق: در واژه های پیرانه و جوانی وجود دارد.
بیت هفتم) ایهام دربیت بکار رفته است:
ایهام تناسب : گهر که به معنی سرشت و نژاد به کار رفته و با لعل تناسب دارد.
صناعت معنوی که دراین غزل بکاررفته اند.
«تشبیه،استعاره ومجاز»
بیت دوم) تشبیه بلیغ : مرغ دل مشبه :دل مشبه به : مرغ وجه شبه محذوف : به دام افتادن
بیت سوم) از دیدگاه علم بیان یک استعاره و یک تشبیه در بیت بکار رفته است.
استعاره مصرحه مطلقه : مستعار: آهوی مشکین مستعارله : دلبر و محبوب جامع: زیبایی و جذابیت (چشم)
تشبیه مرسل و مفصل : مشبه : جگر مشبه به: نافه ادات: چون وجه شبه: خونین بودن
بیت چهارم) استعاره در بیت بکار رفته و نوع آن
استعاره مکنیه: دست نسیم مستعاره منه: نسیم مستعاره له : انسان قرینه : دست جامع : پویایی و حرکت
بیت پنجم) استعاره در بیت بکار رفته و نوع آن
استعاره مکنیه «تشخیص» : مژگان تو تیغ برآورد. مستعارمنه : مژگان مستعار له: جنگجو (انسان) قرینه : تیغ برآوردن / جامع: کشتن
بیت ششم) مجاز: مکافات در معنی غیر حقیقی بکار رفته است.
بیت هشتم) در بیت پایانی نیز استعاره به کار رفته است.
استعاره مصرحه مجرده : مستعار : بتان (بت) مستعاره له : زیبا رویان قرینه: زلف جامع : زیبایی و طنازی
غزل 111
عکس روی تــو چــو بـر آینۀ جــام افتاد عـارف ازخندۀ مـی درطمع خـــام افتـاد
حسن روی تو به یک جلوه که در آینه کرد ایــن همه نقش درآیینۀ اوهــــام افتــاد
این همه عکس می ونقش مخالف که نمود یک فروغ رخ ساقی است کـه درجام افتاد
غیرت عشق زبــان همه خـاصـان ببـریـد کــز کجـا سرّغمش دردهن عـــام افتاد
مـن زمسجد بـه خـرابـات نـه خود افتادم اینم ازعهد ازل حـاصل فــرجـــام افتـاد
چه کند کز پی دوران نـرود چون پرگار ؟ هـرکــه دردایرۀ گـــردش ایـــام افتـاد
زیرشمشیر غمش رقص کنان بـــاید رفت کان که شد کشتۀ اونیک سـرانجام افتـاد
درخـم زلف تـو آویخت دل ازچــــاه زنـخ آه کــزچـاه بــرون آمــد ودر دام افتــاد
آن شد ای خواجه که در صومعه بازم بینی کـار مـا بـــا رخ ساقی ولب جـــام افتاد
هردمش با من دلسوخته لطفی دگر است ایــن گـــــدا یین شایستۀ انعام افتـــاد
صــوفیان جمله حــریفند ونظربــاز ولـی زیـن میان حــافظ دلسوخته بـدنام افتاد

صناعات لفظی:که در این غزل بکار رفته اند .
«جناس ،ایهام ،تلمیح،مراعات نظیر، طباق، واج آرایی،پارادوکس».
بیت اول:جناس لاحق:درواژهای جام ،خام.
ایهام :آیینه جام –الف )شیشه جام یاجام شیشه است ب)جام می که آیینه وار است وغیب نما ست.
تلمیح :به آیینه اسکندر که باجام جم یکی شده است .
دربیت سوم صنعت ادبی « مراعات نظیر» به کار رفته است :درواژهای می ،ساقی ،جام که ازنوع ملازمت می باشد.
دربیت چهارم صنعت طباق به کاررفته است.طباق ایجاب :درواژهای خاص وعام وجود دارد.
دربیت پنجم صنعت ادبی «تلمیح» بکار رفته است :«عهد ازل » تلمیح به روز وعهد الست .
دربیت ششم صناعات ادبی

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه ارشد درمورد واج آرایی، مراعات نظیر، روش تحقیق، زاینده رود Next Entries پایان نامه ارشد درمورد مراعات نظیر، واج آرایی، ایهام تناسب