پایان نامه ارشد درمورد خسروپرویز، بهرام چوبین، کلیسای نسطوری، دوران باستان

دانلود پایان نامه ارشد

سریانی
1- شاهنامه فردوسی
شاهنامه به عنوان منبعی حماسی تاکید بسیاری بر روی شورش بهرام چوبین دارد و ابیات بسیاری را به آن اختصاص داده است. این ابیات شامل شرح نبردها، پهلوانیها، صحبت‌ها، و حتی افکار بهرام چوبین، خسروپرویز و سایر بزرگان این دوران است. با این حال اطلاعات تاریخی بسیاری را نیز می توان از آن استخراج نمود، که با سایر منابع همخوانی دارد و این موضوع نشانگر آن است که فردوسی کار خود را عمدتا بر اساس منابع کتبی تنظیم کرده است. غررالسیر ثعالبی همخوانی بسیاری با شاهنامهی فردوسی دارد، و کتابی نیز در این باره به رشته تحریر در آمده است.6 شاهنامهی فردوسی در مورد مسائل فرهنگی مثل نوروز، بزم و موسیقی و … ، مسائل عمرانی مانند ساختمان ایوان مدائن، مسائل مذهبی شامل اطلاعاتی از موبدان و تشریفات مذهبی و همینطور بحثهایی مذهبی بین شخصیتهای مهم، و تشریفات درباری آن دوران نیز اطلاعات مهمی را ارائه میدهد، که برخی از آنها را نمیتوان در سایر منابع یافت. در این پایاننامه از تصحیح خالقی مطلق از شاهنامه استفاده گردیده است.7

2- منابع بیزانسی
تاریخ تئوفیلاکت سیموکاتا8 از جمله منابع بسیار مهم بیزانسی است. خود او معاصر با امپراتور هراکلیوس (هرقل) بود، و خصوصیات فردی وی را می‌ستود و با تمایلاتش هم عقیده بود. اثر تئوفیلاکت دارای اطلاعات بسیاری درباره حوادث اواخر قرن ششم در ایران و بیزانس است، که بسیاری از آنها را در هیچ منبع دیگری نمی‌توان یافت. به نظر می‌رسد که منبع اصلی وی جان اپی فانیا بوده است.9 از جمله دربارهی شورش بهرام چوبین اطلاعات بسیار فراوانی را ارائه میدهد، و به بررسی دقیق این شورش و به ویژه سیاست بیزانس در قبال آن میپردازد. متن برخی از نامههای خسروپرویز و بهرام چوبین نیز در آن ظبط شده است. اهمیت دیگر این منبع در فاصلهی زمانی کم آن با حوادث مورد بحثش است. با این وجود در استفاده از آن باید دقت زیادی به خرج داد، زیرا تفاوت مذهب و ملیت ناچار ردپای تعصباتی را کم و بیش در گزارشهای وی بر جای گذاشته است.
تاریخ کلیسایی اواگریوس10 منبع دیگری است که حاوی اطلاعاتی از مسائل کلیسایی و سیاسی بیزانس تا سال 593م می‌باشد. این اثر اطلاعاتی مختصر اما بسیار مفید و معتبر دربارهی شورش بهرام چوبین دارد، و همچنین متن 2 نامهی خسروپرویز را ظبط کرده است که با روایت تئوفیلاکت همخوان است. تاریخ او، تقریبا 3 سال پس از شورش بهرام چوبین به پایان میرسد بنابراین به عنوان منبعی معاصر با زمان مد نظر ما بسیار مهم است.
رویدادنامهی پاک (پاسکال)11 که مولف بی‌نام آن معاصر با دوران هراکلیوس بوده است؛ سالشمار بسیار دقیقی ارائه می‌دهد و دارای اطلاعات ارزشمندی دربارهی حوادث معاصر با آن است. از جمله اطلاعات مهم آن میتوان به مسئلهی محاصرهی قسطنطنیه در سال 626م به وسیلهی آوارها و ارتباطات آوارها و ایرانیان اشاره کرد. همچنین متن نامهی هراکلیوس به خسروپرویز در سال 615م برای تقاضای صلح و نامه‌ی شیرویه به هراکلیوس را ضبط کرده است.
آنتیوخوس استراتگوس12 راهبی در اورشلیم و شاهد سقوط آن به دست ایرانیان در سال 614م بود. او همچنین مدتی را در اسارت به سر برد و به ایران برده شد، بنابراین به عنوان شاهدی عینی منبعی بسیار مهم دربارهی سقوط اورشلیم است. هر چند که پژوهشگر باید آن را با احتیاط مورد بررسی قرار دهد زیرا گزارش او همراه با مبالغات بسیاری است. او شرح حملهی شهربراز(شهروراز) به اورشلیم و تصرف آن به دست او، کشتار صورت گرفته در شهر و نقش یهودیان در آن و به اسارت رفتن عدهای از مردم به همراه خودش را به ایران شرح میدهد.
تئودور سینکلوس13 از منابع معاصر با هراکلیوس(هرقل) است، که دربارهی محاصره قسطنطنیه در سال 626م به عنوان شاهدی عینی دارای اطلاعات بسیار است، که البته گزارش او همراه با مثال‌های مذهبی بسیار می‌باشد. او به شرح اتفاقاتی که در پی محاصره روی داد میپردازد، و اتحاد آوارها با ایرانیان را گوشزد میکند.
رویدادنامهی جان14، اسقف نیکیو، از منابع قرن هفتم میلادی به زبان یونانی است که حاوی اطلاعاتی درباره حوادث اواخر قرن ششم و همچنین ماجرای قتل ماوریکیوس (موریس، موریق) و برکناری فوکاس به دست هراکلیوس است. این کتاب حاوی اطلاعاتی مهم درباره فتح مصر به دست اعراب نیز است، اما قسمت جنگهای ایران و بیزانس در زمان هراکلیوس از بین رفته است.
تاریخ نیکفروس 15به حوادث قرن هفتم و هشتم بین سال‌های 602 تا 769م می‌پردازد اما دارای شکافی در اواسط قرن هفتم است. این منبع دقت منابع معاصر را ندارد، اما حاوی اطلاعاتی ارزشمند درباره روابط ایران و بیزانس است. از جمله اطلاعات بسیار مهم آن میتوان به رابطهی آوارها با ایرانیان و دام آوارها برای هراکلیوس اشاره نمود. همچنین در مورد ملاقات شاهین و هراکلیوس و چگونگی اتحاد هراکلیوس با خزرها و اتحاد با آنها، و همینطور تصمیم هراکلیوس مبنی بر فرار به شمال افریقا شامل اطلاعاتی مهم است. نکتهی جالب گزارش او در آن است که بر خلاف سایر منابع بیزانسی چندان به ستایش از او نمیپردازد و حتی در جاهایی بر وی خرده میگیرد.
جورج پیسیدیا از نزدیکان سرجیوس و امپراتور هراکلیوس در بیزانس بود، و به خاطر اشعاری که درباره‌ حوادث معاصر با خود سروده است از جمله حملات هراکلیوس به ایران و محاصره قسطنطنیه در سال 626م و ستایش از باز پس‌گیری صلیب عیسی معروف شد. او در اثر خود بسیار به ستایش از هراکلیوس پرداخته و یکی از منابع اصلی تئوفانس بوده است. 16
رویدادنامه تئوفانس 17یکی از منابع مهم بیزانسی است که در قرن نهم میلادی به رشته تحریر در آمد. در مورد دوران ماوریکیوس وی تنها خلاصه‌ای از گزارش تئوفیلاکت ارائه داده است، و شامل اطلاعات جدیدی نسبت به تئوفیلاکت نیست، اما در مورد اتفاقات دوران فوکاس و هراکلیوس حاوی اطلاعاتی است که بسیاری از منابع اصلی آن به دست ما نرسیده است. او به جنگهای ایران و بیزانس میپردازد و به پیروزیهای ایرانیان اشاره دارد، اما پیروزیهای هراکلیوس در اواخر جنگ را با تفصیل زیادی توضیح میدهد. او همچنین شرح مفصلی از چگونگی بر کناری خسروپرویز و قتل او دارد که دارای اهمیت فراوان است.
کتاب استراتگیکون 18از مولفی بی‌نام اما منسوب به امپراتور ماوریکیوس، شامل اطلاعات زیادی از تکنیک‌های جنگی دشمنان بیزانس از جمله ایران و راه های مقابله با آن است، که به عنوان منبعی معاصر دارای اهمیت بسیار است. این اثر گزارشهایی ارائه میدهد که میتوان با استفاده از آنها برخی از گزارشهای متعصبانهی مورخان بیزانسی را در مورد سپاهیان ایرانی و بیزانسی، مردود شم
3- منابع ارمنی
تاریخ سبئوس 19از منابع ارمنی که در اواخر قرن هفتم میلادی نوشته شده است. این اثر حاوی اطلاعاتی از زمان حکومت هرمزد چهارم، شورش بهرام چوبین، دوران خسروپرویز و جنگهای ایران و بیزانس تا زمان جنگ داخلی اعراب در سال 656م است، و در این میان اطلاعات زیادی از ارمنستان ارائه می‌دهد.20 اثر سبئوس شامل اطلاعات فراوانی از دوران خسروپرویز است. وی به جزییات شورش بهرام چوبین میپردازد، و علاوه بر شرح نقش ارمنیان در ایران و بیزانس، اطلاعات زیادی از تقسیمات جغرافیای و سیاسی خود آنها ارائه میدهد.در مورد جنگهای ایران و بیزانس نیز سبئوس از جمله منابع مهم است و به ویژه جنگ در ارمنستان را در مقایسه با دیگر منابع مفصلتر گزارش میدهد.
موسی داسخورانتسی21 از مورخان ارمنی قرن دهم است، که کتابش دربارهی ارمنستان و قفقاز در دوران خسروپرویز حاوی اطلاعات فراوانی است. از جمله اطلاعات مهم آن میتوان به پیشرویهای هراکلیوس و اتحاد او با خزرها اشاره کرد. او شرح مفصلی از محاصرهی ناموفق تفلیس به دست سپاهیان متحد هراکلیوس و فرمانده خزرها ارائه میدهد. همچنین متن نامههایی را بین خزرها و خسروپرویز گزارش میکند که دارای اهمیت زیادی است. کتاب او راجع به حملات هراکلیوس و خزرها به ایران در آخرین سالهای حکومت خسروپرویز نیز دارای اطلاعات مهم و باارزشی است.

4- منابع سریانی
رویدادنامه‌ی خوزستان22 که مولف آن بی‌نام است، از منابع سریانی مربوط به کلیسای نسطوری است. این کتاب حاوی اطلاعات خلاصه اما بسیار مهم و باارزش دربارهی حوادث کلیسایی و سیاسی از دوران هرمزد چهارم تا اولین حملات اعراب در میانه قرن هفتم میلادی است. بروک معتقد است که این اثر نمی‌توانسته است دیرتر از سال 660م نوشته شده باشد.23 خود او ترجمهای انگلیسی از آن تهیه کرده که هنوز منتشر نشده است.
رویدادنامهی میخاییل سوری از منابع سریانی قرن دوازدهم است، که حوادث آغاز خلقت تا سال 1195م را مورد بررسی قرار داده است. از جمله منابع اصلی او و رویدادنامهی 1234م، تاریخ دیونوسیوس تل محره24 است و در کتاب پالمر سعی بر بازسازی کار دیونوسیوس بر اساس این دو رفته است. کتاب میخاییل سوری در بردارندهی اطلاعات مهمی از روابط سیاسی ایران و بیزانس در زمان خسروپرویز است.
رویدادنامهی 1234م25 نیز از منابع سریانی نوشته شده به دست مولفی بی نام است و همخوانی بسیاری با میخاییل سوری دارد، به طوری که در مورد بیشتر حوادث، متن آنها بسیار به یکدیگر نزدیک است.
کتاب العنوان26 اثر آگاپیوس مورخ مسیحی اهل هیراپولیس به زبان عربی است که در اواسط قرن دهم میلادی نوشته شده است. این کتاب حاوی اطلاعاتی مهم درباره روابط ایران و بیزانس در زمان خسروپرویز است. از این کتاب میتوان اطلاعاتی را دربارهی شورش بهرام چوبین و به ویژه جنگهای ایران و بیزانس برداشت نمود.کتاب تئوفیلوس ادسایی منبع اصلی آگاپیوس برای سده‌های ششم و هفتم میلادی بوده است.27 اثر تئوفیلوس متاسفانه به دست ما نرسیده است، اما هویلند سعی در بازسازی آن نموده و به بحث مفصلی درباره‌اش پرداخته است.28
رویدادنامه‌های 640، 819 و 846م29 به سریانی دارای اطلاعاتی مختصر از روابط سیاسی ایران و بیزانس هستند، که ترجمه و تفسیری بر آنها، در کتاب پالمر که پیشتر به آن پرداخته شد، وجود دارد.
یعقوب ادسایی 30 که کتاب او در بردارنده اطلاعاتی مختصر از مناسبات ایران و بیزانس در دوران خسروپرویز است. این اثر در اواخر قرن هفتم به نگارش در آمده است.
رویدادنامهی زوقنین31 از منابع سریانی است، و حوادث آغاز خلقت تا سال 775 میلادی را در بر دارد. در این اثر می‌توان اشاراتی به تلاش فوکاس برای مسیحی کردن اجباری یهودیان و مطالبی اندک از جنگهای خسروپرویز و بیزانس یافت.
اخبار سعرت32 به زبان عربی که تاریخ دقیق نگارشش مشخص نیست، اما نمی‌تواند زودتر از قرن نهم میلادی نوشته شده باشد. این اثر درباره کلیسای نسطوری در زمان ساسانیان حاوی اطلاعاتی مهم است و در این ضمن گزارشهایی پراکنده نیز دربارهی روابط میان ایران و بیزانس در زمان خسروپرویز ارائه میدهد.33

فصل اول

شورش بهرام چوبین و پادشاهی او

1-1 جنگ بهرام چوبین با ترکان مرزهای شرقی ایران
در اواخر دوران باستان، ما شاهد رویدادهایی جدید در خاور نزدیک هستیم. از جمله حوادث مهم این دوران تغییرات عمده در مرزهای سیاسی و باورهای مذهبی این ناحیه بوده است. دو قدرت برتر منطقه یا به تعبیر برخی مورخان بیزانسی، دو چشم جهان، در آن زمان، شاهنشاهی ساسانی در ایران و امپراتوری بیزانس در غرب آن بودند، که جنگ در میان آنها همواره به بهانههای مختلف شعله ور میگردید.در دوران خسروپرویز شاهد یکی از طولانیترین و مهیب ترین جنگهای دوران باستان هستیم که به عقیدهی برخی از پژوهشگران یکی از دلایل قدرت گرفتن اعراب و فتح مناطق سالها جنگ زده به دستان آنها بود.34 یکی از مهمترین حوادث دوران خسروپرویز، پیش از جنگ با بیزانس، شورش بهرام چوبین و نتایج حاصل از آن بود که بر وضعیت سیاسی موجود در منطقه تاثیر فراوانی گذشت. با توجه به اینکه جرقهی این شورش در زمان پدر خسروپرویز، یعنی هرمزد چهار

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه ارشد درمورد خسروپرویز، بهرام چوبین، دوران اسلامی، کلیسای نسطوری Next Entries پایان نامه ارشد درمورد بهرام چوبین، خسروپرویز، منابع تاریخی، عدل و داد