پایان نامه ارشد درمورد ترجمه فارسی، زبان عربی، روزنامه اختر، فتحعلی شاه قاجار

دانلود پایان نامه ارشد

شکسته و گچ شد و از آن سبب در میان عرب به مقفّع ملقّب گردید. خود عبدالله بن مقفّع نیز در زمان خلافت سلیمان بن عبدالملک (96-99) متقبّل خراج بعضی ولایات دجله و به قولی بهقباذ گردید. عبدالله پیش از آن اسلام آورد. در فارس پیش پدر خود میزیست و به تحصیل مقدّمات معارف قدیم ایرانی و زبان پهلوی و نیز زبان عربی و معلومات اسلامی مشغول بود. سپس به دنبال شنیدن آیهای از زبان کودکی مکتبی و تمایل به اسلام، به دست عیسیبنعلی که عموی منصور خلیفهی دوم عباسی بود و ابنمقفّع نزد او و برادرش سلیمان در بصره به شغل دبیری و آموزگاری کودکان ایشان اشتغال داشت، اسلام آورد. وسرانجام ابن مقفّع در حدود سال 142 هـ به دست سفیان بن معاویه بن یزیدبن مهلب بن ابی صغره امیرو والی بصره به بهانهی زندقه و شک در دین و تعلق به کیش آبا و اجدادی و باطناً به اشارهی خلیفه و بر اثر کینه و غرض شخصی به واسطهی استخفافی که بارها ابن مقفّع در حقّ او روا داشته بود مثله و در آتش تنور سوزانده شد» (اقبال آشتیانی، 1382: 30-35)
شهرت عمدهی ابنمقفّع در ترجمهی آثار از پهلوی به عربی است و نیز کتابهای زیادی را از فارسی به عربی ترجمه کرده است. ترجمه کتابهای ذیل به او نسبت داده شده است :
«1ـ خداینامه 2ـ آییننامه 3ـ کلیلهودمنه 4ـ کتاب مزدک 5ـ کتاب تاج در سیرت انوشیروان6ـ الآداب الکبیر.7ـ الادبالصغیر.8ـ الیتیمة دررسائل.9-نامه تنسر 10ـ قاطیغوریاس ارسطو11 ـ انالوطیقای ارسطو12ـ باریارمیناس ارسطو که از پیش تر آثار او اثری در دست نیست 13- عجایب سجستان(الدرالتیمه والجوهرة المکنونه )14- سیرالملوک (ترجمه عربی خدای نامه)» (همان، 65 -66).
نثر عربی ابنمقفّع بسیار دشوار است و نثروی سرمشق سخن دانایان نویسندگان عربی نویس و عربی زبان بوده است. ترجمههای او از بهترین آثار ادبی و اخلاقی زبان عربی شمرده میشود. روزبه نخستین کسی است که رسماً آثاری به نثر عربی نوشت آثار وی در بعضی از دانشگاههای کشورهای عرب، مانند دانشگاه قاهره به عنوان نمونههای خوب و شیوایی از نثر عربی بررسی میشوند که در قسمت قبل عنوان شده است .
ب). دیگر ترجمه های عربی
«بعد از ابنمقفع ایرانی دیگری به نام عبداللهبن هلال اهوازی این کتاب را به نام یحیی بن خالد برمکی در سال 165هـ ترجمه کرد و چون ترجمه او از حیث فصاحت اسلوب به پایه ترجمه ابنمقفّع نمیرسید بر جای نماند» (محجوب، 1349: 111).
کتاب سیرالملوک را نیز باید در شمار ترجمههای عربی کلیلهودمنه ذکر کرد. این کتاب را زینالدین عمربن داودبن سلیمان فارسی، از روی کلیلهودمنه بهرامشاهی و مانکریستن به اصل عربی ابنمقفّع ترجمه کرده است.
پس از ترجمه عربی ابن مقفع شاعران عرب زبان به نظم آن پرداختند، نخستین شخص ابان بن عبدالحمید الاحقی، معروف به ابان لاحقی، شاعر مشهور نیمه دوم قرن دوم هجری از شاعران آل برمک بود. که به دستور یحیی بن خالد آن را به نظم درآورد و صلات فراوان یافت، در این کتاب بیش از هفتادوشش بیت باقی نمانده که بعضی مربوط به آغاز کتاب و بعضی متعلق به باب الاسدوالثوراست، ولی اصل کتاب چهارده هزار بیت داشته است. علاوه بر آن علی بن داوود، کاتب زبیده بنت جعفر، بار دیگر آن را به شعر عربی نقل کرده است. و سپس نظام الدین محمّد بن محمّد بن الهاریه متوفّای سال 509 بار دیگر آن را به نام «نتایج الفطنه فی نظم کلیلهودمنه» به شعر عربی درآورد پس از آن، عبدالمؤمن بن حسن بن حسین الصغانی، را در سال 640هـ در نه هزار بیت و هشتاد روزه به نظم درآورد که در الحکم فی الامثال الهندو العجم نامیده شد.(منشی، 1389: مقدمه)
3ـ12ـ4. ترجمه فارسی کلیلهودمنه
3ـ12ـ4ـ1. ترجمه منثور بلعمی
نخستین ترجمهی فارسی کلیلهودمنه، در زمان امیر سامانی نصربن احمد و به دستور وزیر او ابوالفضل بلعمی انجام شده است که این ترجمه فارسی برای نظم به رودکی عرضه شده است (منشی، 1389: مقدمه).
3ـ12ـ4ـ2. ترجمه منظوم رودکی
«نخستین ترجمه فارسی منظوم از کلیلهودمنه، در حدود سال 325 بوسیلهی رودکی سمرقندی و به دستور امیر نصربن احمد سامانی سروده شد و گویا تعداد ابیات آن دوازده هزار بیت بوده که تاکنون 129 بیت از ابیات پراکنده شده است. دو منظومه کلیلهودمنه و سندبادنامه که به عنوان شاهد برای لغات در فرهنگها به دست آمده و بهوسیلهی مرحوم سعید نفیسی در کتاب محیط زندگی واحوال واشعار رودکی گردآوری شده است» ( محجوب، 1349: 131-132-137).
ترجمه منظوم رودکی درکلیلهودمنه نصرالله منشی نیز اشاره شده است: « چون ملک خراسان به امیر سدید ابوالحسن نصربن احمد سامانی رسید رودکی شاعر رامثال داد تا آن را در نظم آرد که میل طبعها، به سخن منظوم بیش باشد» (منشی، 1386: 20-23).
3ـ12ـ4ـ3. ترجمه ابوالمعالی نصرالله منشی معروف به کلیله ودمنه بهرام شاهی
ابوالمعالی مصنف اصل کتاب رابیدپای برهمن میداند که زمان به فرمان دابشلیم رای هند آن را گردآوری کرده است. نصراالله منشی با استفاده از ترجمه عربی ابنمقفّع، به ترجمه فارسی آن پرداخته است وی با قدرت و استعداد سرشار خود چنان کتابی پرداخته که بهترین ترجمه فارسی کلیلهودمنه دانسته شده است در این قسمت اشارهای به شرح حال نصرالله منشی میشود:
3ـ12ـ4ـ3ـ1. زندگی نامه نصرالله منشی
ابوالمعالی نصربن محمّد بن عبدالحمید منشی، صاحب کلیلهودمنه بهرام شاهی در قرن ششم هجری است .اصل او بنا به قولی از شیراز و به قولی دیگر ازغزنین بوده است. از ابتدای جوانی او، اطلاعی در دست نیست و فقط میدانیم از اوایل جوانی با عدهای از فضلای غزنین معاشرت داشته و مورد تفقّد بهرام شاه غزنوی (547-511) بوده و در کارهای دیوانی شرکت مینموده است و در زمان دولت خسروشاه (547-555 هـ ) جانشین بهرامشاه با آنکه هنوز جوان بود لیکن به سبب کثرت دانش سمت دبیری خسروشاه یافته بود. بعد از خسرو شاه، ابوالمعالی نصرالله همچنان در دستگاه غزنویان باقی ماند و در خدمت خسروملک به منصب وزارت رسید، لیکن به علّتی که نمیدانیم و در تاریخی که روشن نیست ظاهراً بر اثر سعایت حاسدان مغضوب سلطان شد و به حبس افتاد و کشته شد. تاریخ این واقعه معلوم نیست باید بعد از سال 555 و پیش از سال 538 یعنی پیش از تاریخ زوال سلطنت خسرو ملک و انقراض غزنویان باشد (منشی ،1389 :مقدمه ).
اثر مشهور نصرالله بنمحمّدبن عبدالحمید که هم از روزگار قدیم میان مترسلان معروف شد و از جمله کتب درسی ادب گردید ترجمهای از کلیلهودمنه عبداللهبنمقفّع می باشد. تاریخ قطعی این کار معلوم نیست. عبدالعزیز قریب تاریخ نگارش آن رابین سال های 536و 539 و به احتمال نزدیکتر در سال 538ـ539 نوشته، ولی دکتر صفا سال 536 را نزدیک ترین سال ترجمه کلیله دانسته است. هم چنین می گویند که چون کتاب را به نام ابوالمظفر بهرامشاه بن مسعود بن ابراهیم، نوشته بنابراین تاریخ تألیف آن بعد از سال 511 و پیش از سال 547 هجری است و چون بعضی از اشعار مسعود سعد را در ترجمه خود، من باب استشهاد و تمثیل آورده است، پس این ترجمه یش از حدود 515 هـ سال وفات مسعود سعد یا اواخر حیات آن شاعر، صورت گرفته است پس تاریخ تألیف کتاب سنین 515هـ و 547هـ و به ظن غالب حدود سال 536 هجری است (همان، مقدمه).
این ترجمه با استشهادها وتمثیلهای لطیفی که در آن به کار رفته وآرایشهایی که دارد هم از روزگار قدیم مورد توجّه و مراجعهی مترسلان قرار گرفت. عوفی که خود از منشیان بلیغ قرن ششم و هفتم است کمتر از صد سال بعد از ترجمه کلیلهودمنهی بهرامشاهی دربارهی آن و نصرالله بن محمّد بن عبدالحمید در لباب الالباب چنین گفته است: «تا دور آخر زمان و انقراض عالم هرکس رسالتی نویسد یا در کتابت تنوقی کند مقتبس فوائد اوخواهد بود، چه ترجمهی کلیلهودمنه که ساخته است دست مایهی جملهی کتاب و اصحاب صنعت است و هیچکس انگشت برآن ننهاده است و و آنرا قدح نکرده و از منشآت پارسیان هیچ تألیف آن اقبال ندیده است و آن قبول نیافته…» (عوفی،1361: 92)
«الحق کلیلهودمنه بهرامشاهی از حیث سلامت انشاء و قوّت ترکیب عبارات و حسن اسلوب و آراستگی کلام یکی از عالی ترین نمونههای نثر پارسی است. این کتاب را نخستین آثار نثر مصنوع فارسی میتوان شمرد. ابوالمعالی در عین آنکه جز در چند مورد معدود به ایراد سجعهای کامل نپرداخته، باز بر اثر پای بند شدن به برخی از قیود مانند موزانه در اجزا جملهها و عبارات و ایراد در سجعهای ناقص و آوردن کلمات مترادف متوازن و استشهاد به آیات و امثال و اشعار تازی و پارسی و امثال این امور، کتاب خود را در شمار اولین نمونههای نثر مصنوع پارسی درآورده است با این حال ابوالمعالی هیچگاه مغلوب صفت نشده و در هیچ موردی از کتاب خود لوازم فصاحت و بلاغت را مورد غفلت قرار نداده است» (صفا، 1385: 542-545).
3ـ13. کلیلهودمنهی منظوم قانعی طوسی
«تقریباً یک قرن پس از ترجمهی فارسی ابوالمعالی احمدبنمحمود طوسی متخلص به قانعی، آن را در حدود سال 658هـ به نظم درآورد که چون در این مدت ترجمهای دیگر از کلیلهودمنه نشده میتوان گفت که مآخذ قانعی در سرودن این منظومه، ترجمه ابوالمعالی بوده است. بدون آن که درکتابش از این ترجمه نام ببرد»(محجوب،1349: 149-151).
«علاوه بر اینها از دیرباز کلیله به زبانهای مختلف از جمله عربی لاتینی، یونانی، مالزی، مغولی، ترکی، مالایی، اردو، هندی، اسپانیایی و زبانهای مختلف اروپایی ترجمه شده است» (همان، 79-80).
3ـ14. داستان بیدپای
همزمان با ترجمهی نصرالله منشی در موصل یا حوالی آن محمّدبن عبدالله بخاری، از وابستگان سلطنت اتابکان سنقری در زمان فرمانروایی سیفالدین غازی ، از روی متن عربی ابنمقفّع، ترجمهای به فارسی به نام داستانهای بیدپای فراهم آورد که تا سال 1961هم اطلاعی از آن در دست نبود و نسخهی آن در کتابخانهی موزهی طوپ قاپوسرای استانبول به دست آمده. نثر این کتاب سادهتر و روانتر از انشای نصرالله منشی است و بخاری از آرایش کلام به لطایف معنوی و لفظی آیات، اخبار و امثال و اشعار دوری جسته و نثری منسجم ارائه کرده است (منشی، 1389: مقدمه) .
3ـ15. مهمترین تهذیبهای کلیلهودمنه
مهمترین تهذیبهای کلیلهودمنه بهرام شاهی که برای کوتاه شدن تحقیق فقط به ذکر نام و نویسنده آن اشاره می شود:
الف). انوار سهیلی از حسین بن واعظ کاشفی سبزواری نویسنده و خطیب مشهور قرن نهم تهذیب شد. (محجوب،1349: 154)
ب).عیار دانش از ابوالفضل بن مبارک (همان ،204) .
ج). نگار دانش، خلاصه عیاردانش است به دستور یکی از امیران انگلیسی به نام هیند فورد مولفی ناشناس آن را خلاصه کرد (همان، 209 )
د). اخلاق اساسی از محمدعلی بن محمدحسن تهرانی(همان، 212).
ه). گلشن آرا از میرزا عبدالوهاب ایران پور، مدیر روزنامه اختر بود (همان، 219).
و). شکرستان از خسرو دارایی فرزند مرحوم خسرو خلیل الله بن عبدالله میرزایی دارا پسر فتحعلی شاه قاجار انوار سهیلی را به نظم در آورد (همان ، 215 ).
ز). رای و برهمن یا کلیلهی منظوم از جهانبخش جمهری که آن را به نظم درآورد (همان، 217)
3ـ16. بررسی جنبههای مختلف کلیلهودمنه
1ـ جنبهی داستانی. 2ـ جنبه اخلاقی. 3ـ جنبه سیاسی
3ـ16ـ1. جنبهی داستانی کلیلهودمنه
شالودهی کتاب مبنی بر بابهاییاست که هر یک به طور مستقل، موضوعی خاص دارد. در این میان فقط دو باب «شیروگاو» و«بازجست کار دمنه »به یکدیگر مرتبط است. پیوستگی بابها با یکدیگر با بیان نتیجهی اجمالی باب نخست، از سوی شنوندهی داستان رأی، و درخواست بیان داستانی دیگر از داستان پرداز برهمن صورت می پذیرد. در ضمن داستان اصلی، حکایتهایی نیز از زبان قهرمانان داستان بر وجه تمثیل نقل میکند .این قبیل حکایات بیشتر به طریق پرسش و پاسخ است و معمولاً در پایان حکایت از آن نتیجهگیری میکند گاه نیز در ضمن حکایت به طریق تمثیل و تأیید داستانهای کوتاهی میآورد تا مقصود رارساتر و تمام بیان کند (منشی،1389: مقدمه).
بیشتر داستانها از زبان حیوانات نقل میشود و موضوع آنها معمولاً بین دو تن یا دو دسته آغاز میشود با دوعقیده و طرز استدلال مختلف و مطالب باب، شرح مباحثهها و مناظرههای آن دو میباشد، «در طی همین مباحثهها و مناظرههاست که نویسنده نکات اخلاقی را

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه ارشد درمورد مهابهاراتا، ادب فارسی، منابع معتبر، مرزبان نامه Next Entries پایان نامه ارشد درمورد نهج البلاغه، بیت المال، شایسته سالاری، اجتماعی و فرهنگی