پایان نامه ارشد درمورد بهار عربی، خاورمیانه، بیداری اسلامی، تهدیدات امنیتی

دانلود پایان نامه ارشد

توانبهاقداماینکشوردرتحریماجلاسسرانکشورهایعربدرسال1982اشارهکرد.گذشتهازاینهاسوریهدراوجتحریمتسلیحاتیایران،توانستسلاحهایپیشرفتهدفاعیرادراختیارجمهوریاسلامیایرانقراردهد.سوریههمچنینباعثتعمیقروابطایرانبالبنانشد ( کتابسبزسوریه،1387، 226).ازسال2003وبااشغالعراقتوسطامریکا،سوریهوایرانقراردادهایشانراافزایشوتقویتکردهاندوتلاشنمودندتاسیاست هایشانرادرجهتبرآوردهکردنورویاروییباچالشجدیدهمگامسازند. تبادلاتبیندوکشوردر سطحبالاییافزایشیافت.همچنیندرجولایسال2004،بشاراسدرئیسجمهورسوریهبهایرانسفر کرد) (,Goodarzi, 2006:289بنابراینسوریهبلافاصلهبهتنهامتحدعربیایرانمنطقهتبدیلشد. اهمیتروابطدوکشوربهگونهایبودهکهرهبرانقلابدرملاقاتیکهبابشاراسددرسال1385داشتندایرانوسوریهراعمقاستراتژیکییکدیگرنامیدهوتأکیدفرمودندکهاینروابطازدیرینهترینوممتازترینروابطکشورهایمنطقهاست(کتابسبزسوریه،1387: 228).
یکیازموضوعاتتبلیغاتیرسانه هاودولتهایخارجی،درموردروابطایرانوسوریهبررویبهرهبرداریایرانازاینروابطتأکیدمیکنند.حتیبرخیمنابعغربی،سوریهراعمقاستراتژیکیایرانمیدانند،بهنحویکهخروجسوریهازلبنانرابهمعنایتضعیفنقشایراندرلبنانارزیابیکردند ( طاهایی، 1388: 134)روابط سوریهباایرانبرایاینکشورنیزمزایایاقتصادیوسیاسیمهمیداشتهاستکهازآنجملهمیتوانبهافزایشنقشوجایگاهمنطقه ایسوریهوهمچنیننقشمیانجی گرانهایراندرقبالبحرانروابطترکیهباسوریهاشارهکرد.تهراندرطولسهدههگذشتههموارهبهسوریهکمکهایمادیومعنویکردهاست.همکاریهایسیاسی،نظامیوامنیتیتهرانودمشقنیزازهمیننقطهآغازشدهاست. درخصوصروابطایرانوسوریههمچنینبایدبهنقشلجستیکیوپراهمیتسوریهبرایحزباللهلبنانوحماسکهازمتحدانسیاسیایرانهستندنیزاشارهکرد. حزباللهبهعنوانسلاحاستراتژیکیجمهوریاسلامیبهشمارمیآید،بنابراینازآنجاکهسوریهیکیازمهمترینپلهایارتباطیمیانایرانوحزب اللهاستوتغییرحکومتدرسوریهبهمعنایقطعاینپلارتباطیاست،لذااهمیتبقایحکومتبشاراسدبرایحفظهرچهبهتراینارتباطازاهمیتفراوانیبرایجمهوریاسلامیایرانبرخورداراست. بهعقیدهکارشناسان،ازآنجاییکهسوریهدرطولسالهایگذشته«پلارتباطی»ایرانباحزباللهلبنانوجنبشهایحماسوجهاداسلامیفلسطینبوده،دمشقاهمیتبیشتریبرایرهبرانتهرانپیداکردهاست.بلندیهایجولانسوریهازسال 1967 میلادیوجنگهایششروزهاعرابواسرائیلدراختیارتلآویوقرارداردودربرابررژیم «خطمقاومت»همینموضوعباعثشدهکهایران،سوریهراقسمتیازصهیونیستیبهشمارآوردهوهمکاریهایخودراباآنافزایشدهد.
روابطایرانوسوریهدر30سالگذشتهروابطیمستحکموروبهرشدبودهاست.مناسباتسهدههگذشته یجمهوریاسلامیایرانوسوریهحکایتازرشدعمیقروابطسیاسیوامنیتیدوکشورمذکوردارد. تحولاتمنطقهایوبینالمللی،ویژگیرهبراندوکشور،دشمنانودوستانمشترکمنطقهایونیازهایداخلیدوکشور،موجباتنزدیکیهرچهبیشترمناسباتایرانوسوریهراپدیدآوردهاست.
ازجهتفرهنگی-اجتماعی،اشتراکاتایرانوسوریهبیشازتفاوتهایآنهاست. درواقعجداازاختلافاتایدئولوژیکی حکومتیمیاندوکشور-نظامسیاسیملیگراباگرایشهایسوسیالیستیسکولاردرسوریهونظاماسلامگراوحکومتدینیدرایران- دوکشورباتوجهبهمسلمانبودنوروابطو پیشینهتاریخیباهویتهایمذهبیدرابعادتاریخی،مذهبیوفرهنگیدارایتعلقاتوگرایشهایینسبتبههممیباشند (طاهایی، 1388: 40)، ازلحاظسیاسیوامنیتی،سوریهعالیترینسطحروابط یککشورعربیباایرانراداردوروابطتهرانباهیچیکازپایتختهایعربیبهاندازهروابطتهران_دمشقدارایپشتوانهواهمیتنیست. باشروعبحران،روابطنظامیوامنیتیسوریهوایرانبیشترشدهاست.سپاهپاسدارانایران،کهمهمترینوقدرتمندترینحامیحزباللهدرایرانمحسوبمیشود،حمایتخودازحکومتبشاراسدراافزایشداد،آنهانیروهاینظامیوامنیتیکلیدیسوریهراآموزشدادندوبهاینکشورکمککردندتاتوانایینظامیخودراگسترشدهد.
از سوی دیگر، حمایت دولت ایران از دولت اسد و مخالفت با دخالت خارجی در این کشور سبب شده است تا موجی از اتهامات به جمهوری اسلامی در برخورد دوگانه با انقلاب های مردمی در جهان عرب زده شود ( جمالی و شفیع پور،1392: 149).
به لحاظ وجود پیوندهای همگرایی بین ایران و سوریه و با توجه به منافع ملی مشترک، منافع اقتصادی مشترک، تهدید و دشمن مشترک در سطح منطقه ای و بین المللی و هم چنین اشتراکات فرهنگی و اجتماعی، دینی و مذهبی بین دو کشور، چنین به نظر می رسد که همگرایی و همبستگی بین دو کشور روز به روز بیشتر و با اهمیت تر شود. شواهد و قراین موجود هم نشانگر این مسأله است (نطاق پور و بشارتی، 1390: 88).
مدل مفهومی عوامل همگرایی بین ایران و سوریه

در نگاهی کلان، می توان عوامل گرایش دو کشور ایران و سوریه نسبت به هم را پس از انقلاب بدین گونه بیان کرد:
الف) عوامل گرایش سوریه به ایران انقلابی:
1) امنیتی: معرفی کردن سوریه به عنوان طراح ترور ناکام صدام حسین توسط وی موجب افزایش خصومت و تعارض میان عراق و سوریه شده است، از طرف دیگر با افزایش قدرت نظامی عراق و افزایش تهدیدات امنیتی عراق به خصوص در جنگهای اول و دوم خلیج فارس و همچنین جنگ عراق علیه ایران، سوریه بیشتر به سمت ایران متمایل شد.
2)سیاسی: مقاومت سوریه در برابر فشارهای منطقه ای برای قطع رابطه با ایران موجب انزوای سوریه در میان کشورهای عربی و کنار گذاشتن سوریه از پیمانها و اتحادهای منطقه ای چون شورای همکاری عرب،شورای همکاری خلیج فارس و اتحادیه عربی گردید.
3)سیاسی-امنیتی: برقراری اتحاد استراتژیک نظامی-دفاعی بین ترکیه و اسرائیل و همچنین سقوط اتحاد جماهیر شوروی و از دست دادن حامی استراتژیک.
4)اقتصادی: انعقاد قرارداد 10 میلیارد دلاری انتقال گاز پارس جنوبی به کشور سوریه ، انعقاد قراردادهای مختلف اقتصادی چون سرمایه گذاری ایران در زیرساختهای سوریه،ساخت نیروگاه های تولید برق،ایجاد کارخانه های مونتاژ خودرو و …
5)ایفای نقش نظارتی: سوریه با نزدیکی به ایران،در پی نظارت هر چه بیشتر بر گروههای شیعه لبنانی مجاهد بود.
ب)عوامل گرایش ایران به سوریه:
1)معنوی: حمایت سیاسی-معنوی سوریه از انقلاب اسلامی ایران در مقطعی که سایر کشورهای اسلامی و منطقه ای با بدبینی به انقلاب ایران نگاه می کردند.
2)حمایتهای سوریه از ایران در سالهای جنگ عراق و ایران: در چارچوب کمکهای سوریه به مخالفین صدام از جمله کردها و کمونیستها،ارسال اسلحه و تجهیزات به ایران،وارد کردن فشار نظامی به عراق با استقرار نیروهای سوری در مرز با عراق، وارد کردن فشار اقتصادی به دولت عراق از طریق بستن لوله های صادرات نفت این کشور در خاک سوریه، جلوگیری از انسجام ائتلاف اعراب علیه ایران
3)بازدارندگی: نقش محوری سوریه در کاهش تهدیدات امنیتی ایران به خصوص در مقابله با اسراییل و همچنین کمک به نزدیکی ایران به حزب الله.
4)عامل افزایش نقش منطقه ای ایران: نقش محوری سوریه در چارچوب تشکیل هلال شیعی و افزایش قدرت منطقه ای ایران، ایفای نقش نظارتی _کنترلی ایران بر منطقه، جلوگیری از انزوای منطقه ای ایران و همچنین محسوب شدن به عنوان فاکتور غیرمستقیم چانه زنی ایران با سایر کشورها به خصوص در مساله انرژی هسته ای.
5)مساله ترانزیت انرژی به اروپا:موقعیت سوریه، این کشور را در نقطه اتصال خاورمیانه نفت خیز با اروپای صنعتی قرار داده است. طرح انتقال گاز طبیعی ایران از طریق خاک عراق به کشور سوریه و کشورهای منطقه مدیترانه، گامی در جهت به واقعیت پیوستن آرزوهای ایران برای صادرات گاز به اتحادیه اروپا برداشته شد. در این طرح،خط لوله انتقال گازبه طول چهارهزارو۹۰۰کیلومتر، گازایران را از طریق عراق، سوریه، دریای مدیترانه به یونان و ایتالیا و بقیه اروپا انتقال می دهد(نطاق پور و بشارتی،1390 ).
6) ژئوپلتیک :سوریه از موقعیت ژئوپلیتیکی خوبی برخوردار است و در منطقه آسیای غربی واقع شده است و به عنوان مرکز ارتباط سه قاره آسیا، اروپا و آفریقا شناخته می شود. همسایگی این کشور با لبنان، فلسطین اشغالی، ترکیه و عراق، به وضوح اهمیت ژئوپلتیک و نقش راهبردی این کشور را در مناسبات منطقه ای و بین المللی مشخص می سازد ( رجبی، 1391: 128-125).

3-2-2- سیاست خارجی عربستان و سوریه در قبال یکدیگر
پسازاستقلالازفرانسه(بعدازجنگجهانيدوم)،سوريهجايگاهمهميبرايعربستانسعودي وطرحهاينفتيواستعماريآمريكادرمنطقهداشتهوآلسعودوآمريكاتلاشداشتندسوريهراازمعرضسياستهايانگليسدوركردهوراهمداخلهعراقواردن )متحدانسنتيانگليس)درسوريهراسدكنند. اينامرعمدتا بهدليلتلاشعربستانوآمريكابرايعمليكردنپروژهاحداثخطلولهنفتعربستانسعوديبهمديترانهبود.
ازدورانجنگجهانيدومتادهه60،سوريهتحتتأثيردومحورعربي «عراق _ اردن» و محور»عربستانسعودي_مصر«و روند تحولات سوریه در این سال ها متاثر از این عوامل بود
بی ثباتيسوريهطيدهه هايچهلوپنجاهنيزناشيازمداخلهاينمحورهابود.پيوستنسوريهبهمحورعربهايراديكالبهرهبريجمالعبدالناصر )اولينرئيسجمهوريمصر1970-1952)تهديديبالفعلبرايجبههارتجاعمنطقه «محمد رضا شاه_ آل سعود» بود ( المهاوینی، 1987).
بابهقدرترسيدنحافظاسدبهمسندقدرتدراوايلدهههفتاد،تحوليعميقدرجايگاهوقدرتبازيگريسوريهدرمنطقهرخدادوبراياولينباردرتاريخسوريهاينكشورجايگاهراهبرديمهميدرمنطقهيافتهوبهبازيگريتأثيرگذاربدلشد.درسهدههاخيرنيزرياضدرسياستخودنسبتبهسوريهبهدنبالاهدافزيربودهاست:
يک. استفادهازسوريهبرايتوسعهنفوذخوددرلبنان؛
دو. بهرهبرداريازقدرتسوريهجهتبرقراريموازنهدرمنطقهوكاهشتهديداتمنطقهايصدامحسيندرفاصلهسالهاي1979 تا 2002م؛
سه.جداسازيودوركردنتهرانانقلابيواسلاميازدمشقراديكالوواردكردندمشقبهجبههمحافظه كارعربي.
تروررفيقحريري )متحدسنتيرياضدرفوريهسال 2005)، كابوسيبرايسياستخاورميانهايعربستانسعوديبود.رياضباهمكاريواشنگتنوپاريسباتحرکبينالملليومنطقهايسعيدرمنزويكردنومجازاتدمشقنمود.
در دهه 1990مثلث عربستان، مصر و سوریه جهت دهنده به دیپلماسی کلی جهان عرب بود اما از زمان بشار اسد این مثلث تضعیف شد و نهایتا از سال 2005 با ترور رفیق حریری به طور کامل پاشید و به دو محور تقسیم شد که یک محور آن ایران و سوریه بود، به همین دلیل عربستان هیچ گاه نگاه مساعدی به نظام سوریه بعد از حافظ اسد نداشته و بحران سوریه فرصت خوبی را برای عربستان فراهم نموده است تا با ساقط کردن اسد، سیاست های رادیکالی را از میان بردارد (امامی، 1376)
3-2-3- بحران سوریه
جهان در سال 2011 شاهد یکی از نادرترین رویدادها در طول تاریخ بود که همان بهار عربی یا بیداری اسلامی در منطقه خاورمیانه در شمال افریقا می باشد.
بهار عربی به انقلاب ها، خیزش و اعتراضات در جنوب غربی آسیا و شمال افریقا در سال های 2010 گفته می شود. این اعتراضات بدان سبب که در کشورهای عرب در حال پیگیری است با عنوان بهار عربی یاد می شود . از این جریان در حکومت جمهوری اسلامی به منظور مرتبط کردن انقلاب سال 57 در ایران با آن، با عنوان بیداری اسلامی یاد می شود، این خیزش های مردمی، اعتراضات نسبت به وضع موجود است. وضع موجود در واقع ساخت سیاسی، اجتماعی و اقتصادی یک کشور می باشد که مردم نسبت به آن معترض بوده و خواستار تغییر در آن شرایط می باشند.
متغیرهای متعددی از جمله نقش رسانه های نوین، حرکت جوامع به سوی فرایند جهانی شدن، شکاف های اجتماعی و طبقاتی موجود در کشورهای عربی و ناکار آمدی سیستم های سیاسی مستقر را در چگونگی شکل گیری این حرکت ها می توان جست و جو کرد، اما مهم ترین متغیر دخیل در شکل گیری این جنبش ها آغاز روند دموکراسی خواهی مردم منطقه است که شهروندان تونسی مبدع اعتراضاتی بودند که موجی از درخواست ها و مطالبات سیاسی، اقتصادی و اجتماعی اقشار متفاوت مردم را در بر می گرفت و دامنه این جنبش ها به مصر، لیبی، یمن، بحرین، سوریه و دیگر کشورهای عربی کشیده شد (مقصودی و حیدری،2:1390).
پس از دومینوی انقلاب‎‎های عربی،در مارس 2011، منطقه خاورمیانه شاهد شروع اعتراضات در کشور عربی دیگر به نام سوریه بود. این اعتراضات اگرچه با مطالبات مردمی همراه بود، اما با فاصله کمی صحنه سیاسی سوریه را شاهد اغتشاشاتی کرد که ناشی از حمایت‎‎ها و دخالت‎‎های خارجی بود. دخالت های برخی بازیگران مهم منطقه ای و فرامنطقه ای که هر کدام جهت حفظ استرانژی خود و بنا به دلایل (مذهبی، ژئوپلتیکی،

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه ارشد درمورد خلیج فارس، انقلاب اسلامی، ایدئولوژی، جنگ ایران و عراق Next Entries پایان نامه ارشد درمورد خاورمیانه، خلیج فارس، ریاست جمهوری، عربستان سعودی