پایان نامه ارشد درمورد بافت تاریخی، فضاهای عمومی، شهر اردبیل، امام خمینی

دانلود پایان نامه ارشد

و در واقع جهت اصلي معابر را واحدهاي مسکوني تعيين مي کنند. . (زهره بزرگ نیا فصلنامه “معمار” شماره26)

3-4-10-2- لبه
لبه عاملی است خطی که به دیده ناظر با راه تفاوت دارد. حد مجموعه ای ساختمانی و یا دیوار را می توان به عنوان لبه در سیمای شهر نام برد. لبه ها عوامل جانبی هستند و نه محورهای توازن و تقارن. ممکن است به صورت عواملی باشند که عوامل دیگر را مسدود کنند یا بر آن ها حدی نهند.
لبه ممکن است یک ناحیه را از ناحیه ای دیگر مسدود کند و مانند بندی باشد بین دو ناحیه و ممکن است خطی باشد که در امتداد آن، دو ناحیه را به یک دیگر اتصال می دهد. از لبه های مهم در شهر می توان به لبه خیابان امام خمینی فاصله میدان امان حسین و امام خمینی و لبه های خیابان کاشانی از میدان پیر عبدالملک تا میدان امام حسین اشاره کرد.
شهر اردبیل از نظر تنوع در پراکندگی وتنیدگی دارای یک بافت ارگانیک است که لبه های زیادی را ایجاد کرده است. لبه هایی که در ماهیت وجودیشان معابر و گذر و شریان های حیاتی شهر را تشکیل می دهند. لبه های قدیمی به دنبال ایجاد لبه های جدید پیوستگی خود را از دست داده اند. لبه های جدید بر مبنای فعالیت تجاری که دارند از سیمایی غیر از آن چه در گذرهای قدیمی مشاهده می شود تبعیت می کنند و اعمال سلیقه های شخصی متأثر از ثروت باعث شده تا نمایی نا بهنجار ایجاد شود.
3-4-10-3- گره یا تقاطع
گره ها نقاطی حساس در شهر هستند که ناظر می تواند به درون آن ها وارد شود. کانون هایی که مبدأ و مقصد حرکت آن را به وجود می آورند ممکن است صرفاً محل تقاطع دو خیابان یا دو جاده باشند که خطوط حمل ونقل تغییر مسیر می دهند. تقریباً در هر شهری گره هایی موجود است و در پاره ای موارد تأثیر آن ها ممکن است بیش از تأثیر سایر عوامل در سیمای شهر باشد(کوین لینچ، 1374: 134).
در شهر اردبیل میادین امام حسین، پیر عبدالملک، امام خمینی، عالی قاپو، سرچشمه و چندین تقاطع در سطح بافت تاریخی از جمله تقاطع ها و گره های موجود در بافت تاریخی اردبیل محسوب می شود. منظر این گره ها در اردبیل بسیار آشفته تر از جاهای دیگر است. از جمله چهار راه فجر را می توان نام برد که در بازار در یکی از لبه های آن قرار گرفته است. سر در بازار را عناصری نا همگون با آن احاطه کرده اند. طاق های ورودی بازار در کنار کرکره مغازه های اطراف ساختمانی سنگی مجاورآن با پنجره های بزرگ، تابلو، مغازه ها و… نمای سنگی ساختمان پشتی آن همه و همه باعث به هم ریختگی این گره شده است. خط آسمان نیز در این گره تعریف نشده است. از گره هایی که در داخل محلات موجود است به میدان مرکز محلات می توان اشاره کرد.
3-4-10-4- نشانه ها
نشانه ها عواملی در تشخیص قسمت های مختلف شهر هستند و اغلب شکلی مشخص دارند مانند ساختمان ها، علائم، فروشگاه ها یا حتی یک کوه می تواند به عنوان یک نشانه محسوب شود.
خصوصیات نشانه باید چنان باشد که بتوان آن را از میان عوامل بسیار باز شناخت. ممکن است نشانه ها در داخل شهر باشند یا به اندازه ای دور که مدام جهتی خاص مشخص کنند. نشانه ها ممکن است در بعدی کوچک جهت شناسایی محله ای باشند. مثل فروشگاه ها، علائم رانندگی و …. در بافت تاریخی اردبیل نشانه های زیادی جهت بازشناسایی محله ای وجود دارد. اصلی ترین و یا شاید واضح ترین این نشانه ها بقعه شیخ صفی، جمعه مسجد، بازار، مصلی و … باشد.
3-4-10-5- محله ها
محله ها قسمت هایی از شهر هستند که اجزاء آن به سبب خصوصیات مشترکی که دارند به صورت کامل قابل شناسایی هستند. محلات مختلفی در اردبیل وجود دارد. محلات سیمایی متفاوت از هم دارند. آن جا که حمام قرار گرفته است به دلیل سطح پایین حمام از زمین، نما دارای یک فرو رفتگی در خط آسمان می شود که هر گاه فاقد جذابیت گردد، هر محله دارای یک گذر و یک میدان است. در میدان محله حمام، مسجد وتعدادی بقالی ومغازه وجود دارد. گذر هر محله به نام آن محله شناخته می شود.
سیمای شهر اردبیل دارای سیمایی ناهماهنگ در قسمت های نوساز است و هماهنگی بافت تاریخی آن نیز با ساخت و سازهای غیر اصولی و بی ضابطه به هم خورده است. آن چه تأثیر اساسی بر سیمای یک شهر می گذارد نظام اقتصادی آن است که غنا و هستی خاص به آن می دهد. اقتصاد یکی از عوامل تأثیر گذار بریک محله است. دیگر عوامل مؤثر در سیمای شهر، بنیان های فرهنگی و مذهبی اهالی است که با توجه به اعتقادات خود در سیمای شهر اثر می گذارد.
در اردبیل با توجه به بافت تاریخی و توسعه های جدیدی که شده تغییرات اساسی در سیمای آن پدید آمده است ایجاد معابر وگذرهای جدید (خیابان) مصالح و تکنولوژی جدید، تغییر در طبقات وافزایش آن، تغییر در ساختار خانه ها که به اصطلاح به شکل مدرن می باشند همه وهمه تغییراتی اساسی را در سیمای شهر سبب شده است. محلات شش گانه اردبيل با اسامي تاريخي و متداول امروز عبارتند از :1-گازران (چشمه باشي) 2-عالي قاپو (اونچي ميدان) 3-قنبلان(شيخ قاباغي) 4-پير عبدالملک 5-اوچ دکان6-تواي ياطوي (تابار) که سه تاي اولي محل سکونت نعمتي ها و بقيه حيدري نشين بوده است.طرح جامع شش محله شهر را بنامهاي 1-گارزان 2-عالي قاپو 3-منصوريه 4-پير عبدالملک 5-اوچ دکان6-مسجد جامع معرفي نموده و در نقشهاي محدوده اين محلات را نمايش داده است ولي به نظر ميرسد اين مرزبندي دقيق نبوده و بطور کلي تعيين مرز دقيق بين محلات ممکن نيست. در نقشه شماره 3-7 نام برخي از محلات با توجه به معابر و مساجد مربوطه تعيين شده و حدود تقريبي آنها تعيين گرديده است.طرح تفصيلي براي اين شهر (بافت کهن و محلات نوساز) جمعاً چهل محله معرفي نموده است.نياز خدماتي هر محله بواسطه يک مسجد و حمام و چند واحد تجاري و گاهي ميداني در مقابل اين عملکردها  تأمين مي گرديد که مرکز محله ناميده مي شد اين مرکز از تقاطع راسته ها حادث مي شد. راسته ها مرکز يک محله را به مرکز محله ديگر و مرکز شهر مرتبط مي کردند. (زهره بزرگ نیا فصلنامه “معمار” شماره26)

نقشه (3-7): محدوده محلات شهر اردبیل

نقشه (3-8): محل قبرستان ها، بازار، نارین قلعه و باغ ملی

نقشه (3-9): راسته ها و سراهای بازار
نقشه(3-10)

نقشه (3-11): بازار بزاز ها و زرگر ها

3-4-10-6- مبلمان شهری
از دیگر عوامل تأثیر گذار بر سیمای شهر که می توان به آن اشاره کرد، مبلمان شهری است که عبارتست از تمامی الحاقاتی که در سطح شهر اضافه می گردد. از این عوامل اگر درست و به جا استفاده نشود از یک طرف سیمای نامطلوبی را ارائه می دهند. از طرف دیگر از بازدهی آن ها کاسته میشود. تابلوهای نصب شده در شهر و عدم تناسب این تابلوها از نظر رنگ و ابعاد در نمای شهرآشفتگی ایجاد کرده است. نصب کابین های تلفن، صندوق های پست، تابلوهای راهنما و جهت دهنده، کیوسک های فروش مطبوعات بدون توجه به محل قرار گیری آن ها، هم چنین گوناگونی درهای مغازه ها، سطل های زباله، ایستگاه های اتوبوس و … از دیگر عوامل تأثیر گذار در مبلمان شهری است.
3-4-10-7- فضاهای عمومی و کیفیت آن ها در شهر اردبیل
امروزه با فضاها و اماکن عمومی که بتوانند بخشی از اوقات شهروندان را پر کنند، توجه ویژه ای می شود. فضاهای عمومی فضاهایی هستند که در آن افکار عمومی شکل می گیرد و عرصه رویارویی اندیشه ها و استدلال هاست. مفاهیم بر منزلتی چون مشارکت شهروندی، جامعه مدنی، نقدپذیری و مدارای اجتماعی را پوشش می دهند. فضاهای عمومی فضاهایی هستند که ما در آن با غریبه ها با مردمی که اقوام، دوستان یا همکاران ما نیستند سهیم هستیم فضایی است که برای همزیستی مسالمت آمیز و برخوردهای غیر شخصی، در شهر اردبیل و بافت تاریخی آن از این فضاهای عمومی به وفور می توان نام برد. مهم ترین این فضاها بازار است که در بحث بعدی تشریح خواهد شد. بقعه شیخ صفی و مصلا نیز از این نوع فضاها هستند.
بازار اردبیل یکی از بازارهای مهم منطقه و یا بین المللی بود که دارای سراها و تیمچه های زیادی می شد. مجموعه بازار در زمانی نه چندان دور بالغ بر پانزده سرای بزرگ تجاری بود که عبارت بودند از سراهای دوکچی، حاج شکر، جهودها، مجیدیه، تبریزی ها، امام جمعه، محسنی و …. .
فضاهای عمومی اردبیل شامل مجموعه بازار، مساجد، پل ها، حمام ها و اماکن مذهبی مانند حسینیه ها و امام زاده ها، مسجد جامع اردبیل، بقعه شیخ صفی و مصلا که بنای مسجد قدیم آن منسوب به دوره صفوی است. مسجد اعظم، مسجد میر مصالح، مسجد حاجی فخر، حسینیه مجتهدزاده، حمام و مسجد پیر زرگر، کاروانسرای حاج احمد، چهارسوق بزرگ قیصریه، کلیسای ارامنه، امام زاده صالح، حسینیه وکیل، چندین حمام قدیمی، مسجد و مدرسه میرزا علی اکبر، امامزاده معصومه، مسجد سید احمد و … از جمله فضاهای عمومی در شهر اردبیل محسوب می شوند. استقرار عناصر جدید در داخل بافت بدون توجه به هویت و ارزش های بومی بافت تاریخی یکی از عوامل کنترل کننده و به عبارت دیگر به هم زننده کیفیت فضاهای عمومی در بافت هستند که از مهم ترین آن ها می توان به پاساژ ها، آب نماها، برج ها و … اشاره کرد.
مصالح ساختمانی به کار رفته که در بیشتر ساختمان های بافت در حوالی فضاهای عمومی طور ناشیانه ای با مصالح امروزی نوسازی شده اند. نمونه دیگری از عواملی هستند که کیفیت بناهای عمومی را بر هم زده اند. یکی از مهم ترین عللی که می تواند باعث تخریب فضاها و مکان های عمومی و تاریخی در شهر قدیم شود حجم بالای ترافیک شهری ناشی از وجود مجموعه شیخ صفی الدین اردبیلی در درون مجموعه تاریخی و انجام مبادلات تجاری و اقتصادی در داخل آن است. خیابان کشی های متعدد و تخریب بناهای با ارزش و عدم توجه به فراهم کردن تسهیلات و تجهیزات در داخل بافت ارزش و اعتبار اقتصادی آن را در مقایسه با بافت های جدید الاحداث پایین می آورد. گرایش دولتی به حفظ و احیای مجموعه ها و بناهای ارزشمند و عدم استفاده از مشارکت مردم در مرمت و احیاء این آثار یکی دیگر از عوامل نابودی بناهای با ارزش است.

شکل(3-3): موقعیت مکانی ابنیه بار ارزش در بافت تاریخی

جمعه مسجد
بازمانده مسجدي عظيم و گسترده و کم نظير است که گمان مي رود “در  دوره هاي مختلف اسلامي علي الخصوص سلجوقي شکل گرفته و تا اوايل دوره صفويه معمور و آباد بوده است.” در کاوشهايي که انجام شده ردپاي مسجد قرون اوليه اسلامي در آن تشخيص داده شده است. اين مسجد در بالاي تپه اي در قسمت شمال شرقي مرکز شهر قرار گرفته است. بناي اصلي آن که داراي گنبد بزرگ آجري با کتيبه ها و کاشيهاي معرق و تزئينات ديگر بوده احتمالاً در اثر زلزله بکلي ويران گشته و امروز جز چند پايه ديوارهاي اطراف آن چيزي برجاي نمانده است.و در حال مرمت می باشد نقشه شماره 3- 12 و 3-13 محل قرارگيري جمعه مسجد در قبرستان شهر و پلان و مقطع عرضي جمعه مسجد را نشان مي دهد 

شکل(3-4) : جمعه مسجد

نقشه (3-12): قبرستان و محوطه اطراف جمعه مسجد

نقشه (3-13): پلان و مقطع جمعه مسجد

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه ارشد درمورد بافت تاریخی، شهر اردبیل، امام حسین، ساختار کالبدی Next Entries پایان نامه ارشد رایگان با موضوع مدل مفهومی، استان مازندران، تحلیل عاملی، رفتار مصرف کننده