پایان نامه ارشد درمورد بافت تاریخی، شهر اردبیل، امام حسین، ساختار کالبدی

دانلود پایان نامه ارشد

ساختند.
 خیابان های امام خمینی، کاشانی، طالقانی، سی متری مدنی به صورت منقطع از داخل این بافت عبور می کند و حد بیرونی بافت را نیز خیابان های مدرس و قسمتی از کاشانی و در جنوب گذر عارف شامل می شود.

ماخذ: مهندسان مشاور شتاب، احیا و بهسازی بافت تاریخی اردبیل
s نقشه (3-2): ارتباط اصلی محلات، زیر محلات و بازار قبل از 1307

3-4-6- شناخت و معرفی ساختار قدیمی شهر تاریخی
شهر قدیم اردبیل متشکل از محله های به هم پیوسته ای است که اطراف بازار جمع شده اند. بازار همواره مرکز شهر به شمار می آمده و علاوه بر مرکزیت، محل فعالیت های اقتصادی به شمار می آمده است. همچنین کانون فضاها و فعالیت های اجتماعی، مذهبی و فرهنگی شهر بوده است. بازار نقش مهم و تعیین کننده ای در سرنوشت اقتصادی و سیاسی شهر داشت. در شهر قدیم به دلیل پیوستگی، محلات به وسیله معابر فرعی با بازار مرتبط می شدند. فضاهای ورودی شهر و بناهای معماری و شهری نیز فضاهایی خاص و محل انجام بعضی از فعالیت های اجتماعی و اقتصادی بودند. دروازه آستارا، دروازه تبریز و … این نقش را بر عهده داشتند. مسجد جامع و برخی از مساجد بزرگ شهر و برخی از مدرسه های علمیه، کاروانسراها در کنار بازار یا در ارتباط نزدیک با آن قرار دارند. بازار اردبیل نقش و منزلت بسیار مهمی در حیات اجتماعی، اقتصادی ، فرهنگی و مذهبی مردم داشته و دارد. جمعه مسجد با یک معبر پیاده در محله پیر عبدالملک با بازار ارتباط نزدیکی دارد. در چند قرن بعد از ظهور بقعه شیخ صفی در ضلع جنوب غربی بازار ساختار ارتباطی بافت تاریخی را گسترش داده و امتداد ارتباط جمعه مسجد و بازر به بقعه شیخ صفی ختم می شود. در یکی دو قرن اخیر بناهای ارزشمندی در دل بافت و اطراف بازار و در محله های چسبیه به آن احداث شده اند که از جمله این بناها، مساجد، حمام ها، مصلی و خانه های شخصی تاریخی را می توان نام برد.
شکل شماره(3-1) : نماهایی از شهر و بافت تاریخی شهر اردبیل

3-4-7- بررسی جایگاه بافت تاریخی در سازمان فضایی و ساختار کالبدی شهر امروز
شهر در موجودیت خود بسان کالبد زنده عمل می کند. شبکه راه ها به سان استخوان بندی اصلی و محلات و مراکز به عنوان جداره های این استخوان بندی عمل می نمایند. محلات در انسجام فضایی خود فضای شهری را ایجاد می کنند و فضاهای ویژه و مستقل از هم هستند که هر کدام بر حسب اینکه وجودشان بر چه اساسی بوده شکل گرفته است و قوام یافته اند. شبکه معابر در اردبیل نیز دارای نظام و تسلسل خاص بوده است.
بافت تاریخی و نقشه های گذشته این بافت حاکی از ساختاری ارگانیک و در هم تنیده اند. در این بافت بازار در قلب شهر است. و شکل بازار و شهر از یکدیگر متاثرند. بازار با راسته ها و سراها و تیمچه ها و … در شهر توسعه یافته و توسعه ان گذرها و تیمچه ها و میدانچه ها و بن بست ها در سطح شهر به وجود آورده است. بازار با تمامی اجزایش عنصر شهری بوده که در سطح کلان نیازهای شهر را رفع می کرده است. همچنین حلقه ارتباطی با شهر های دیگر بوده و قلب اقتصاد شهر محسوب می شده است. آنچه امروزه از این نظام منسجم باقیمانده است، بریده شدن محلات توسط خیابان ها و تغییر نظام کاربری مراکز محلات و شکسته شدن حریم های خاص هر محله است. امروزه با ایجاد خیابان ها، فعالیت های تجاری در شهر از حالت متمرکز خارج شده و کاربری های متناسب با روز و عدم همخوانی این کاربری ها با بازار شکل سنتی بازار را به هم زده است. و از قدرت و قطعیت آن کاسته شده است. فعالیت ها به صورت عمده به جداره بافت و لبه خیابان کشیده شده اند. تعدادی از خانه های قدیمی که با معماری اصیل و با مصالح بومی احداث شده بوده متروکه شده و در حال حاضر رو به تخریب نهاده اند. بیش تر مساجد و حسینیه های موجود در سطح بافت تاریخی که روزگاری نقش هویت بخشی به این بافت ها را داشته اند نوساز شده و مصالح به کار رفته و نمای خارجی آن غیر بومی و امروزی است.
3-4-8- شناخت و تحلیل دگرگونی ها و تحولات ناشی از ساختار کالبدی شهر
در سال 1307 اولین خیابان در دل بافت تاریخی احداث شد و به دنبال ان و احداث خیابان های دیگر گسستگی و یکپارچگی بافت تاریخی و محلات تاریخی به هم ریخت. این امر در کنار سایر تحولات اجتماعی، اقتصادی، تاریخی و فرهنگی تغییرات اساسی در سیمای شهر پدید آورد. مصالح و تکنولوژی های جدید، تغییر در طبقات و بناها و افزایش ان، تغییر در ساختار ابنیه مسکونی، به هم خوردن و در هم تنیدگی الگوهای فضایی، انتقال کاربری های عمده فروشی و انبار داری از بازار به خارج از آن، به هم خوردن انسجام محلات و مراکز آن ها، به هم خوردن روابط چهره به جهره در معابر و گذرها باعث تنزل ارزش های فرهنگی و تاریخی بافت تاریخی شهر شد و ان را به سمت تجدد و نوگرایی کشاند. این قسمت با تقسیم بندی شهر به بافت های مختلف تجزیه و تحلیل می گردد.

3-4-9- کیفیت محیط شامل سیما و منظر و شهری بافت تاریخی، کیفیت فضاهای عمومی، وضعیت ایمنی و سلامت محیط اجتماعی
” برای سکونت و زندگی، شهر خانه ای است بزرگ. همان گونه که خانه باید از صفات و مزایایی برخوردار باشد تا سکونت و زندگی را مطلوب و آسایش بخش سازد. شهر نیز باید دارای کیفیات و ویژگی هایی برای تأمین آسایش و ایمنی باشد. مسئله توجه به سیمای شهر، فقدان آن و کوشش در شناسایی و به وجود آوردن آن از جمله یکی از مهم ترین مشکلات شهر است” (کوین لینچ، 1374: 17) .
تماشای شهر هرچقدر که مناظر آن معمولی باشد دلپذیر است.عوامل طبیعی چون درخت، تپه و عوامل انسان ساخت سیمای یک شهر می توانند باشند. اما آن چه در اصل به سیمای شهر مربوط می شود عوامل انسان ساخت و آثار معماری که حاصل از فعالیت آدمیان است اطلاق می شود.
بارزترین جنبه زیبایی شناسی یک شهر منظر آن است. در شهر و پیرامون شهر هر چیزی که به نظر مطلوب و خوشایند به نظر می رسد منظر نامیده می شود. منظر از عوامل متعددی تشکیل می گردد. از ترکیب بناها و سیمای ساختمان ها و شکل فضاها تا چگونگی ترکیب عناصر طبیعی در کالبد شهرها و حیطه منظر شهری و منظر طبیعی است اصل زیبایی در شهرسازی با ایجاد مناظر مطلوب و خوشایند تجلی می یابد.
3-4-10- سیما و منظر شهر
3-4-10-1- راه یا مسیر
راه عاملی است که با استفاده از آن حرکت میسر می گردد. ممکن است خیابان، پیاده رو، جاده، خطوط، زیرزمینی و خطوط راه آهن باشد. مردم در حالی که در شهر حرکت می کنند به مشاهده آن می پردازند و در امتداد راه ها است که عوامل محیط های گوناگون قرار دارد و با یکدیگر بستگی و ارتباط پیدا می کنند(کوین لینچ، 1374: 94).
در شهر اردبیل راه ها و دسترسی های مختلف مورد بررسی قرار گرفت. فاصله ها بین میدان امام خمینی ومیدان امام حسین در ظاهر مسیر پیاده است. هم چنین فاصله ما بین میدان پیر عبدالملک تا میدان امام حسین نیز یک مسیر سواره و پیاده مشروط است.در اردبیل قدیم گذرها قسمت های مختلف شهر را به هم وصل می کرد. گذر ارمنستان ، اوچدکان، طوی، عارف، پیر عبدالملک و… مهم ترین آن ها بودند که ارتباط را در دل بافت تاریخی میسر می ساختند.
شکل(3-2): معابر قدیمی در محلات تاریخی شهر اردبیل

اولين خيابان شهر اردبيل در سال 1307 خورشيدي به مرحله اجرا درآمد و نقشه آن چنان تصويب شد که دروازه تبريز به خط مستقيم به دروازه آستارا وصل گردد و از (تابار قاپوسي) تا (زنجير) (دروازهاي را که بطرف جاده تبريز چون در قلمرو محله طوي يا تابار قرار داشت تابار قاپوسي و دروازه شهر بطرف آستارا را بدان جهت که از طرف اداره گمرک، زنجيري بر آن بسته مي شد زنجير مي گفتند.)خيابان وسيعي بنام پهلوي (امام خميني فعلي – خيابان شماره 1) باز شود. پس از آن خيابان باغ ملي در سمت غرب  نارين (ارگ شهر) احداث گرديد که محل آن بيشه زاري بود که (حصاري باغ) خوانده مي شد. و در عکس هوايي مربوط به سال 1337 خورشيدي قابل تشخيص است.
       نقشه تهيه شده در سال 1346 نشان مي دهد که خيابان  ديگري در جهت شمال غربي به جنوب شرقي در جهت دروازه هاي مشکين شهر و خلخال، خيابان شاه (خيابان بهشتي، کاشاني– خيابان شماره 2) و خيابان  مدوري دور بافت قديمي شهر و منطبق بر مسيرجوبي موجود احداث گرديد که از مقابل نارين قلعه (ارگ و محل ساختمانهاي اداري موجود) عبور نموده، ميدان عالي قاپو را به خيابان بهشتي متصل مي نمود، (خيابان مدرس، شيخ صفي –  خيابان شماره 3)
 
 (خيابان شماره 4 – طالقاني) در نقشه هوايي سال 1354 مشاهده ميشود و امتداد آن از مقابل جمعه مسجد مي گذرد. . (زهره بزرگ نیا فصلنامه “معمار” شماره26)
نقشه (3-3): (خيابان شماره 5 – مدني) نقشه هوايي سال 1359 .

       يکي از معابر قديمي شهر کوچه پيرزرگر است که از سمت شرق ضمن عبور از شعبه اي از بالخلي و در امتداد آن به روستاهاي آغ بلاغ آقاجان و گل آقا و سپس به سمت آستارا مي رود که احتمالاً مسير اوليه اين راه از همين کوچه بوده است. در اين مسير ميدان پيرزرگر  قرار دارد که محوطها ي است باز وسيع و داراي مسجد، حمام و توالت عمومي و چند دکان و از محوطه باز آن نيز براي انجام مراسم عزاداري ماه محرم استفاده ميشده است.

 نقشه (3-4): خیابان پیرزرگر

       – معبر اوچ تکان (اوچدکان) معبر اصلي ديگري است که از قسمت شمال به راسته قيصريه و از جنوب به پل ابراهيم آباد منتهي مي گردد. در اين مسير نيز ميدان کوچکي بچشم مي خورد که معبرمتصل به آن، يکي از مراکز تجاري بوده، مسجد و حمامي نيز در آن مشاهده مي شود. اين معبر در محله اي بهمان نام واقع است که از محلات قديمي و معتبر شهر است.
نقشه (3-5): معبر اوچ تکان

 

       – معبر تاوا يا طوي نيز از سمت شمال شرقي به معابر متصل به بازار و از جنوب غربي به ميدان سرچشمه منتهي مي گردد اين معبر نيز از محله اي بهمين نام عبور نموده داراي يک مسجد و يک ميدان کوچک در مجاورت آن است. (نقشه شماره 10)
نقشه (3-6): معبر تاوا

بطور کلي در شهر اردبيل ميادين و فضاهاي شهري با ارزش و قابل توجه به ندرت يافت مي شود و نمونه هاي  بررسي شده بارزترين آنها است.
       با نگاهي به نقشه ها و عکسهاي هوايي دوران مختلف مشخص مي گردد که بافت مسکوني شهر اردبيل مانند اکثر شهرهاي ايران شامل بافت ارگانيک قديمي، بافت نظام يافته مياني و بافت حاشيه اي جديداست که اولي در محدوده واقع در بخش مرکزي شهر قرار دارد. در اين بافت مشاهده مي گردد که جهت غالب کوچه ها شمال شرقي– جنوب غربي بوده (جهت شيب طبيعي شهر)، در اين بافت متراکم، خانه ها اغلب به يکديگر متصلند و فضاهاي عموم شهري (ميدان و ميدانچه) در حداقل بوده اين فضاها به علت فشردگي و ترکيب خانهها داراي پيچ و خم است ولي عرض نسبتاً زياد معابر نمايانگر اثرات شرايط اقليمي و موقعیت جغرافيايي منطقه بر فرم يابي بافت فيزيکي شهر است. جهت غالب احداث بنا بسمت جنوب شرقي بوده اين جهت نشان دهنده اين است که استفاده از انرژي خورشيد در واحدهاي مسکوني به علت محدوديت تأسيسات گرم کننده در واحدهاي مسکوني نسبت به معابر در اولويت قرار داشته به همين دليل معابر علي رغم عرض نسبتاً کافي معمولاً در فصول سرد، يخبندان طولاني دارند.
      – محدوده واقع  بين بافت قديم و کمربندي اول بافت مياني شهر را تشکيل مي دهد در اين نمونه مي بينيم که عرض معابر اصلي افزايش يافته ولي جهت همان شمال شرقي– جنوب غربي است. مانند کوي ملاهادي، اسماعيل بيگ، عناصري، معمار، داشچيلار و توپچيلار. در طول اين معابر فضاهاي باز (ميدانچه) گاهي به چشم مي خورد مانند ميدانچه مسجد معمار.
       تفکيکيها در اين نمونه از نظم بيشتري برخوردار بوده و همه به سمت جنوب شرقي هستند. سطح قطعات تفکيکي در اين بخش نيز بين صد تا حدود هزار متر مربع بوده ولي سطح غالب حدود دويست متر مربع است.
       – حد فاصل کمربندي اول و دوم بافت نوساز يا حاشيهاي شهر را تشکيل مي دهد. اين بافت فاقد نظم بخش مياني بوده معابر آن را مي توان به سه گروه تقسيم نمود..
       با بررسي نمونه هاي فوق مشخص ميگردد که جهت معابر تابع واحدهاي مسکوني بوده

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه ارشد درمورد شهر اردبیل، پرسش نامه، بافت تاریخی، جامعه آماری Next Entries پایان نامه ارشد درمورد بافت تاریخی، فضاهای عمومی، شهر اردبیل، امام خمینی