پایان نامه ارشد درمورد امام علی (ع)، نهج البلاغه، پیامبر (ص)

دانلود پایان نامه ارشد

مَنْسِيَّ نِعْمَتِهِ وَ يَحْتَجُّوا عَلَيْهِمْ بِالتَّبْلِيغِ وَ يُثِيرُوا لَهُمْ دَفَائِنَ الْعُقُولِ وَ يُرُوهُمْ آيَاتِ الْمَقْدِرَةِ مِنْ سَقْفٍ فَوْقَهُمْ مَرْفُوعٍ وَ مِهَادٍ تَحْتَهُمْ مَوْضُوعٍ وَ مَعَايِشَ تُحْيِيهِمْ وَ آجَالٍ تُفْنِيهِمْ وَ أَوْصَابٍ تُهْرِمُهُمْ وَ أَحْدَاثٍ تَتَابَعُ عَلَيْهِمْ وَ لَمْ يُخْلِ اللَّهُ سُبْحَانَهُ خَلْقَهُ مِنْ نَبِيٍّ مُرْسَلٍ أَوْ كِتَابٍ مُنْزَلٍ أَوْ حُجَّةٍ لَازِمَةٍ أَوْ مَحَجَّةٍ قَائِمَةٍ رُسُلٌ لَا تُقَصِّرُ بِهِمْ قِلَّةُ عَدَدِهِمْ وَ لَا كَثْرَةُ الْمُكَذِّبِينَ لَهُمْ مِنْ سَابِقٍ سُمِّيَ لَهُ مَنْ بَعْدَهُ‏أَوْ غَابِرٍ عَرَّفَهُ مَنْ قَبْلَهُ عَلَى ذَلِكَ نَسَلَتِ الْقُرُونُ وَ مَضَتِ الدُّهُورُ وَ سَلَفَتِ الْآبَاءُ وَ خَلَفَتِ الْأَبْنَاءُ 42 :
از ميان فرزندان او ( آدم ع) پيامبرانى برگزيد و پيمان وحى را از آنان گرفت؛ از آنها خواست كه امانت رسالتش را به مردم برسانند، در زمانى كه اكثر مردم پيمان خدا را تبديل كرده بودند و حق او را نمى‏شناختند. همتا و شريكانى براى او قرار داده بودند و شياطين آنها را از معرفت خدا باز داشته و از عبادت و اطاعتش آنها را جدا نموده بودند، پيامبرانش را در ميان آنها مبعوث ساخت و پى در پى رسولان خود را به سوى آنان فرستاد تا پيمان فطرت را از آنان مطالبه نمايند و نعمتهاى فراموش شده را به ياد آنها آورند و با ابلاغ دستورات خدا حجت را بر آنها تمام كنند، گنجهاى پنهانى عقلها را آشكار سازند و آيات قدرت خداوند را به آنان نشان دهند: آن سقف بلند آسمان كه بر فراز آنها قرار آنها قرار گرفته و اين گاهواره زمين كه در زير پاى آنها گسترده و وسائل معيشتى كه آنها را زنده نگه مي دارد و اجلهایى كه آنها را فانى مى‏سازد و مشكلات و رنجهائى كه آنها را پير مى‏كند و حوادثى كه پى در پى بر آنان وارد مى‏گردد، (همه اينها را به آنها گوشزد كنند). خداوند هرگز بندگان خود را از پيامبران مرسل و كتب آسمانى و يا دليلى قاطع و يا راهى صاف و مستقيم خالى نگذارده، پيامبرانى كه با كمى نفراتشان و فراوانى دشمنان و تكذيب كنندگان، هرگز در انجام وظائف خود كوتاهى نمى‏كردند، پيامبرانى كه بعضى بشارت به ظهور پيغمبر آينده دادند و بعضى به خاطر پيامبر پيشين شناخته شده بودند. به همين حال قرنها گذشت و روزگاران سپرى شد، پدران در گذشتند و فرزندان جانشين آنها گرديدند. »

اما اتمام نبوت جز از طریق رسالت محمدی (ص) ممکن نیست. بدین سبب آن حضرت با افعالی از ماده «ت م م» به معنای تمام کردن و به کمال بردن از رسالت پیامبر اکرم (ص) یاد می کند. «تمام یک چیز به معنای رسانیدنش به فرجام آن است به گونه ای که برای کمال خود نیازمند چیزی جز خود نباشد.»43 ؛ از جمله:

« تمّم بِه الدّين و أوضح بِه اليقين و أقرّت العقول بدلالته و أبان [به‏] حجج أنبيائه، فاندمغ الباطل زاهقاً ‏و وضح العدل ناطقاً و عطّل مظانّ الشّيطان و أوضح الحقّ و البرهان 44 :
خداوند با[رسالت پیامبر اکرم (ص)]، دین را به اتمام رسانید و یقین را به واسطه او آشکار ساخت. عقول آدمیان به راهنمایی های او اقرار نمودند و به واسطه او حجتهای پیامبران آشکار شد و باطل به زیر آمد و عدالت بر صدر نشست. جایی برای شیطان باقی نگذاشت و حق و برهان را عیان کرد. »

امام علی (ع) در گفتار بالا افزون بر آنکه اتمام دین را به رسالت پیامبر اکرم (ص) وابسته دانسته، بر نکته جالب توجه دیگری نیز دست گذاشته است؛ به تصریح امام علی (ع) برهانها و حجتهای پیامبران گذشته با ظهور پیامبر اکرم(ص) آشکار شدند و به بار نشستند. این نیز از معانی اتمام است که در صدر گفتار بدان اشاره شده است.

2ـ1ـ3. به ارمغان آوردن احکام شریعت
در نهج البلاغه بخشی از سخنان امام علی(ع) به موضوع احکام و فرائض اختصاص یافته است و در این میان، به تغییراتی که با رسالت پیامبر اکرم(ص) در این عرصه به وقوع پیوست، اشاره شده است. وفور پرداختن به این موضوع نشان می دهد که از اهمیت خاصی نزد آن امام همام (ع) برخوردار بوده است.45 بنابر این فقرات، از اسباب مهم فلسفی بعثت، برنهادن احکام الهی برای عرصه های مختلف زندگی انسان است.
بخشی از این احکام، از پیش وجود داشته اند و حاصل وحی پیامبران پیشین اند؛ اما بخشی از آنها تنها با رسالت پیامبر اکرم(ص) شناخته شدند و اگر ایشان نبود، راهی به معرفت آنها نبود.46 از جمله عبارات آن حضرت در این باره است :

« أَظْهَرَ بِهِ الشَّرَائِعَ الْمَجْهُولَةَ وَ قَمَعَ بِهِ الْبِدَعَ الْمَدْخُولَةَ وَ بَيَّنَ بِهِ الْأَحْكَامَ الْمَفْصُولَةَ فَمَنْ يَبْتَغِ غَيْرَ الْإِسْلَامِ دَيْناً تَتَحَقَّقْ شِقْوَتُهُ وَ تَنْفَصِمْ عُرْوَتُهُ وَ تَعْظُمْ كَبْوَتُه‏47 :
به وسيله او دستورات ناشناخته الهى را آشكار ساخت، بدعتهائى كه به نام دين در ميان مردم بود از بين برد و احكامى را كه هم اكنون نزد ما روشن است به وسيله او بيان داشت. با اين حال، كسى كه جز اسلام آئينى بر گزيند زيانش مسلم، دستگيره ايمانش گسسته و سقوط او شديد خواهد بود. »

مراد امام علی (ع) از «الاحکام المفصوله»، قوانین شرعی و فقهی برای همه عرصه های مختلف زندگی بشر است. تفصیل احکام بدین معناست که حتی برای جزئیات امور انسانی، رابطه او با خدا، با همنوعان و جهان به واسطه رسالت پیامبر(ص) حکم روشن وضع شده است. بدین روست که در جملات واپسین این فقره، سر سپردن به قوانینی جز آنچه پیامبر اکرم (ص) به ارمغان آورده مذمت شده و مایه شقاوت و نگون بختی دانسته شده است.48

2ـ1ـ4. اصلاح رفتار و اخلاق
درباره وضعیت رفتاری و اخلاقی حجاز پیش از بعثت در فصل «بعد اخلاقی» به تفصیل سخن خواهیم گفت و جریان و خط سیر کلی تغییرات و تحولات اخلاقی در روزگار پس از بعثت را بررسی خواهیم کرد.49 نیاز به توضیح ندارد که پیامبر اکرم (ص) بنابر حدیث مشهور «اِنّما بُعِثتُ لِاُتمم َمکارم الاخلاق.»50 خود به تصریح فرموده است که از علل اصلی بعثت آن حضرت، به تمام و کمال رسانیدن مکارم اخلاق است. در سخنان امام علی (ع) درباره فلسفه وحی محمدی (ص) نیز تغییر و اصلاح رفتار، در کنار دیگر تغییرات بنیادی در کانون توجه قرار گرفته است. یکی از علل این امر، محسوس و ملموس بودن آن است. امام(ع) برای مردمی سخن می گفته که نیازمند تذکار و موعظه بوده اند و آن حضرت برای آنکه مردم را از خواب غفلتی که پس از رحلت پیامبر اکرم(ص) دامان گیرشان شد، بیدار کند، از شگردهای چیره سخنوری سود برده و سخن گفتن به گونه محسوس و ملموس از کاراترین شگردها و شرط بلاغت در چنین مواقعی است. در چنین مواردی می باید از سخن گفتن پیرامون انتزاعیات، پرهیز کرد و از چیزهایی سخن گفت که مردمان آن را لمس و حس کرده اند و رفتار و خلق و خوی پیامبر(ص) برای مردمان آن روزگار چنین بوده است. گفتار زیر این حقیقت را به خوبی نشان می دهد که ضمن آن از یکی از فلسفه های بعثت نیز سخن رفته است :

« فأصلحَ اللّه به ذاتَ البين و آمن به السّبل و حقن بهِ الدّماء و ألّف به بين ذوي الضّغائن في الصّدور 51 :
خدا با پیامبرش، میان مردم آشتی برقرار کرد و راهها را ایمنی بخشید و خونها را محفوظ داشت و به واسطه او آتش کینه میان دلها را خاموش ساخت.

در عبارت فوق، یکی از فلسفه های رفتاری بعثت به گونه ای محسوس و ملموس یادآوری شده. شکی نیست که آنچه امام علی(ع) در بالا، از آن به عنوان نعمتهای بعثت یاد می کند، از مهمترین فلسفه های رفتاری و اخلاقی بعثت است. در اینجا رابطه میان انسان و همنوعان در کانون توجه قرار گرفته است که اصلاح آن از اهداف و فلسفه های وحی محمدی (ص) بوده است. بخشهایی بسیار از سخنان امام علی(ع) درباره بعثت به عرصه رفتار انسان با انسان اختصاص یافته است؛ از جمله گفتاری شبیه گفتار بالا که می فرماید :

« فَلَمَّ اللَّهُ بِهِ الصَّدْعَ وَ رَتَقَ بِهِ الْفَتْقَ وَ أَلَّفَ بِهِ الشَّمْلَ بَيْنَ ذَوِي الْأَرْحَامِ بَعْدَ الْعَدَاوَةِ الْوَاغِرَةِ فِي الصُّدُورِ وَ الضَّغَائِنِ الْقَادِحَةِ فِي الْقُلُوبِ 52 :
بوسيله او شكافهاى اجتماعى را پر كرد و فاصله‏ها را پيوستگى بخشيد، بين خويشاوندان يگانگى برقرار ساخت، بعد از آنكه آتش دشمنى در سينه ها ‏و كينه‏هاى بر افروخته در دلها جايگزين شده بود. »

2ـ2. ادله امام علی (ع) در اثبات نبوت پیامبر(ص)
ادله و شواهد دال بر نبوت پیامبر (ص) در آثار روایی، تاریخی و کلامی به مناسبت های مختلف مذکور است و هر یک، زاویه و بُردی ویژه دارند. قرآن کریم نیز در بیان حقانیت ادعای نبوت پیامبر اکرم (ص) برهانها و شواهدی ذکر کرده است. ادله و شواهد بسته به آنکه مخاطب و علت ذکر آن (نیازی که موجب اقامه دلیل شده است) کیست و چیست، به لحاظ نوع و مواد آن متغیر است. گاه مخاطب، فردی غیر مسلمان است که می باید دلیل برون دینی برای او اقامه کرد و گاه مخاطب، فردی مومن است و علت نیاز به ادله، زدودن غفلت از قلب و ترغیب او به امری مانند جهاد است.
در گفتار امام علی (ع) بیشتر به ادله و شواهدی از نوع دوم بر می خوریم. به عبارت دیگر، مخاطب امام علی(ع) در برهانهایی که برای نبوت پیامبر(ص) اقامه کرده است، اعضای جامعه اسلامی است. بدین رو این برهانها متناسب با همین نیاز ساخته و پرداخته شده است. نگاهی به این ادله ما را به یک دسته بندی دیگر راه می نماید و آن تقسیم بر اساس سه عنوانی است که در ذیل می آید:

2ـ2ـ1. استدلال از طریق ذکر معجزات پیامبر(ص)
بر خلاف این تصور رایج که تنها معجزه پیامبر اکرم(ص) قرآن کریم است، آن حضرت همچون انبیای گذشته معجزات دیگر نیز داشته است؛ لیکن معجزه جاوید آن حضرت قرآن است؛ معجزه ای که بر جای ماند و همواره پیش چشم ماست. معجزات پیامبر(ص) در برخی منابع روایی نقل شده اند هر چند برخی از این منابع نیازمند نقدهای کارشناسانه علم الحدیثی و جز آنند. علامه طباطبایی معجزات پیامبر(ص) را بر سه دسته تقسیم کرده است: اول، معجزاتی که در آغاز بعثت برای تایید و به عنوان شاهد رسالت آن حضرت صادر شده اند. دوم، معجزاتی که مشرکان طلب کردند و از پیامبر(ص) ظاهر شد، هرچند در بیشتر اوقات، ایمان نیاوردند. سوم، معجزاتی که در وقت ضرورت برای یاری پیامبر (ص) و مومنان و ترعیب مشرکان و کافران از آن حضرت صادر گشت.53
از منابعی که برخی معجزات پیامبر(ص) را ذکر کرده، نهج البلاغه است و چنان که درباب اسناد نهج البلاغه ذکر شد، در انتساب محتوای این کتاب به امام علی(ع) کمتر می توان تردید کرد و بدین لحاظ توجه به معجزاتی که از پیامبر(ص) در این کتاب آمده است، برای معجزه شناسی پیامبر(ص) از اهمیت بالایی برخوردار است. از میان مطالب نهج البلاغه خطبه قاصعه که از بلندترین و معتبرترین خطبه های نهج البلاغه است، حاوی معجزه ای است که به «معجزه درخت» مشهور است. بر اساس نقل امام علی(ع) در این خطبه، او شاهد یکی از معجزات پیامبر (ص) در مواجهه با مشرکان قریش بوده که در آن، درختی به فرمان پیامبر(ص) حرکت می کند و به سوی حضرت می آید؛ اما از میان حاضران کسی جز امام علی(ع) معجزه را تصدیق نمی کند و دیگران پیامبر (ص) را متهم به سحر می کنند:

« لَمَّا أَتَاهُ الْمَلَأُ مِنْ قُرَيْشٍ فَقَالُوا لَهُ يَا مُحَمَّدُ إِنَّكَ قَدِ ادَّعَيْتَ عَظِيماً لَمْ يَدَّعِهِ آبَاؤُكَ وَ لَا أَحَدٌ مِنْ بَيْتِكَ وَ نَحْنُ نَسْأَلُكَ أَمْراً إِنْ أَنْتَ أَجَبْتَنَا إِلَيْهِ وَأَرَيْتَنَاهُ عَلِمْنَا أَنَّكَ نَبِيٌّ وَ رَسُولٌ وَ إِنْ لَمْ تَفْعَلْ عَلِمْنَا أَنَّكَ سَاحِرٌ كَذَّابٌ‏فَقَالَ (ص)وَ مَا تَسْأَلُونَ قَالُوا تَدْعُو لَنَا هَذِهِ الشَّجَرَةَ حَتَّى تَنْقَلِعَ بِعُرُوقِهَا وَ تَقِفَ بَيْنَ يَدَيْكَ فَقَالَ (ص) إِنَّ اللَّهَ عَلى‏ كُلِّ شَيْ‏ءٍ قَدِيرٌفَإِنْ فَعَلَ اللَّهُ لَكُمْ ذَلِكَ أَ تُؤْمِنُونَ وَ تَشْهَدُونَ بِالْحَقِّ قَالُوا نَعَمْ قَالَ فَإِنِّي سَأُرِيكُ مَا تَطْلُبُونَ وَ

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه ارشد درمورد نهج البلاغه، امام علی (ع)، فرهنگ و تمدن Next Entries پایان نامه ارشد درمورد امام علی (ع)، براعت استهلال، پیامبر (ص)