پایان نامه ارشد درمورد امام علی (ع)، حضرت محمد (ص)، پیامبر (ص)

دانلود پایان نامه ارشد

بَابٌ وَ إِنَّهُ لَبِكُلِّ مَكَانٍ وَ فِي كُلِّ حِينٍ وَ أَوَانٍ وَ مَعَ كُلِّ إِنْسٍ وَ جَانٍّ لَا يَثْلِمُهُ الْعَطَاءُ وَ لَا يَنْقُصُهُ الْحِبَاءُ وَ لَا يَسْتَنْفِدُهُ سَائِلٌ وَ لَا يَسْتَقْصِيهِ نَائِلٌ وَ لَا يَلْوِيهِ شَخْصٌ عَنْ شَخْصٍ وَ لَا يُلْهِيهِ صَوْتٌ عَنْ صَوْتٍ وَ لَا تَحْجُزُهُ هِبَةٌ عَنْ سَلْبٍ وَ لَا يَشْغَلُهُ غَضَبٌ عَنْ رَحْمَةٍ وَ لَا تُولِهُهُ رَحْمَةٌ عَنْ عِقَابٍ وَ لَا يُجِنُّهُ الْبُطُونُ عَنِ الظُّهُورِ وَ لَا يَقْطَعُهُ الظُّهُورُ عَنِ الْبُطُونِ قَرُبَ فَنَأَى وَ عَلَا فَدَنَا وَ ظَهَرَ فَبَطَنَ وَ بَطَنَ فَعَلَنَ وَ دَانَ وَ لَمْ يُدَنْ لَمْ يَذْرَأِ الْخَلْقَ بِاحْتِيَالٍ وَ لَا اسْتَعَانَ بِهِمْ لِكَلَالٍ أُوصِيكُمْ عِبَادَ اللَّهِ بِتَقْوَى اللَّهِ فَإِنَّهَا الزِّمَامُ وَ الْقِوَامُ فَتَمَسَّكُوا بِوَثَائِقِهَا وَ اعْتَصِمُوا بِحَقَائِقِهَا تَؤُلْ بِكُمْ إِلَى أَكْنَانِ الدَّعَةِ وَ أَوْطَانِ السَّعَةِ وَ مَعَاقِلِ الْحِرْزِ وَ مَنَازِلِ الْعِزِّ فِي يَوْمٍ تَشْخَصُ فِيهِ الْأَبْصَارُوَ تُظْلِمُ لَهُ الْأَقْطَارُ وَ تُعَطَّلُ فِيهِ صُرُومُ الْعِشَارِ وَ يُنْفَخُ فِي الصُّورِ فَتَزْهَقُ كُلُّ مُهْجَةٍ وَ تَبْكَمُ كُلُّ لَهْجَةٍ وَ تَذِلُّ الشُّمُّ الشَّوَامِخُ وَ الصُّمُّ الرَّوَاسِخُ فَيَصِيرُ صَلْدُهَا سَرَاباً رَقْرَقاً وَ مَعْهَدُهَا قَاعاً سَمْلَقاً فَلَا شَفِيعٌ يَشْفَعُ وَ لَا حَمِيمٌ يَنْفَعُ وَ لَا مَعْذِرَةٌ تَدْفَعُ 67 :
اى بندگان خدا آگاه باشيد خداوند شما را بيهوده نيافريده و مهمل و بدون سرپرست نگذاشته، از مقدار و اندازه نعمتش بر شما آگاه واحسان و نيكى خود را بر شما احصاء فرموده است. بنا بر اين از او درخواست پيروزى بر دشمن و رستگارى كنيد، دست نياز را به سوى او دراز و عطا و بخشش را تنها از او بخواهيد؛ قطعا ميان شما و او حجابى نيست و درى بين او و شما بسته نشده است. او در همه جا، در هر لحظه و هر ساعت و با هر كس هست. عطا و بخشش، از قدرت و دارائيش نمى‏كاهد و سائلان نعمتش را تمام نمى‏كنند و عطا شدگان از خزائنش كم نمى‏كنند؛ توجه به يك شخص وى را از ديگرى غافل نمى‏سازد و شنيدن صدائى او را از شنيدن صداى ديگرى باز نمى‏دارد، عطا و بخشش وى به كسى مانع از سلب نعمت از ديگرى نمى‏شود، غضبش او را از رحمت باز نمى‏دارد و رحمتش او را از كيفر و عذاب غافل نمى‏سازد، پنهان بودنش (از چشمها) مانع از آشكار بودنش (در پيشگاه عقل به خاطر آثارش) نيست و ظاهر بودنش (در نزد خرد) وى را از پنهان بودن (از چشمها) جدا نمى‏سازد؛ نزديك است و در عين حال دور، بلند مرتبه است و در همين حال نزديك، آشكار است و پنهان، پنهان است و آشكار، از همه حساب مى‏كشد و كسى از او حساب نتواند خواست. موجودات را با (نياز) فكر و انديشه نيافريده و از آنان به خاطر خستگى و تعب كمك نخواسته است. اى بندگان خدا شما را به تقوا سفارش مى‏كنم كه زمام عبادات و قوام زندگى پر سعادت به تقوا است، پس به وسيله‏هاى مطمئن متمسك شويد و به تقواى حقيقى چنگ زنيد كه شما را به سر منزل آرامش و منزلگاه هاى پر وسعت و قلعه‏هاى محكم و سراهاى عزت مى‏رساند،(اين مراحل سعادت روزى به انسان مى‏بخشد كه) چشمها در آن روز خيره مى‏شود و از حركت باز مى‏ايستد، همه جا در نظر انسان تاريك و گله‏هاى شتر (بهترين ثروت عرب) و مال و اموال فراموش مى‏گردند، در صور دميده مى‏شود، قلبها از كار مى‏افتد، زبانها بند مى‏آيد، كوههاى بلند و سنگهاى محكم به هم خورد آن چنان كه قسمتهاى سخت و محكم درهم ريخته، نرم مى‏شوند، جاى آنها چنان صاف و هموار مى‏گردد كه گويا كوهى وجود نداشته است، در آن روز نه شفيعى است كه شفاعت كند و نه دوستى كه سودى بخشد و نه عذر موجهى كه كيفر را بر طرف سازد.»

سه. در غالب شهادتهای امام علی(ع) از وضعیت پیش از بعثت نیز یاد شده است. به عبارت دیگر، امام علی(ع) با ذکر آثار بعثت در شهادتهای آغاز خطبه ها، از وضعیت پیش از آن نیز یاد کرده و امکان مقایسه را برای شنوندگان فراهم آورده است؛ مانند:

« أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّداً (ص) عَبْدُهُ وَ رَسُولُهُ وَ نَجِيبُهُ وَ صَفْوَتُهُ لَا يُؤَازَى فَضْلُهُ وَ لَا يُجْبَرُ فَقْدُهُ أَضَاءَتْ بِهِ الْبِلَادُ بَعْدَ الضَّلَالَةِ الْمُظْلِمَةِ وَ الْجَهَالَةِ الْغَالِبَةِ وَ الْجَفْوَةِ الْجَافِيَةِ وَ النَّاسُ يَسْتَحِلُّونَ الْحَرِيمَ وَ يَسْتَذِلُّونَ الْحَكِيمَ يَحْيَوْنَ عَلَى فَتْرَةٍ وَ يَمُوتُونَ عَلَى كَفْرَةٍ 68 :
شهادت مى‏دهم كه محمد (ص) بنده‏ و فرستاده برگزيده و انتخاب شده او است. در فضل و برترى، همتایى ندارد و جبران فقدان وى نگردد. شهرهاى جهان بوجود او روشن گشت بعد از آن كه گمراهى وحشتناكى همه جا را فرا گرفته بود و جهل بر افكار غالب، قساوت و سنگدلى بر دلها مسلط گشته بود و مردم حرام را حلال مى‏شمردند و دانشمندان را تحقير مى‏كردند و بدون آئين الهى زندگى كرده و در حال كفر و بى دينى جان مى‏سپردند. »

2ـ3. برخی ویژگیهای رسالت پیامبر(ص)
بیشتر سخنان و نامه های امام علی(ع) که امروزه در دسترس است، به اقتضای زمان و حوادث و رویدادهای دوران خلافت از ایشان صادر شده و هرچند آن حضرت قصد برشماری ویژگیهای رسالت پیامبر(ص) را به صورت جامع نداشته، در میان کلمات بر جای مانده می توان به مهمترین ویژگیهای بعثت حضرت محمد (ص) از نگاه امام علی (ع) دست یافت. برخی از این کلمات به مناسبت احتجاج با مخالفان، برخی برای یادآوری و تذکار مومنان و برخی دیگر برای بزرگداشت پیامبر(ص) صادر شده اند. در اینجا با چشم پوشی از این مناسبتها، سه ویژگی از مهمترین ویژگیها را بر می شماریم.

2ـ3ـ1. جهانشمولی
این که آیا رسالت پیامبر اکرم (ص) همه جهان و جهانیان را در بر می گیرد و آن حضرت مامور ابلاغ پیام الهی به جهانیان است یا تنها موظف بوده است مکه و مناطقی در حجاز را به آیین اسلام دعوت کند، از مسائل مورد بحث در دوره های اخیر است. محققان برای اثبات جهانی بودن رسالت پیامبر(ص) از دلایل بسیاری از جمله دلایل قرآنی بهره جسته اند مانند:

« وَ مَا أَرْسَلْنَاكَ إِلَّا كَافَّةً لِّلنَّاسِ بَشِيرًا وَ نَذِيرًا وَ لَكِنَّ أَكْثرََ النَّاسِ لَا يَعْلَمُون 69 :
و ما تو را جز براى همه مردم نفرستاديم تا (آنها را به پاداشهاى الهى) بشارت دهى و (از عذاب او) بترسانى، ولى بيشتر مردم نمى‏دانند! »

« قُلْ يَأَيُّهَا النَّاسُ إِنىّ‏ِ رَسُولُ اللَّهِ إِلَيْكُمْ جَمِيعًا الَّذِى لَهُ مُلْكُ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضِ 70 :
بگو: اى مردم! من فرستاده خدا به سوى همه شما هستم؛ همان خدايى كه حكومت آسمانها و زمين، از آن اوست.»

پژوهشگران مسلمان در این باره در قالب کتاب و مقاله بسیار نوشته اند و در آثار تفسیری و کلامی نیز از آن سخن گفته اند. در گفتار امام علی (ع) نیز به کلماتی بر می خوریم که در جهانی بودن رسالت پیامبر اکرم (ص) تصریح دارند. در اینجا ما با صرف نظر از دلایل دیگری که دانشمندان برای جهانی بودن رسالت محمدی (ص) آورده اند، سخنان امام علی (ع) در این باره را بررسی می کنیم و می کوشیم این مسئله را واکاویم که آیا امام علی (ع) رسالت را جهانی می دانسته اند؟
نگاهی به خطبه ها و نامه های امام علی (ع) تردیدی بر جای نمی گذارد که آن حضرت به روشنی تمام از جهانی بودن رسالت حضرت محمد (ص) یاد کرده است. این یادکردها گاه به تصریح است و گاه به اشاره و کنایه. در برخی جملات منسوب به امام (ع)، از کلمه «عالمین» استفاده شده که از معانی آن، جهانیان است.71 سیاق کلام در عبارت زیر و اینکه کلمه «العالمین» کنار کلمه «خاتم النبیین» جای گرفته است، قرینه ای است بر اینکه مراد از «العالمین» جهانیان است و مراد امام (ع) از کلیت این گفتار، جهانی بودن رسالت پیامبر(ص) است:

« أشهد أنّ محمّدا عَبده و رسوله، خاتَم النّبيّين و حجّة اللّه على العالمين 72 :
گواهی می دهم که محمد (ص) بنده و پیامبر خداست. خاتم پیامبران و حجت خدا بر جهانیان است. »

در برخی جملات دیگر از کلماتی دیگری مانند «اهل الارض» و«خلق» استفاده شده که این نیز تصریح در معنای جهانی بودن رسالت است :

« تمّم به الوحي و أنذر به أهل الأرض 73 :
تا آن که وحی را بدو به اتمام رسانید و زمینیان را هشدار داد. »

گفتارهایی مانند آنچه نقل شد، در جهانشمولی رسالت تصریح دارند اما برخی دیگر از گفتارهای امام علی(ع) هرچند در معنای جهانی بودن تصریح ندارند، به اشاره از آن سخن گفته اند و به دلالت ضمنی بر آن دلالت می کنند؛ مانند :

« حَتَّى تَمَّتْ بِنَبِيِّنَا مُحَمَّدٍ (صلى‏الله‏ عليه ‏و آله وسلم) حُجَّتُهُ وَ بَلَغَ الْمَقْطَعَ عُذْرُهُ وَ نُذُرُهُ 74 :
تا اين كه بوسيله پيامبر ما؛ محمد (ص) حجتش تمام گرديد و بيان احكام و انذار و بشارت و بيم او به سر منزل آخر رسيد.»

وجه دلالت گفتار فوق بر جهانی بودن رسالت پیامبر (ص) آن است که چنانچه رسالت را جهانی ندانیم، تمام گشتن حجت خدا به واسطه پیامبر و کامل گشتن انذار که به آن تصریح شده است، معنا نخواهد یافت. حجت وقتی تمام می گردد که همه ابنای بشر را مخاطب خویش سازد نه یک منطقه خاص را. در برخی گفتارهای دیگر نیز از «اتمام» نبوت الهی سخن گفته شده که آنها نیز بر همین سیاق که گفته شد، به گونه ضمنی، بر جهانشمولی رسالت محمدی(ص) دلالت می کنند. اتمام نبوت الهی بدان معناست که پیامبر(ص) اساسا پدیده وحی الهی را به کمال و اتمام رسانیده و کاستی های پیشین در این باب را جبران نموده است. کسی که وحی انبیای گذشته را به اتمام و اکمال می رساند، ناگزیر می باید مخاطب او همه ملل و اقوام انبیای گذشته باشد:

« بَعَثَ اللَّهُ سُبْحَانَهُ مُحَمَّداً رَسُولَ اللَّهِ (ص) لِإِنْجَازِ عِدَتِهِ وَ إِتْمَامِ نُبُوَّتِهِ مَأْخُوذاً عَلَى النَّبِيِّينَ مِيثَاقُهُ مَشْهُورَةً سِمَاتُهُ 75 :
تا اين كه خداوند سبحان، براى وفاى به وعده خود و كامل گردانيدن نبوت، محمد (ص) رسول خويش را مبعوث ساخت؛ كسى كه از همه پيامبران براى بشارت به آمدنش پيمان گرفته شده بود، نشانه‏هايش مشهور بود.»

در روایت بالا افزون بر این که از اتمام و اکمال وحی سخن رفته، بعثت پیامبر به عنوان وفای به عهد الهی مذکور آمده که این نیز به گونه ضمنی بر جهانی بودن رسالت محمدی (ص) دلالت تواند کرد. اینکه بعثت محمدی (ص) تحقق وعده الهی بوده به این معناست که اگر نبوت حضرت محمد (ص) جهانی نباشد، معنا نخواهد داشت که خداوند آن را به مردمان جهان وعده دهد و به عنوان تحقق وعده بزرگ الهی از آن یاد کند.

2ـ3ـ2. خاتمیت
خاتمیت نیز از موضوعاتی است که پژوهشگران مسلمان و خاورشناسان بحثهای دامنه داری را درباره اصل وجود آن و نیز معانی آن راه انداخته اند و ارتباطی نیز با موضوع پیشین یعنی جهانشمولی دارد. این موضوع عمدتا در علم کلام و فلسفه دین بحث می شود و معنای آن این است که نبوت، با حضرت محمد (ص) به پایان رسیده و دیگر کسی به نبوت نمی رسد. در جوامع حديثى شيعى و اهل سنّت، احاديث نبوى و نيز احاديث منقول از امامان معصوم (ع) درباره خاتميت بسيار نقل شده است. آموزه خاتميت در فرهنگ اسلامى جايگاه و اهميت جدّى دارد، چنان كه باور به آن از ضروريات آيين اسلام شمرده شده است. 76در روایات منقول از امام علی(ع) نیز از خاتمیت به صراحت و کنایه یاد شده و یکی از ویژگیهای بعثت شمرده شده است؛ از جمله :

« أشهد أنّ محمّدا عَبده و رسوله، خاتَم النّبيّين و حجّة اللّه على العالمين 77 :
گواهی می دهم که محمد (ص) بنده و پیامبر خداست. خاتم پیامبران و حجت خدا بر جهانیان است. »

این گفتار افزون بر آن که به کلمه «خاتم النبیین» تصریح دارد به قرینه سیاق نیز بر خاتم بودن پیامبر(ص) تاکید دارد. زیرا کلمه العالمین در «حجة الله علی العالمین» که به معنای جهانیان است،

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه ارشد درمورد امام علی (ع)، براعت استهلال، پیامبر (ص) Next Entries پایان نامه ارشد درمورد امام علی (ع)، پیامبر (ص)، رفتار اخلاقی