پایان نامه ارشد درباره هنرمندان ایرانی، برنامه های تلویزیون، برنامه های تلویزیونی، هزار و یک شب

دانلود پایان نامه ارشد

جبرائیل، عزرائیل و اسرافیل است که در اکثر تعاویذ مورد استفاده قرار می گیرد. « مشهور است که بلنیاس – حکیم یونانی که به پدر طلسم شهرت یافته، بر این علم تسلط کامل داشت و برای محافظت بسیاری از شهرها از گزند طوفان، مار و کژدم، طلسم هایی ساخته و به دروازۀ شهر آویخته بود. » ( تناولی، 1385 :61 )
در طلسم های عشقی، یک زن و مرد در کنار همدیگر قرار گرفته اند. طلسم های دشمنی از ظاهرشان به خوبی پیدایند و در آنها، از اشکال ” مرگ نما ” چون اسکلت و عقرب استفاده شده است.
تعویذ، شکل و شمایلی جدا از طلسم و دعا دارد و بیشتر برگرفته از اشیاء، با نوشته و یا بی نوشته است که به آنها، اشیاء ” نظر قربانی ” هم گفته می شود. نظر قربانی بیشتر برای حفظ کودکان از چشم بد به کار می رود و شامل اشیائی مثل صدف، حلزون، قطعه ای سنگ نمک، عقیق، چشم خشک شدۀ گوسفند، دانۀ اسفند و دندان برخی حیوانات همراه مقداری منجوق است .
3-8-2-1 انگشتر
« بنا به اعتقاد مسلمانان، سلیمان ساحری بزرگ بود و خاتَم او حائز نقش عمده ای درافسانه های تلمودی و قصه های عربی است………..هنوزهم طلسمی به نام خاتم سلیمان، بطور یکسان؛ مورد استفادۀ مسلمانان و یهودیان است که به صورت ستاره ای شش پر مجسم می شود. » ( موسی پور،1387: 58 )
بعضی از انگشترها در حکم تعویذ بوده و هست و در میان مسلمانان استفاده از آن، هم برای مردان و هم برای زنان؛ پسندیده و رایج است. بنا به روایات موجود، پیامبر اسلام بر دست راست، انگشتر می کردند. این روایات و سنن، بی شک اثرات زیادی بر مصرف انگشتر در جوامع اسلامی داشته است. برخی از این انگشترها مزین به آیات قرآن و دعا هستند.
آنچه مربوط به این مبحث است، انگشترهای طلسمی است که اغلب از جنس نقره و برنز است و بر آنها نوشتۀ اعداد و حروفی حک شده است. یک انگشتر که جنبۀ تعویذ و نظر قربانی دارد و عقیق آن به شکل چشم است، ” باباقوری ” نام دارد. از اهداف انگشتر باباقوری، صدمه زدن و ترکاندن چشم حسود و بخیل است .
« انگشترهای دیگری نیز وجود داشته است از جمله، انگشتر ” قولنج ” که بر آن حروفی به نام خمس آیات، ثبت شده و در رفع قولنج و دیگر دردها مؤثر بوده است . » ( تناولی، 1385 :69 )
انگشتر معروف دیگر، که بخصوص این روزها استفاده از آن در میان مردان رایج است ” شرف و شمس ” نام دارد. این انگشتر از طلا یا عقیق زرد است و تأثیر آن اینست که به کار صاحب آن رونق می دهد و در طلسم آن، نیرویی چون دو مأمور غیبی نهفته است که همواره مراقب صاحب انگشتر می باشند. در افسانه ها نیز به انگشتری که صاحب نیروست بسیار پرداخته شده و فیلم پرفروش ” ارباب حلقه ها ” با الهام از همین خصیصه است.
3-8-2-2 گردنبند
گردنبند را می توان پرشمارترین و پرطرفدارترین انواع طلسم و تعویذ به حساب آورد. آویختن شیئی کوچک به گردن نه تنها راحت و عملی است، بلکه پنهان کردن آن از چشم دیگران و در زیر لباس آسان است .
گردنبندها دو دسته هستند، دستۀ اول گردنبندهایی تخت که اغلب مدور و یا دور آنها کنگره دار است و روی آن ادعیه ای مثل ” و ان یکاد ” نوشته شده و یا منقوش به نقش های جادویی است و دستۀ دوم گردنبندهایی محفظه ای که دارای حجم بوده و به اشکال مختلف ساخته شده اند که برای جا دادن و پنهان کردن دعا و طلسم است.
3-8-2-3 بازوبند
مصرف بازو بند، که در حال حاضر استفاده از آن خیلی رایج نیست؛ به طور کامل مردانه بوده و در گذشته، مردان آن را در زیر لباس بر بازوی خود می بستند. معروفترین بازوبندها بازوبند ” شیر والشمس ” است و چنان که از نام آن پیداست، بر این بازوبند نقش شیر حک شده و داخل بدن شیر سورۀ ” الشمس” نقش شده است. بازوبند شیر والشمس اغلب به شکل بیضی ( شبیه چشم ) و از جنس نقره و گاه از جنس فولاد است. نقش شیر در بازوبندهای شیر والشمس مرتبط با حضرت علی ( ع ) می باشد .
گروه دیگر بازوبندها به شکل قوطی و یا استوانه است. در بازوبندهای قوطی شکل، قرآن و یا شبه قرآن جا می گرفته و البته بعید نیست که در برخی از قوطی ها، نوشته هایی از دعا یا طلسم نیز گذاشته می شده است .
3-8-2-4 تماثیل بدن و دست انسان
در عصر حجر موضوعاتی که برای هنر خود انتخاب می کردند غالباً عبارت بوده است از حیوانات شکاری و صورت انسان را کمتر می کشیدند. بعضی اوقات نیز، آنها را به صورت مجسمه های کوچک یا عظیم الجثه می ساختند که برای هریک، افسون و سحری قائل بوده و آن را نمایندۀ زندۀ آن حیوان می دانستند. شکارچیان، قبل از حرکت برای شکار؛ جمع می شده و با آدابی، قسمت هایی از بدن این جانوران نقاشی شده را رنگ آمیزی کرده و جای اسلحه را بر روی آنان می کشیده اند تا در شکار موفق باشند.
شریعت اسلام نیز تصویرکردن تماثیل انسانی را نهی کرده است. این قانون درعربستان به دقت مراعات می شد لیکن ایرانیان آن را نپذیرفتند وحکّام تُرک نیز، که دردستگاه خود ازهنرمندان ایرانی بهره می بردند؛ چندان توجهی بدان ننمودند. دسته ای از طلسم ها به بدن آدمی و یا اعضای آن اختصاص یافته است. اندام انسانی، چه تمامی بدن و چه بخش هایی از آن؛ به صورت آدمک و جسمک، مجسمه سازی شده و به صورت پیکره های کوچکی از بدن و اعضای آن در آمده است و نمونۀ آن در ایران، ساختن دست از برنج یا طلا است. دست ها هرچند ممکن است به قصد شفای دست نذرکنندگانی که دست درد داشته اند بوده باشد، اما به معانی دیگری که در پس دست هست نیز باید توجه شود.
دست، به دلیل داشتن پنج انگشت؛ به عنوان نمادی از پنج تن معروف به ” آل عبا ” است. همچنین نماد دست بریدۀ حضرت ابوالفضل ( ع ) که شیعیان از آن، در گذشته و بخصوص در ماه محرم استفاده می کردند. عده ای که ” سقّا ” نامیده می شدند به یاد حضرت، در دستهایی که دور آن را حجمی نیمه کروی مثل کاسه احاطه کرده بود، آب ریخته و به مردم تشنه می دادند و عقیده بر این بود که آب شفا بخش است. امروزه روز، دیگر استفادۀ از آن معمول نیست و در حال حاضر در برنامه های تلویزیونی، نشان دادن آن ممنوع می باشد.
3-8-2-5 ظروف و وسایل
عقاید زیادی در مورد بشقاب های طلسمی و دوازده برج و هفت کوکب وجود دارد و از جمله خوردن برخی از خوراکی ها برای کسانی که از وضع جسمی و روحی خوبی برخوردار نبودند توصیه می شده است. کاسه نیز از دیرباز، مصارف طلسمی داشته که برخی از این کاسه ها سفالین و برخی از جنس برنج است.
« کاسه های سفالین به ” مندایی ” معروف اند و روی آنها دعاهایی با خط مندایی نوشته شده است. همچنین جام های فلزی زیادی منقّش به دعا و طلسم، از قرون گذشته؛ به جا مانده است. از مهمترین این ظروف، جام ” چهل بسم الله ” و جام ” چهل کلید ” است. این جام ها که به اندازۀ جام معمولی است، از جنس برنج بوده و داخل و خارج آنها مستور از نوشته می باشد .» ( تناولی، 1385: 79 و 78 )
3-8-2-6 آینه و قفل
یکی از اشیائی که به عنوان طلسم بکار می رود و بخصوص در امر پیشگویی کاربرد فراوان دارد ” آینه ” است. تا پیش از ساختن آینه های شیشه ای، آینه از جنس فلز و اغلب به شکل دایره بود. یک طرف این آینه ها براق و منعکس کنندۀ اشکال و طرف دیگر آن به انواع و اقسام نقش ها مزین بود. در بعضی از آنها به جای نقوش، نوشته های مذهبی و طلسمی بکار می رفت. وقتی آینه های شیشه ای به ایران آمد برای این منظور، برای آنها قاب هایی از جنس نقره و یا فلزات دیگر ساخته شده و سپس تزئینات و نوشته های گذشته، بر روی قاب ها نقش می شد. این آینه ها هنوز هم در بعضی خانه های قدیمی دیده می شود.
در مورد قفل های طلسمی شاید بتوان گفت که بیشترین کاربرد آنها، دادن نوعی امنیت به صاحب قفل و دور نگه داشتنش از چشم بدخواهان است. قفل های طلسمی مرسوم به ” نظر قربانی ” است و در حقیقت چیزی جز گردنبند یا آویز نیستند و به همان قصد گردنبندهای طلسمی ساخته شده اند. قفل های طلسمی کاربردهای دیگری هم دارد، از جمله بستن مردان در فاصلۀ بین عقد و عروسی و یا حفظ جنین در زنان آبستن.
3-8-2-7 نقش جانوران در طلسم و تعویذ
عالمان علوم غیبی ، رمالان و سیمیا گران، که از دیرباز به افسانه های حیوانات و جاذبه های نهفته اش در بین مردم آگاهی داشتند؛ بخش مهمی از کار خود را بر دوش آنها قرار می دادند و در طلسم ها و دعاهای خود، به نقش حیوان توجه مخصوص می کردند. تقریباً تمام اجزاء بدن حیوانات از پوست و پر گرفته تا دندان، شاخ و سُم آنها، هر یک نافع کار و درمانبخش درد مرض و یا امر بغرنجی می باشد. برای مثال، پوست ( به ویژه پوست آهو ) برای نوشتن دعا و طلسم، برنده تر از کاغذ و پارچه است و آویختن قطعه ای از پوست شیر ( به شرطی که مو داشته باشد ) به گردن کودک مانع بیماری صرع است.
حیوانات، هر یک شخصیت و خصوصیتی دارند: غزال مظهر عشق است، طاووس مرغ بهشتی است لک لک متدین و خرچنگ سمج، پلنگ حسود و مغرور و شتر کینه توز و شیر مظهر بی بدیل قدرت و شجاعت است، اما به جرأت می توان گفت که هیچ جانداری به اندازۀ مرغ و پرنده در فرهنگ و هنر ایران نفوذ نکرده است. در شعر و عرفان ایران، بلبل اغلب قاصد عشق است و پیام عاشق را برای معشوق می برد.
در علوم ماوراء الطبیعه و طلسمات هم، پرنده همین نقش را دارد و برای کسانی که خواهان برقراری ارتباط با معشوق هستند توصیه می شود. پرنده همچنین نماد آزادی است و به اشخاصی که در صددند از جور و ستم زورگویان خلاص یابند توصیه می شود.
ماهی نیز از موضوعات دلخواه ایرانیان است و نماد روانی و پاکی است. طلسمگران، به کسانی که طالب رونق بیشتر در کسب و کارشان هستند و یا مشکلی در سر راه دارند، همراه داشتن ماهی را توصیه می کنند تا همچون ماهیها که در آب راحت و روان به مسیری که مایلند می روند، آنها هم براحتی مشکلاتشان را پشت سر بگذارند. در یکی از داستانهای هزار و یک شب به نام ” صیاد ” نیز داستان با آرزوی صید ماهی آغاز می شود و ماهی در آن نقش مهمی ایفا می کند.
3-8-2-8 افسون گیاهان
قدرت بزرگی که مزدا پرستان قدیم به طورکلی به گیاهان و بخصوص به برخی ازانواع شگفت انگیزآنها نسبت می دادند، همچنین عملیات مفصّل درمان طبیعی یا جادویی بیماری ها به وسیلۀ گیاهان درمیان جادوگران بابلی، شاید بتواند نقش مهم گیاهان را در رسوم خرافی وابسته به جشن های ایرانیان باستان، چنان که توسط نویسندگان ایرانی توصیف شده است توضیح دهد: « مالیدن روغن زیتون در نوروز به منظور خلاصی از غم و اندوه در طول سال جدید، خوردن یک انار در جشن مهر برای دفع خطرات، زدن یک پرتقال به بدن حیوانی خوردنی در روز ” آدار ” در ماه نوامبر به عنوان راهی برای کسب شادی و نشاط، دادن سیر به دوستان در ” گوش روز ” (14 دسامبر) و جوشاندن گیاهان درهمان روز، برای خلاصی از شر دیوان، بخور دادن با شیرین بیان در ” مهر روز ” برای اجتناب از گرسنگی و بدبختی و فلاکت خوردن سیب و گل نرگس در همان روز، برای کسب موفقیت در کسب وکار و داد و ستد قراردادن تنبول، گردو و جز آنها بر پستان زن باردار برای پُربرکت کردن آن وکارهایی ازاین دست. » ( موسی پور،1387: 45 )
البته بخشی از این رسوم همچنان در میان ایرانیان باقی مانده است مثل خوردن هندوانه و انار در شب چله گذاشتن و خوردن سمنو در شروع سال جدید، که در واقع از ریشۀ گندم است؛ به منظور آرزوی برکت فراوان در سال جدید و ….. یادگاریست که از دوران کهن باقی مانده است.

3-8-3 نحوۀ استفاده و کاربرد طلسم، تعویذ و افسون
« مادرم به سرعت این ابزار را که عبارت از یک تخم مرغ ، یک تکه ذغال ، یک لنگه جوراب من و یک سکه پول بود، در اختیار زن همسایه می گذاشت و او هم دست به کار می شد. زن همسایه از مادرم می خواست تا پیش او بنشیند و همۀ اشخاصی را که طی چند هفتۀ اخیر به خانۀ ما آمده و یا مرا در جایی دیده اند، نام ببرد. هر بار که مادرم نام یکی از بستگان و یا آشنایان را به زبان می آورد زن با ذغال، روی تخم مرغ؛ خط یا نقطه ای می کشید و آن نام را خود نیز تکرار می کرد. پس از کار نام نویسی، زن تخم

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه ارشد درباره هزار و یک شب، سنگ های قیمتی، سیستان و بلوچستان، ایران باستان Next Entries پایان نامه ارشد درباره جنگ ایران و عراق، وضعیت مالی، فرهنگ عامه، گره گشایی