پایان نامه ارشد درباره مواد مخدر، مصرف مواد، سوءمصرف مواد، نهادهای اجتماعی

دانلود پایان نامه ارشد

وقوع اعتیاد هردوی والدین در تربیت فرزندان نقش داشته‌اند یا خیر؟ سؤالاتی نیز در طرح گنجانده شده بود، مبنی بر اینکه آیا والدی نیز مواد مخدر مصرف کرده‌اند یا نه؟ نتایج به دست آمده نشان داد که مصرف مواد مخدر و اعتیاد به مواد مخدر در خانواده‌هایی که تنها دارای یکی از والدین بوده‌اند (به ویژه پدرانی که به تنهایی مسئولیت تربیت فرزندان را بر عهده داشته‌اند) به مراتب بیشتر بروز نموده، در حالی که در خانواده‌هایی با روابط رضایت‌بخش و صمیمی اعتیاد با احتمال کمتری حادث می‌گردد.
کومبس(1) و همکاران (1988) بررسی دیگری در باره روابط والدین – فرزندان از نظر مواد مخدر انجام داده‌اند. نامبردگان نزد 443 دختر و پسر از مصاحبه و پرسشنامه‌های استاندارد استفاده نموده‌اند. برخی از افراد مورد آزمایش آنان قبلاً(حتی به صورت امتحانی) مواد مخدر مصرف کرده بودند. برخی دیگر در هنگام بررسی به مصرف مواد مخدر می‌پرداختند و برخی دیگر هیچ‌گاه به مصرف مواد مخدر نپرداخته بودند. نتایج به دست آمده حاکی از آن بود که در صورت استفاده از مواد مخدر، پدران دارای سهم بسیار موثری می‌باشند. از طرف دیگر جوانانی که احساس می‌کنند مادر نسبت به ایشان اعتماد کافی ندارد، در معرض مخاطره‌های شدید قرار خواهند گرفت؛ بنابراین باید پذیرفت که تأییدی که فرزندان در فضای خانواده از جانب مادر دریافت می‌دارند، دارای اهمیت حیاتی است و در همین حال انتظار فرزندان از پدر بیشتر به میانجیگری بین فضای درونی خانواده و فضای بیرونی جامعه معطوف می‌باشد. در ارتباط با دریافت کمک و حمایت هنگام بروز مشکلات فردی ونیز اتخاذ تصمیم‌های کلی، بین پدران در خانواده‌هایی با معتادان به مواد مخدر و پدرانی که در خانواده آن‌ها هیچ عضوی معتاد نمی‌باشد تفاوت اساسی وجود دارد. ظاهراً مادرانی که به لحاظ عاطفی به فرزندان نزدیک‌ترند و رفتاری اعتماد برانگیز در مقابل آن‌ها دارند، به بهترین نحو قادر به جلوگیری از رفتارهای مخاطره انگیز در رابطه با مواد مخدر می‌باشند.
2-5- 5- مفاهیم تاریخی سوءمصرف مواد80
بشر در طول تاریخ و سالیان متمادی همواره مایل بوده است به دلایل مختلف با مواد گوناگون، خود را مست و بیخود کند و همین امر نشان‌دهنده وابستگی روانی است و وابستگی روانی شامل نیاز به مواد برای ایجاد نشاط و یا از بین بردن احساس غم و ناراحتی نیز هست و با توجه به آماری که سازمان ملل در سال 1377 اعلام کرده است در ایران حدود 710 هزار نفر معتاد مشکل‌دار مزمن، معتاد تریاک و فرآورده‌های آن هست. گرچه می‌توان به این آمار مصرف‌کنندگان سایر مواد بدون مشکل را نیز اضافه کرد و همه اهمیت پیشگیری را در این زمینه ‌مطرح می‌نمایند. در هر حال آنچه از پیشگیری مد نظر است رساندن پیام مؤثر، مفید و آموزش به کسانی است که مواد مصرف نکرده‌اند.
چرا که از این طریق می‌توانند به 98% افراد کمک نمود و این فعالیت‌ها بسیار کارامد بود، برخلاف اقدامات در جهت ترک اعتیاد که در حقیقت فعالیت‌های واکنشی است، بررسی‌ها نشان می‌دهد که برخی از کشورهای صنعتی در حدود 3 سال است که پیشگیری اولیه به عنوان عمده ترین هدف در نظر گرفته شده است و در این زمینه به پیشرفت‌هایی نیز نائل شده‌اند.
بر اساس دفتر کنترل مواد مخدر در آمریکا از طریق پیگیری اولیه خود نقل شده است، 70% تقاضا نسبت به مواد را کاهش دهند و بر اساس آمار سال 1994 در آمریکا ذکر شده است که در ظرف 2 سال گذشته مبلغ 70 میلیون دلار صرف آموزش در پیشگیری اولیه شده است. در بحث پیگیری هدف این است که از تحقق عوامل روی آوری پیشگیری شود. در پیگیری اولیه مناسب با گروه هدف و مخاطبان باید پیام، پیام‌رسانی متنوع و مؤثر و بازدارنده در سطوح‌ وسیع ارائه نماییم و در این زمینه تأکید روی سه جنبه می‌باشد.
1: انگیزه گرایش به مواد
2: شرایط و جوی که در دسترس بودن را آسان می‌کند
3: عوامل محیطی و اجتماعی که فرد را به سوی مواد می‌کشاند.
از سه سطح پیگیری آنچه متداول بوده پیگیری ثانیه بوده است و در حالی که هر سه سطح پیگیری موجب‌ بهبود روند می‌گردد و در این زمینه پیگیری اولیه به عنوان اصلی‌ترین مورد مد نظر می‌باشد و بررسی‌ها نشان داده است در پیگیری اولیه و آموزش را می‌توان در زمینه‌های عوامل فردی ‌یا محیطی، اجتماعی، گروه‌بندی را متمرکز کرد.
به طور کامل شیوه قانع‌کننده‌ای برای توضیح اینکه یک مواد مخدر است یا خیر، وجود ندارد؛ مانند تفاوت‌های میان آب، مایعات و ویتامین‌ها و پنی سیلین؛ بنابراین برخی تصور می‌کنند که آن را جزو مواد شیمیایی یا مواد مصرفی قلمداد کنند. چون الکل در اکثر تعریف‌های مردمی، از مواد مخدر مستثنی‌ شده است. جامعه الزام می‌کند تا مشروب، مارینی را به عنوان چیزی در نظر گیرند که به طور اساسی‌ با سیگار و حشیش، یک کپسول باربیتورات، با یک تکه هروئین متفاوت باشد. ظاهراً چون کاربرد معنایی کلمه مواد مخدر در شکل وسیع آن و با توجه به وضعیت‌های اجتماعی و درمانی، متفاوت ‌است، جامعه پذیرفته است که مواد مخدر (خیابانی) بر اساس اصول کاملاً متفاوتی با داروها، مواد مخدر، الکل‌ و نیکوتین عمل می‌کند در حالی که خطرات مواد خیابانی کاملاً اغراق‌آمیز بیان می‌شود و خطرات ‌مواد دسته‌ی دوم نادیده گرفته شده است. در جوامع معاصر کلمه مواد مخدر دو معنی ضمنی ‌و دردها یکی مثبت است که نقش مهم آن را در پزشکی نشان می‌دهد و دیگر معنی است که ویژگی ‌طبیعی و ترکیبی این داروها را منعکس نمی‌کند، بلکه جنبه‌ی و تخریب و الگوهای سوءاستفاده از این مواد و زیان بخشی هستند منعکس می‌کند (ابادینکی81، ترجمه کریمی و همکاران، 1384).
2-5-6- نظریه رفتاری و شناختی رفتاری، اعتیاد
اعتیاد به مواد مخدر یا (اختلال‌ وابسته به مواد) به دلیل ماهیت زیستی- روانی- اجتماعی انسان از پیچیدگی خاصی برخوردار است، به همین علت درمان این اختلال با تأکید بر یک رویکرد محض اغلب دشوار و ناکارآمد است.
نتایج مطالعات پژوهشگران بیانگر این حقیقت است که همانند بسیاری از اختلالات ‌روانی دیگر، کارآمدترین رویکرد درمانی در کاهش یا ترک مصرف مواد اعتیادآور شامل ترکیبی‌ از شیوه‌های جسمی و روانی می‌باشد (م. کارول82 1381).
بیلینگر83 وموس84 (1980) چهارچوبی را برای تعریف عملیاتی پاسخ‌های مقابله‌ای و مشخص نمودن چندین پاسخ مقابله‌ای بالقوه رفتاری ‌و شناختی در دسترس برای شخص تدارک دیده‌اند. می‌توان چنین تصور نمود که مقابله دو جز دارد. روش‌های مورد استفاده و تمرکز پاسخ مقابله آن‌ها به هشت نوع از این پاسخ‌های مقابله‌ای اشاره دارند که هر کدام توسط ترکیب خاص روش و تمرکز مقابله‌ای تعریف می‌شوند. بر حسب ‌روش مقابله فرد می‌تواند هم پاسخ‌های فعال را برای برطرف نمودن واقعه استرس آمیز برگزینند و هم از منبع ‌استرس باشد. با استفاده از این چهارچوب برای فهم مهارت‌های مقابله‌ای شناختی، می‌توانیم به دامنه ‌تفاوتی از جریانات شناختی که تمرکز بر خود مسأله یا عواقب عاطفی آن دارد اشاره‌کنیم.
پاسخ‌های مقابله‌ای شناختی ‌فعال، پاسخ‌هایی هستند که طرح شده‌اند تا ارزیابی شخص را از استرس آمیز بودن مسأله ‌و یا عواقب عاطفی آن را در نظر گیرند. یکی از رویکردهای کنار آمدن از نظر بیلینگر و موس این است که کنار آمدن فرآیندهای فیزیولوژیکی (مثل انکار) است که از افراد در برابر تهدیدهای بیرونی ‌و فیزیولوژیکی حمایت می‌کنند (بیلینگر و موس، 1981).
2-5-7- مهارت‌های مقابله‌ای و سوءمصرف مواد
به دلیل اینکه ‌ما در جامعه و خانواده‌ای زندگی می‌کنیم که به طور فزاینده‌ای معتاد کننده است و اعتقادهای ‌نامشخص و معیوبی به ما انتقال می‌دهند. مهارت‌های مقابله‌ای را که بتواند در حل مشکلات‌ به ما کمک کند یاد نمی‌گیریم. به عنوان مثال ما برای یادگیری شیوه‌ای سالم تحمل هر نوع نا هم‌ خوانی و ناکامی، ارزیابی تصمیم‌ها و انتخاب‌ها، برقراری ارتباط مستقیم و صادقانه، همکاری کردن و انجام اعمال سازنده الگوهای رفتاری بسیار کمی در اختیار داریم. در عوض، از الگوهای‌ موجود در جامعه یا خانواده یاد می‌گیریم که چگونه با عجله، به ارضای سریع و فوری نیازهای خود بپردازیم و با راه‌حل‌های کوتاه مدت و آنی، زندگی پرشتاب و عجولانه‌ای داشته باشیم.
نیازهای‌ برآورده نشده و قدیمی ما به پذیرش غیر مشروط (پذیرش آنچه که در واقع مستقیم، نه آنچه که تصور می‌کنیم هستیم) صمیمیت، اجتماعی بودن، امنیت، معنا، هدفمند بودن، خودمختاری‌ و تفریح کردن در ما، خلق و احساس منفی مؤمنی ایجاد می‌کند. این وضعیت در اثر کمبود مهارت‌های‌ مقابله‌ای ناتوانی در تحمل ناکامی و یأس و اعتماد ما به ارضای سریع و فوری خواسته‌ها و احساساتی ‌از قبیل اضطراب، خشم، تنهایی و افسردگی رو به وخامت می‌گذارد و به صورت محرکی عمل می‌کند که ما را در جستجوی آرامش و آسودگی با وسیله‌ای برای سرگرمی و حواس‌پرتی به سوی‌ اعتیاد سوق می‌دهد.
احساس ‌تعلق نکردن به نهادهای اجتماعی حمایت کننده می‌تواند مقابله کردن با مشکلات و حل مسأله‌ زندگی را طاقت‌فرسا کند (به خصوص اگر مهارت‌های مقابله‌ای و حل مشکل در فرد ضعیف و ناکارآمد باشد) و آسودگی‌ و راحتی ناشی از اعتیاد را، جذاب تر و دل چسب تر کند. این نهادهای اجتماعی می‌تواند خانواده، خانواده‌ای گسترده، جامعه یا گروه‌های دیگر باشد (واشتون85 و باندی86، 1386).
این نکته سوءمصرف کنندگان مواد از مکانیزم های دفاعی رشد نایافته‌تر و مهارت‌های مقابله و راهبردهای حل‌مسأله ضعیف تری نسبت به جمعیت عمومی برخوردار هستند، در پژوهش‌های مختلفی به اثبات رسیده است، چنانچه در رویکرد روان پویشی، سوءمصرف مواد به عنوان یک مکانیزم دفاعی ‌رشد نایافته به حساب می‌آید (کاپلان، 1997).
همچنین رویکردهای‌ پیشگیری و درمان اعتیاد بر مهارت‌های مقابله و توانایی حل مسأله تأکید ویژه‌ای دارند. چرا که‌ اعتقاد بر این است که در فقدان چنین مهارت‌هایی احتمال درگیری افراد با سوءمصرف مواد قوت بیشتری می‌گیرد (دهقانی،1381).
جوانان بیش تر‌از بزرگسالان هیجان‌های مشکل‌ساز خود را انکار می‌کنند، زود عصبانی می‌شوند، دوری گزینی می‌کنند (می‌خوابند یا مواد مصرف می‌کنند)، دیگران را سرزنش می‌کنند. توجه کنید که چگونه ‌مقابله کردن مؤثر، راهبردهای مشکل‌دار و هیجان مدار را ترکیب می‌کند، در حالی که مقابله کردن بی‌تأثیر، عمدتاً هیجان مدار است (ایی87، برک88، ترجمه سید محمدی، 1385).
2-5-8- 1- مهارت مقابله‌ای
همه افراد در طول زندگی خود با استرس روبرو می‌شوند. زندگی بدون استرس یعنی مرگ، آنان در همه شرایط تحت استرس قرار دارد.ولی گاهی امکان دارد یک استرس بیماری زا و مشکل زا شود، این مسئله بستگی به مقابله‌های فرد دارد. منظور از مقابله کوشش و تلاش‌هایی است که خود انجام می‌دهد تا استرس را از میان بردارد، برطرف کند، یا به حداقل برساند و یا تحمل کند.
دقت داشته باشید که ما همیشه نمی‌توانیم منبع استرس را از میان برداریم. بلکه در مواردی باید آن‌ها را کاهش دهیم و در مواقعی هم باید استرس را تحمل کنیم. مثلاً ما نمی‌توانیم کاری کنیم که اختلاف قدیمی والدین حل شود. در این موارد باید سعی شود تا استرس های ناشی از این اختلاف را کاهش دهیم و یا به صورتی تحمل کنیم تا کمتر آزار دهنده شود. کوشش‌های مقابله‌ای کاهش به صورت انجام دادن کار، فعالیت و اقدام خاصی است و گاه به صورت انجام دادن فعالیت‌های ذهنی و درون روان است. به این ترتیب می‌توان گفت دو نوع مقابله وجود دارد:
مقابله‌های مسأله مدار و مقابله‌های هیجان مدار. در اکثر موارد ضروری و سالم است که هر دو نوع مقابله با هم مورد استفاده قرار بگیرند.
2-5-8- 2- مقابله‌های مسأله مدار
در مقابله‌های مسأله مدار فرد سعی می‌کند کاری انجام دهد تا استرس را از میان بردارد، کاهش دهد یا آن را تحمل کنند. نمونه‌ای از مقابله مسأله مدار عبارت است از اقدام به عمل نمودن- فعالیت خاصی انجام دادن- راهنمایی گرفتن- مشورت کردن- برنامه‌ریزی کردن- جمع‌آوری اطلاعات- مطالعه کردن- استفاده از روش حل مسأله به فکر کردن و غیره.
2-5-8- 3- مقابله‌ای هیجان مدار
در مقابله‌های هیجان مدار فرد کار

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه ارشد درباره مواد مخدر، مصرف مواد، اعتیاد به مواد مخدر، پیشگیری از اعتیاد Next Entries پایان نامه ارشد درباره انحراف معیار، سازگاری اجتماعی، پیش آزمون، راهبردهای مقابله