پایان نامه ارشد درباره مشارکت مدنی، سرمایه اجتماعی، اعتماد اجتماعی، انجمن های داوطلبانه

دانلود پایان نامه ارشد

اعتماد کنند، اعتماد متقابلشان افزایش می یابد و برعکس. (پاتنام ، 1380: 290).
لوهمان، میان دو مفهوم اعتماد و اطمینان تفاوت قائل است. وی معتقد است: اعتماد با مفهوم مخاطره یا ریسک در ارتباط است و در دوران اخیر مطرح شده است. به اعتقاد لوهمان، کارکرد اعتماد در نظام اجتماعی این است که عدم تعین اجتماعی را کاهش می دهد. (درانی و رشیدی، 1387: 12).
کلمن، اعتماد را کیفیتی از رابطه می داند که در آن حداقل دو طرف وجود دارند: اعتمادکننده و امین . او هردو را هدفمند عنوان می کند، هدفی که تامین منافع است. (کلمن، 1377: 53). در جایی دیگر وی، اعتماد را وارد کردن عنصر خطر در تصمیم برای کنش با دیگران می داند و اعتماد را با مخاطره ( ریسک ) در ارتباط می داند.(همان ،13)
فوکویاما، اعتماد را به عنوان انتظاری که در یک جامعه از رفتار مقرراتی، مسئولانه و هم یارانه بخشی از اعضای دیگر جامعه که بر هنجارهای مشترک عام مبتنی است، تعریف می کند. (نصیری ، 1386: 21)
به عقیده آلموند و وربا، اعتماد بعد مهمی از فرهنگ مدنی است. فرهنگ مدنی احساس وسیع و گسترده ای از کفایت سیاسی و اعتماد متقابل شهروندان می باشد. اعتماد سیاسی بازتابی از وجود جو گسترده اعتماد در جامعه است. اعتماد اجتماعی عمومی به اعتماد سیاسی مربوط تبدیل می گردد. (زتومکا، 1386: 31)
پاتنام، تاکید فراوانی بر مفهوم اعتماد به عنوان یکی از اصلی ترین مؤلفه های سرمایه اجتماعی دارد. در زمینه ای دیگر، وی معتقد است که اعتماد می تواند با ایجاد فضایی حاکم از اطمینان خاطر میان مردم و دولتمردان و نخبگان سیاسی، موجب توسعه و به ویژه توسعه سیاسی شود. بنابراین، اعتماد منبع با ارزشی از سرمایه محسوب می شود که اگر در جامعه و حکومتی به میزان زیاد وجود داشته باشد، به همان اندازه رشد سیاسی و توسعه سیاسی – اقتصادی بیشتر خواهد شد. (عطار، 1388: 140)، از نظر پاتنام، اعتماد یکی از عناصر ضروری در تقویت همکاری است و یک عنصر غیر اختیاری و نا آگاهانه نیست. اعتماد مستلزم پیش بینی رفتار یک بازیگر مستقل است. در جوامع کوچک و به هم پیوسته این پیش بینی بر اساس چیزی انجام می شود که «برنارد ویلیامز» آن را « اعتماد صمیمانه » می نامد یعنی اعتمادی که به آشنایی نزدیک با فرد بستگی دارد. اما در جوامع بزرگ تر و پیچیده تر یک اعتماد غیر شخصی یا شکل غیر مستقیمی از اعتماد ضرورت دارد. (پاتنام، 1380: 292)
در جوامع نوین، به نظر گیدنز، افراد هر چه فاصله زمانی – مکانی بیشتری از هم داشته باشند، به اعتماد بیشتری نیاز دارند. در جوامع ما قبل نوین که خصلتی محلی و بومی دارند و کنش های متقابل بیشتر در سطح محلی و رودررو رخ می دهند. در روابط اجتماعی اعتماد به طور طبیعی وجود دارد. اما در جوامع بزرگ و گسترده که روابط اجتماعی در فاصله زمانی – مکانی بسیار دوری انجام می گیرد و افراد درگیر این روابط کمتر با یکدیگر آشنایی چهره به چهره دارند، به اعتماد بسیار نیازمندند.(طالقانی ، فرهنگی، عابدی، 1389: 92)گیدنز، اعتماد را به عنوان اطمینان از اعتمادپذیری اشخاص یا اتکاء بر کیفیت یا ویژگی یک شخص و یا صحت عبارت و گفته ای توصیف می کند. (گیدنز، 1377: 37) وی، اعتماد را عامل احساس امنیت وجودی می داند که موجود انسانی منفرد را در نقل و انتقال ها، در بحران ها و در حال و هوایی آکنده از خطرهای احتمالی قوت قلب می بخشد. (گیدنز، 1378: 63) گیدنز، اعتماد را از عناصر و مؤلفه های اصلی مدرنیته می داند و معتقد است که چهار زمینه محلی اعتماد، یعنی، خویشاوندی، اجتماع محلی، سنت و کیهان شناسی مذهبی بر فرهنگ های پیش از مدرن تسلط دارند، حال آن گه در دوران مدرن، اعتماد به نظام های انتزاعی و نمادها و نظام های کارشناسی جای این نوع اعتماد را گرفته است. (گیدنز، 1380: 120)
اوفه انواع اعتماد اجتماعی را مطرح کرده است:1.اعتماد شهروندان به همشهری های خود یا مقوله فرعی69 دنیای70 «دیگران» 2. اعتماد شهروندان به نخبگان سیاسی یا نخبگان سایر بخش ها ( از قبیل نمایندگان کلیساها، رسانه ها، پلیس، نظام دادگاه و پزشکان 3. اعتماد نخبگان به یکدیگر و نخبگان دیگر بخش ها از قبیل : نخبگان بخش های تجاری، کارگری، دینی، دانشگاهی، ارتشی و … 4. اعتماد سطوح بالا به سطوح پایین جامعه 5. اعتماد نخبگان درباره گرایشات رفتاری توده ها. اگرچه بیشتر مطالعات بر دومین حوزه روابط اعتماد تمرکز داشته اند، ولی اوفه بر اعتماد افقی71 در میان غیرنخبگان تأکید دارد. بدین ترتیب پرسش این است که: چگونه می توانیم به همشهری های خود اعتماد کنیم؟ چه شرایطی زمینه ساز ایجاد این اعتماد هستند؟ (تاجبخش، 1384 : 206-207)
در تحقیقات گوناگون برای سنجش اعتماد از دو شاخص استفاده می شود :
الف . سطح فردی72 ب. سطح اجتماعی73. ( لایت ، 2002 ، به نقل از کاکاوندی ، 1387: 80)
نظریه پردازان کلان نگر از جمله پاتنام، فوکویاما و اینگلهارت معتقد به عوامل ساختاری و کلان اعتماد هستند. همه این نظریه پردازان سطح تحلیل کلان را برای بررسی خود درباره اعتماد برگزیده اند. همین طور در بررسی و تحلیلی مفهوم اعتماد، سطح مطالعه خود را بر روی ساخت اجتماعی متمرکز ساخته اند. آن ها اعتماد را به عنوان ویژگی روابط اجتماعی و یا ویژگی نظام اجتماعی و به طور کلی به عنوان یک ویژگی جمعی مفهوم سازی می کنند. ( وثوقی و آرام ، 1388: 141)
اشکال عمده اعتماد
الف) اعتماد بنیادی، نگرشی است نسبت به خود و دنیای پیرامون، که رفتار و اعمال ما را متأثر می سازد و موجب تقویت تفکری می گردد که افراد و امور جهان قابل اعتماد هستند و بر استمرار74 و ثبات75 آن صحه می گذارد. اریکسون معتقد است که اعتماد بنیادی در مراحل اولیه زندگی انسان شکل می گیرد. (درانی و رشیدی ، 1387: 13)
ب) اعتماد عام یا تعمیم یافته، اعتماد عام یا تعمیم یافته را می توان داشتن حسن ظن نسبت به افراد جامعه؛ جدای از تعلق آن ها به گروه های قومی و قبیله ای تعریف نمود. اعتماد تعمیم یافته، تنها به افرادی که روابط رودررو دارند محدود نمی گردد، بلکه مرزهای خانوادگی، همسایگی، قومی و محلی را در می نوردد و در سطح ملی گسترش می یابد. (امیرکافی، 1374: 19).
ج) اعتماد بین شخصی، شکل دیگری از اعتماد است که در روابط چهره به چهره خود را نشان می دهد و در نوع شبکه ای که فرد در آن مشارکت دارد به کار می رود. اعتماد بین شخصی؛ حوزه ای از تعاملات میان دوستان، خویشاوندان، همکاران، همسایگان و همچنین اعتماد میان رئیس و کارمند، معلم و شاگرد و پزشک و بیمار و.. را در بر می گیرد. (درانی و رشیدی، 1387: 13)
پس از شرح مختصری از مفهوم اعتماد – بعد ذهنی سرمایه اجتماعی – به عنوان یکی از مهمترین ابعاد سرمایه اجتماعی، رابطه آن را با دموکراسی تشریح می کنیم.
ادبیات فرهنگ سیاسی بر این نکته تأکید دارد که تطور و بقای دموکراسی مبتنی بر توده، به وجود برخی از رسوم و گرایش های حمایتی در میان عامه مردم نیاز دارد. یکی از اساسی ترین این گرایش ها احساس اعتماد بین افراد است(زتومکا، 1386: 32) بسیاری از مکاتب، یک ارتباط قوی بین اعتماد و دموکراسی پیدا کرده اند. آن ها می گویند که اعتماد یک نقش برجسته را در تعهد به دوام دموکراسی ها ایفا می کنند، این مکاتب همچنین، اعتماد را به عنوان منبع اجتماعی سودمند در نظر می گیرند که وحدت و همکاری را برای کسب سود متقابل تسهیل می کند (Lee,2008,p.585 ). از سوی دیگر، برخی مکاتب سرمایه اجتماعی عقیده دارند که اعتماد تعمیم یافته، مردم را به پیوستن در انجمن های داوطلبانه و درگیر شدن در فعالیت های مدنی تشویق می کند. (park&shin,2003,p.18).همانگونه که پاتنام اظهار می دارد، مشارکت و اعتماد به صورت دو متغیر وابسته به یکدیگر دیده شده اند. یعنی اعتماد ناشی از زندگی معاشرتی قوی است و در عین حال به صورت خود انگیخته، شکل دهی و تقویت انجمن ها را تسهیل می کند. نظریه سرمایه اجتماعی فرض می کند که به طور کلی هرچه بیشتر با دیگران پیوند داشته باشیم، نشانگر اعتماد بیشتر ما به آن ها و بر عکس خواهد بود. (زتومکا، 1386: 32-33) در واقع با توجه به اینکه اعتماد از طریق تجربه های تعامل چهره به چهره با مردم در زمینه های مختلف، شکل می گیرد، انجمن های داوطلبانه عرصه های اصلی برای چنین تعامل هایی هستند؛ زیرا آن ها شبکه هایی را خلق می کنند که اجازه می دهند اعتماد اجتماعی در سرتاسر جامعه منتشر شود. انجمن ها درگیری مدنی را ایجاد و اعضاء را برای تأثیرگذاری بر امور عمومی توانا می سازند. بدین جهت پاتنام، انجمن های داوطلبانه را منابع نخستین برای اعتماد اجتماعی، شبکه های اجتماعی افقی و دخالت مدنی می داند که سرمایه اجتماعی برآیند آنهاست. (غفوری و جعفری، 1387: 218)
بر ای مبنا، سرمایه اجتماعی برپایه اعتماد، هنجارها، شبکه روابط افقی و مشارکت مدنی قرار گرفته که جملگی متغیرهایی کلیدی در راه گسترش و کارا ساختن دموکراسی می باشند. (کاظم زاده، 1387 : 156). این مکتب مسلم می داند که شبکه های اجتماعی مشارکت مدنی ، هنجارهای تعامل و اعتماد را به وجود می آورند . در جامعه ای که مردم با هم قطارانشان تعامل دارند، در انجمن های داوطلبانه به یکدیگر می پیوندند و به طور جمعی در محیط عمومی فعالیت می کنند، در این راستا اعتماد تعمیم یافته متداول می شود. در مقابل در جامعه ای که مردم تنها با اعضای گروه شان تعامل دارند، از زندگی مدنی دور می مانند و اعتماد بین شخصی مسلط می شود. (park&shin,2003, p.16)
از نظر اینگلهارت نیز، اعتماد اجتماعی متقابل یکی از پیش نیاز های فرهنگ مدنی و ایجاد دموکراسی پایدار محسوب می شود. وی معتقد است که اعتماد متقابل بخشی از نشانگان فرهنگی پایداری است که به بقای دموکراسی منجر می شود. (عباس زاده، 1383: 268).
2-11-2 مشارکت مدنی
شبکه های مشارکت مدنی76، یکی از اشکال ضروری سرمایه اجتماعی می باشند.(پاتنام، 1380: 297). مشارکت مدنی، در برگیرنده درگیری ذهنی و عاطفی اشخاص در موقعیت های گروهی است که آنان را برمی انگیزد تا برای دستیابی به اهداف گروهی یکدیگر را یاری دهند و در مسئولیت کار شریک شوند. سه جزء مهم مشارکت مدنی را می توان، درگیر شدن، یاری دادن و مسئولیت در نظر گرفت (کاکاوندی، 1387: 79) مشارکت مدنی بیانگر توانمندی ها، ظرفیت ها و فعالیت هایی است که انتظار می رود یک شهروند آن ها را دارا باشد و بتواند به کمک آن ها ، تعهد و الزام خود را به اداره جامعه ای که خود عضوی از آن است، به طور عملی نشان دهد.(طالب زاده و فتحی، 1381: 216) در واقع مشارکت مدنی، به معنای همکاری شهروندان یک کشور اعم از زنان و مردان با نهاد های مدنی مستقل از دولت نظیر انجمن های فرهنگی، شوراهای اجتماعی، احزاب سیاسی مستقل، اتحادیه های صنفی و تشکل های زیست / محیطی یا عضویت در آن ها ، عامل توسعه و سازماندهی نظم اجتماعی است. بنابراین بدون مشارکت جمعی عام شهروندان یک کشور، نظم اجتماعی و توسعه درون زای همه جانبه و پایدار تحقق نخواهد یافت. (عبداللهی، 1387: 151). در نگاهی دیگر، مشارکت مدنی، عبارت است از مشارکت داوطلبانه در سازمان های غیر دولتی، یعنی سازمان هایی که فعالیت و کارکرد آن ها بستگی تام به علایق و اولویت های اعضای آن ها دارد. این سازمان ها عمدتاً محلی، منطقه ای، شهری یا حتی در سطح مدارس می باشند و البته برخی از آن ها نظیر هلال احمر، ماهیتی بین المللی دارند. بنابراین، مشارکت مدنی عمدتاً از طریق کمیته ها، انجمن ها ، جوامع و یا گروه های فشار که توسط شهروندان تشکیل و اداره می شوند متبلور می گردد. این سازمان ها غالباً دارای اهداف از پیش تعیین شده هستند. (فتحی و واحد چوکده، 1388: 92) شبکه های مشارکت مدنی، ارتباطات را تسهیل می کنند و جریان اطلاعات را در مورد قابل اعتماد بودن افراد بهبود می بخشند. شبکه های مشارکت مدنی اجازه می دهند که حسن شهرت ها به دیگران انتقال یافته و پالایش شوند. اعتماد و همکاری به اطلاعات موثق در مورد رفتار گذشته و منافع حال شرکای بالقوه بستگی دارد در حالیکه ابهام باعث تشدید مشکلات عمل جمعی می شود. بنابراین در صورت برابر

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه ارشد درباره سرمایه اجتماعی، اعتماد اجتماعی، روابط اجتماعی، جامعه شناسی Next Entries پایان نامه ارشد درباره سرمایه اجتماعی، مشارکت مدنی، جامعه مدنی، اعتماد متقابل