پایان نامه ارشد درباره مزیت رقابتی، منابع سازمان، رهبری هزینه، مزیت رقابتی پایدار

دانلود پایان نامه ارشد

ارزش‌آفرینی كند. همان‌گونه كه در بخش قبل عنوان شد، هدف اصلي سازمان از ايجاد مزيت رقابتي با تکیه‌بر منابع و قابلیت‌هایی كه در اختيار دارد، رقابت‌پذیری و دستيابي به موقعيتي ممتاز ازلحاظ عملكردي در بازار است. كليد اين مسئله يعني دستيابي به رقابت‌پذیری، پایداری مزیت‌های رقابتي سازمان می‌باشد (آقازاده و اسفيداني، 1387).
مزيت رقابتي پايدار به آن دسته از مزیت‌های رقابتي اطلاق می‌شود که به‌واسطه بهره‌گیری از شایستگی‌های سازمان، براي مشتريان ارزشمند بوده، توسط رقبا به‌راحتی قابل تقليد و کپی‌برداری نبوده و براي سازمان عملکرد شايسته و رقابت‌پذیری را به ارمغان آورد (آقازاده و اسفيداني، 1387).
در عصر اطلاعات و ارتباطات الكترونيكي كه ماهيت کسب ‌و کار به‌کلی دگرگون‌شده است، دیدگاه‌ها و رويکردهاي سنتي مربوط به مزيت رقابتي جوابگوي سازمان‌ها در ايجاد و پايدارسازي مزيت رقابتي در راستاي رقابت‌پذیری و پاسخ مناسب به الزامات محيط و بازار رقابتي نمی‌باشند. ازاین‌روی لازم است تا ديدگاه و رويكردي جديد مطابق با شرايط عصر حاضر در اين زمينه توسعه داده شود. با توجه به اينكه نقطه تمركز مزيت رقابتي بر دانستن چگونگي انجام كارها قرار دارد تا در دسترسي به منابع و بازارهاي خاص، لذا دانش و سرمايه فكري به‌عنوان مبنای اوليه دستيابي به شایستگی‌های اصلي و كليد عملكرد برتر سازمان مطرح می‌شوند. به‌عبارت‌دیگر، توانايي يك شركت در ايجاد و حفظ مزیت‌های رقابتي به دانسته‌های (دانش) آن بستگي دارد نه در آنچه مالكشان است. اگر بخواهيم بر منابعي تمركز كنيم كه در داخل سازمان ایجادشده و کپی‌برداری از آن‌ها براي رقبا مشكل باشد، دانش سازماني موقعيت بهتري را به‌عنوان منبع اصلي مزيت رقابتي كسب می‌کند (آقازاده و اسفيداني، 1387).

2-2-2- تئوری‌های مزیت رقابتی
زمانی که صحبت از مزیت یا عدم مزیت رقابتی به میان می‌آید باید به منشأ پیدایش مزیت رقابتی پایدار و مفهوم آن و اهم تئوری‌های مطرح‌شده در این زمینه توجه ویژه نمود. اهم تئوری‌های مرتبط با مزیت رقابتی و منشأ پیدایش آن عبارت‌اند از: 1- تئوري سازمان صنعتی، 2- تئوري منبع مدار و 3- تئوري شومپترین (فاریابی و همکاران 1390).

2-2-2-1- تئوری سازمان صنعتی
تئوری سازمان صنعتی که میسون و بین آن را طرح کرده‌اند، دیدگاه خارج مداری است که در آن ساختار صنعت حائز اهمیت است. ویژگی‌های ساختاری صنعت عبارت‌اند از: وجود و ارتفاع موانع برای ورود، تعداد بنگاه‌ها و اندازه‌ی نسبی آن‌ها، وجود و درجه‌ی تمایز محصول در صنعت. تأکید اولیه‌ی این تئوری بر تجزیه‌وتحلیل بیرونی رقابت متمرکز است. نظریه‌پرداز معروف این گروه پورتر است که از دیدگاه وی، واحد اصلی در تجزیه‌وتحلیل، صنعت می‌باشد. ولی نظریه‌ی مزیت رقابتی به شکل منظم و منسجم از آغاز دهه‌ی 1960 در دانشگاه هاروارد مورد تجزیه‌وتحلیل قرار گرفت و برای تبیین مزیت رقابتی، براثر محیط بیرونی بر استراتژی بنگاه تمرکز گردید. بر اساس این دیدگاه، بنگاه‌ها در صنعت یکسان، داده‌های یکسانی را دریافت می‌کنند و درنتیجه باید استراتژی‌های یکسانی را بپذیرند و درنهایت نتایج یکسانی را مشاهده کنند. در این وضعیت، امکان کسب مزیت رقابتی وجود ندارد و تفاوت عملکرد بنگاه‌ها احتمالاً تنها در کوتاه‌مدت امکان‌پذیر است. در دهه‌ی 1980، پورتر به دنبال پاسخ به برخی سؤال‌ها، از قبیل این‌که چرا بعضی بنگاه‌ها موفق و بعضی دیگر ناموفق هستند؟ و چرا برخی کشورها در یک صنعت با یکدیگر رقابت می‌کنند درحالی‌که بعضی دیگر حتی درباره‌ی وجود چنین صنعتی آگاهی نیز ندارند؟ تئوری خود را ارائه داد. نظریه‌ی پورتر مبتنی بر سه عنصر است: محیط بیرون، رفتار بنگاه و نتایج بازاری که بنگاه با اعمال استراتژی‌اش مشاهده می‌کند. درباره‌ی با محیط بیرون، پورتر به تبیین پنج نیرو در بازار می‌پردازد. این پنج نیرو عبارت‌اند از: تهدید تازه‌واردها، تهدید کالاهای جانشین، قدرت چانه‌زنی عرضه‌کنندگان، قدرت چانه‌زنی خریداران و شدّت رقابت. تعامل این نیروها بر سود بنگاه تأثیر می‌گذارد. بنگاه پس از تشخیص این پنج نیرو، بازار را درجاهایی که این نیروها ضعیف هستند، توسعه می‌دهد (راسخی و ذبیحی لهرمی، 1387).
بنگاه درباره‌ی انتخاب استراتژی‌های مختلف اقدام به تصمیم‌گیری می‌کند. انتخاب از میان سه استراتژی (استراتژی عمومی رقابت) صورت می‌گیرد: (راسخی و ذبیحی لهرمی، 1387)
1- رهبری هزینه: که در این حالت، بنگاه محصول را باقیمت پایین‌تری در مقایسه با رقبا عرضه می‌کند.
2- تمایز: که در این حالت، بنگاه محصول متفاوت را (باکیفیت و کارایی بیشتر) در قیمت متفاوت عرضه می‌کند.
3- تمرکز: در این حالت، بنگاه یکی از دو استراتژی قبلی را دنبال می‌کند، امّا بر بخش محدودی از بازار تمرکز می‌کند.
هنگامی‌که بنگاه تصمیم بگیرد که استراتژی رهبری هزینه (استراتژی تمایز) را در بخش محدودی از بازار دنبال کند، تمرکز هزینه (تمرکز تمایز) مطرح خواهد بود. پورتر معتقد است که قیمت پایین یا تمایز محصول، موفقیت استراتژی را تضمین نمی‌کند مگر این‌که ارزش برای مشتری ایجاد شود. پورتر در سال 1985 در تکمیل استراتژی خود به بیان زنجیره‌ی ارزش پرداخت. وی زنجیره‌ی ارزش را ارزش خلق‌شده از سوی بنگاه در مقایسه با صنعت و محیط رقابتی‌اش تعریف می‌کند. بر اساس دیدگاه پورتر، هر بنگاه مجموعه‌ای از فعالیت‌هاست و بنگاه این فعالیت‌ها را برای طرّاحی، تولید، بازاریابی، تحویل و پشتیبانی محصول انجام می‌دهد. پورتر مدل زنجیره‌ی ارزش را به‌عنوان ابزاری برای تحلیل اینکه کدام فعالیت‌ها بر مزیت رقابتی مؤثرند، توسعه داد (راسخی و ذبیحی لهرمی، 1387).
ایراد وارده بر مدل مذکور این است که زنجیره‌ی ارزش برای خلق مزیت رقابتی تنها به صلاحیت‌های مرکزی بنگاه توجه دارد؛ درحالی‌که هنگام تعیین استراتژی سازمان باید به نیازهای مشتریان نیز توجه شود. ولی پورتر در سال 1990 ضمن بررسی علل موفقیت کشورها، تئوری جدید خود را ارائه و چهار نیروی کلیدی موردنیاز را برای موفقیت صنعت معرفی کرد که به دیاموند (الماس) پورتر معروف شده است. این چهار عامل کلیدی عبارت‌اند از:1- وضعیت نهاده (کار، سرمایه و زمین)، 2- شرایط تقاضا، 3- صنایع حمایتی و مرتبط (صنایعی که تکنولوژی، اطلاعات مواد خام را عرضه می‌کنند) و 4- استراتژی، ساختار و رقابت‌پذیری بنگاه (راسخی و ذبیحی لهرمی، 1387).
البته پورتر علاوه بر این عوامل، به بررسی نقش دولت و شوک‌های ناگهانی (مثل جنگ، شوک نفتی و اختراعات) به‌عنوان عنصر مؤثر پنجم در موفقیت پرداخته است. پیام مهم پورتر برای دولت‌ها، توسعه‌ی دیاموند است. پورتر نشان می‌دهد که چگونه نبود هر یک از این عناصر می‌تواند به از بین رفتن مزیت ملی منجر شود (راسخی و ذبیحی لهرمی، 1387).
به علت کاستی‌های تئوری پورتر، در اواخر دهه‌ی 1980 تئوری جدیدی درزمینه‌ی مزیت رقابتی مطرح شد که به تئوری منبع مدار معروف شد (راسخی و ذبیحی لهرمی، 1387).

2-2-2-2- تئوری منبع محور
تغيير در شرايط رقابتي، در سال‌های اخير، به تغيير پارادايم در مدل‌های کسب ‌و کار و پژوهش‌های مديريت راهبردي منجر گرديد. يكي از مشهورترين و برجسته‌ترین نظریه‌های راهبردي در اين عصر، ديدگاه مبتني بر منابع سازمان است. ديدگاه مبتني بر منابع كانون توجه راهبردي سازمان‌ها را از محيط خارج به منابع درون سازمان تغيير داده است. ديدگاه مبتني بر منابع به تبيين اين موضوع می‌پردازد كه چگونه بايد منابع يك سازمان تركيب و به كار گرفته شوند تا به مزيت رقابتي پايدار بتوان دست‌یافت (رحيمي و حاجي كريمي، 1390).
بر طبق تئوری مبتنی بر منبع سازمان، سازمان متشکل از مجموعه‌ای از منابع تولیدی تعریف می‌شود. بر اساس این تعریف منابع داخلی سازمان می‌توانند به‌عنوان مزیّت رقابتی برشمرده شوند. به عقیده‌ی برنی تئوری مبتنی بر منبع می‌تواند جایگزین آنالیز منابع سازمان از دیدگاه مزیت رقابتی شود. تئوری مبتنی بر منابع بحث می‌کند که یک شرکت مجموعه‌ی منابع است. برنی این منابع را به سه دسته طبقه‌بندی می‌کند: سرمایه‌ی فیزیکی، سرمایه‌ی انسانی و سرمایه‌ی سازمانی. او هم‌چنین بحث می‌کند که ناهمگنی و تغییرناپذیری منابع از عوامل مؤثر ایجاد مزیت رقابتی هستند. با چنین مفروضاتی تئوری مبتنی بر منابع دید جامع‌تری نسبت به آرایش منابع ایجاد می‌کند. هدف اصلی تئوری مبتنی بر منبع به‌کارگیری و شناسایی منابع به وجود آمده سازمان در جهت افزایش کارایی است. بر این اساس یک منبع داخلی زمانی مزیت رقابتی به‌حساب می‌آید که به‌صورت کارا در سازمان مورداستفاده قرار گیرد. استراتژی‌های موفق تمایز از اقدامات هماهنگ تمام قسمت‌های سازمان ناشی می‌شود؛ به‌گونه‌ای که پتانسیل تمایز را بایستی در کلیه‌ی فعالیت‌های سازمان جستجو کرد؛ یعنی علاوه بر فراهم آمدن منابع متمایز، مدیریت این منابع در ایجاد مزیت رقابتی مؤثر است که مدیریت از طریق سیاست‌های سازمان، روابط با فعالیت‌های دیگر زنجیره‌ی ارزش و عرضه‌کنندگان، کانال‌ها، زمان، موقعیت فعالیت، روابط بین بخشی و بین فعالیتی، ادغام، یادگیری، مقیاس و عوامل نهادی انجام می‌پذیرد. نکته‌ای که در این زمینه باید موردتوجه قرار گیرد نحوه‌ی تأثیرگذاری این عوامل بر منابع متمایز فراهم‌شده توسط ذینفعان است (مشبکی و همکاران، 1389).
در رويكرد مبتني بر منابع می‌توان چهار عامل را به‌عنوان چهارچوب ساختاري عام مزيت رقابتي و يا ابعاد مزيت رقابتي به شمار آورد كه عبارت‌اند از: كيفيت، کار آیی، نوآوري و پاسخگويي به مشتريان. شرکت‌هایی كه به مزيت رقابتي دست پیداکرده‌اند، به‌طورمعمول دست‌کم دریکی از اين چهار بعد از بقيه پيشي گرفته‌اند و خود اين ابعاد محصول سرمايه انساني و قابلیت‌های شركت می‌باشند (رحيمي و حاجي كريمي، 1390).
يكي از مدل‌های منشعب شده از اين ديدگاه، مدل VRIO است كه توسط پرفسور جي بارني ارائه گرديده كه براي شناخت و كسب مزيت رقابتي پايدار در سازمان‌ها، به شناخت منبعي كه اين مزيت را ايجاد می‌کند، می‌پردازد (حاجي پور و مؤمني، 1388).
چارچوب VRIO می‌تواند براي تجزیه‌وتحلیل منابع سازمان مورداستفاده قرار گيرد. سازمان‌ها به كمك اين چارچوب می‌کوشند منابع خود را به‌عنوان منبع قابلیت‌های محوري پايدار توسعه دهند. در اين مدل وضعيت منابع سازمان از جهت ميزان ارزشمندي منابع، كميابي، ميزان تقليدپذيري و حمايت و استفاده شركت و سازمان از آن منابع بررسي می‌گردد. شكل 2-1 نشان می‌دهد كه چگونه چارچوب VRIO براي تجزیه‌وتحلیل توانايي منابع سازمان براي نقطه بدون مزيت، واحدی رقابتي، قابلیت‌های محوري موقت و قابلیت‌های محوري پايدار استفاده می‌شود (حاجي پور و مؤمني، 1388).

شکل 2-1- چارچوب VRIO (حاجي پور و مؤمني، 1388)

درمجموع بر اساس تئوری منبع پایه، هر بنگاه برای خود صلاحیت‌ها، شایستگی‌ها و توانمندی‌هایی ایجاد می‌کند. این صلاحیت‌ها با تأثیر بر ابعاد معروف مزیت رقابتی (کیفیت، کارایی، نوآوری، پاسخ‌گویی به مشتریان) موجب مزیت رقابتی برای بنگاه می‌شود و درنتیجه سودآوری بنگاه را تحت تأثیر قرار می‌دهد (راسخی و ذبیحی لهرمی، 1387).
در دیدگاه منبع مدار، برای دستیابی به مزیت رقابتی پایدار به نقاط ضعف و قوّت درون بنگاه‌ها توجه شده است. این دیدگاه تأکید را از محیط رقابتی بنگاه به منابع موردنیاز بنگاه برای رقابت، انتقال می‌دهد. مشخصاً، دیدگاه منبع مدار روی گروه منابع جذاب و رفتار آن‌ها متمرکزشده، درحالی‌که روش تحلیل بیرونی بر توصیف رفتارهای یک صنعت جذّاب متمرکزشده است. هم‌چنین، دیدگاه منبع پایه دو فرض اساس مدل‌های محیطی یعنی همگنی منابع و فرصت‌ها در میان بنگاه‌های صنعت مشابه و تحرک کامل منابع را کنار می‌گذارد. با توجه به اینکه تئوری منبع پایه تأکید خاصی به منابع، قابلیت‌ها و صلاحیت‌های بنگاه می‌کند، در ادامه این عناصر بیشتر موردبررسی قرارگرفته‌اند (راسخی و ذبیحی لهرمی، 1387).
الف- منابع بنگاه
منبع اصطلاحي است كه به تمام آنچه در توليد كالا يا ارائه خدمت مورداستفاده قرار می‌گیرد، اطلاق می‌شود (Grant, 1991).
منابع عوامل

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه ارشد درباره مزیت رقابتی، مزیت رقابتی پایدار، زنجیره تامین، مزیت نسبی Next Entries پایان نامه ارشد درباره زنجیره تأمین، زنجیره تامین، روش های توزیع، واحدهای تجاری