پایان نامه ارشد درباره مبدأ و معاد، امام علی (ع)، ظاهر و باطن، کرامت نفس

دانلود پایان نامه ارشد

فداکاری و کارهایی از این قبیل همه نشأت گرفته از ایمان به جهانِ پس از مرگ است. یاد مرگ و جهانجاوید بعد از مرگ است که موجبات نیکوکاری و ترک خلافکاری را فراهم میکند. روح تمام تعالیم آسمانی این است که انسان در همه حال به حضور پر احتشام الهی توجه داشته باشد و از یاد مرگ و آخرت غفلت نکند؛ توجه به مبدأ و معاد از روی ایمان و معرفت، زمینهای را برای نشو و نمای خودخواهی و مفاسد حاصل از آن از بین میبرد(سادات،1384،ص101). انسان را آمادهی روحیهی دیگر خواهی و گذشت و ایثار میکند و موجبات رعایت عدالت در همه شئونات زندگی را توسط انسان فراهم میکند.
3-1-6-آثار یاد مرگ
الف: یاد مرگ سبب بازداشتن انسان از بیهودگی و بازیهای دنیوی میشود.
ب: اندیشهی مرگ مانع انجام دادن کارهای زشت و ناروا است.
ج: یاد مرگ موجب انجام دادن اعمال و کردار نیک میشود.
د: تذکر مرگ سبب بیرغبتی و کمخشنودی در دنیا میشود.
ه: اندیشهی مرگ و تفکر در مردگان پیشین، سبب عبرتآموزی است.(کاشفی،1383،ص35).
درقرآن، خد ا تأکید دارد بر اینکه مرگ بدون شک برای همه مردم است. این آیه نوعی یادآوری به انسانهایی است که از یاد مرگ غافلند.
﴿كُلُّ نَفْسٍ ذائِقَةُ الْمَوْتِ وَ إِنَّما تُوَفَّوْنَ أُجُورَكُمْ يَوْمَ الْقِيامَةِ؛ هر كسى مرگ را مى‏چشد و شما پاداش خود را بطور كامل در روز قيامت خواهيد گرفت﴾(آل عمران/185).
در تفسیر مجمعالبیان چنین آمده: «هر نفسى را خواه و ناخواه، موت در رسد و از اين معنى، چشيدن تعبير كرده؛ زيرا آن كس كه ميميرد گويا و مثل اين است كه مرگ را چشيده. گفته‏اند يعنى: هر نفسى مقدمات و شدائد و سكرات مرگ را مى‏چشد. ظاهر آيه دلالت دارد كه هر انسانى مرگ را مى‏چشد. سپس پاداش اعمالتان به طور كامل و مستوفى داده خواهد شد و دنيا خانه پاداش نيست، بلكه فقط سراى عمل است و آخرت جاى پاداش است و سراى عمل نميباشد»(طبرسی،1360،ج4،ص374). منظور از مرگ در این آیه به معنای تمام شدن عمر است.
در تفسیر روشن در ادامه این آیه در مورد حسابرسی به اعمال گفته شده: «هر شخصى بايد به حساب اعمال و حركات خود رسيده و خود را در مقابل تمام امور خود مسئول ببیند و متوجّه باشد كه در زمان نزديك پاداش اعمال خود را به تفصيل خواهد ديد. همه بايد توجّه داشته و بدانند كه هر عملى با هر نيّتى كه از آنها سر مى‏زند، به طور مسلّم پاداش آنرا خواهند ديد و كوچكترين مسامحه و افراط و تفريطى در اين جريان صورت نخواهد‏گرفت، و تعبير با كلمه “توفيه” به خاطر اشاره كردن به اين موضوع است»(مصطفوی،1380،ج5، ص194).
ابنمیثم در شرح این فراز از نامه دربارهی فایدهی یاد مرگ، چنین اضافه میکند: «یاد مرگ و عالم پس از مرگ بزرگترین پند دهنده و بازدارنده از دنیا پرستی است»(بحرانی،1388،ج5،ص587).
توجه به دنیا و دنیا پرستی موجب غفلت از خدا و قیامت و حساب است. یاد مرگ و عالَم پس از مرگ، موجب رویگردانی از دنیا است. چرا که طبق آیاتقرآن انسان جزای تمامی اعمال خود را هرچند به اندازهی دانه خردلی باشد، خواهددید.13
پس نه تنها کارگزاران، بلکه انسان با یاد مرگ میتواند از بدیها و زشتیها دوری کرده و به انجام کارهای نیک مشتاق شود و به جای دنیا پرستی از دنیا توشه برگیرد، برای آخرت.
3-1-7-پروا درخلوت:
(وَ احْذَرْ كُلَّ عَمَلٍ يُعْمَلُ بِهِ فِي السِّرِّ وَ يُسْتَحَى مِنْهُ فِي الْعَلَانِيَةِ وَ احْذَرْ كُلَّ عَمَلٍ إِذَا سُئِلَ عَنْهُ صَاحِبُهُ أَنْكَرَهُ وَ اعْتَذَرَ مِنْهُ؛ از هر كار پنهانى كه از آشكار شدنش شرم دارى پرهيز كن، از هر كارى كه از كننده آن پرسش كنند، نپذيرد يا عذر خواهى كند، دورى كن).
از دیگر ویژگیهای مهم کارگزاران، احتیاط او در پخش اسرار و اخبار خود و مردم می باشد؛ او باید همهی جوانب را در نظر داشته، حرکت و یا صحبتی نماید. امام علی (ع)کنترل حاکم را بر زبان و فکر خود در تمام حالات برخورد با مردم، از مصادیق دانایی و کیاست و زیرکی تلقی مینماید.
در انسان نیز در رابطه با کمالات و رشد معنوی، نیاز به فراهم شدن عوامل تکامل مانند: علم، ایمان، عمل صالح و رابطهیعرفانی و تنگاتنگ با خدا است. ولی همین آمادگی کافی نیست، بلکه باید از هرگونه عوامل ضدتکامل، یعنی آفتهای گناه دوری کرد و با سپر تقوا و دِژ نیروی ملکوتی ضدگناه، از نفوذ هرگونه گناه به طور قاطع جلوگیری نمود. وگرنه همان گناه همانند آفتهای گیاه در این مثال، تار و پود معنویت انسان را می خورد و انسان را بی محتوا و بی هویت نموده و در پرتگاه هلاکت و سقوط قرار می دهد.
بر همین اساس میبینیم در فراز فوق، امام (ع) به ما آموخته که از گناه فاصله بگیریم و دوری کنیم و این تعبیر از تعبیر ترک گناه، رساتر و پرمعنیتر است؛ چرا که مسأله دوری از گناه، دامنهی وسیعتر و عمیقتر دارد و پیامآور آن است که گناهان و اقسام آنها و زمینهها و عوامل و آثار شوم آنها را بشناسیم، خود را در مبارزه و ستیز با گناه به گونهای بسازیم که از آن متنفّر شده و فرار کنیم و فاصله قاطع بگیریم، همچنین امیرمؤمنان علی(ع) درجایی دیگر میفرماید: «من کان یؤمن باللّه و الیوم الآخر فلایقوم مکان ریبةٍ؛(کلینی،1407، ج2،ص 378). کسی که ایمان به خدا و روز قیامت دارد، در مکانی که موجب تهمت و شک او می شود، نمیایستد».
و نیز در رابطه با دوری از گناه، در گفتار بسیاری از پیامبر(ص) و امامان(ع) تعبیر به هجرت و «ایّاک و ایّاکم» که بیانگر شدت پرهیز و دوری از گناه است، وجود دارد. و نیز تعبیر به «احذر و احذروا» شده که به معنی هشدار و هراس شدید از گناه است، تا مبادا انسان با نزدیک شدن به آن مبتلا گردد.
چنانکه با نگاه به گفتار امام علی(ع) در این نامه و در غررالحکم، جلد اول این تعبیرات را به طور مکرر میبینیم. مثلاً میفرماید: «ایّاک و النّمیمة فانّها تزرع الضّغینة و تبعّد عن اللّه و النّاس؛ از سخن چینی، به شدت دوری کن، چرا که باعث کینهتوزی و دوری از خدا و خلق می شود»(تمیمی آمدی،1378،ص149).
زمانی دوری از گناه و معصیت، ارزشمند است که انسان چه در خلوت و چه در جلوت از گناه و خطا، خود را نگه دارد. این تقوای درون موجب میشود انسانی که از خطا و اشتباه جدا نیست، کاری نکند که به خود و هم نوعان هیچگونه آسیبی واردشود. پس کارگزار حکومتی باید بکوشد که از انجام هر کاری که موجب عذرخواهی یا انکارعمل به دلیل شرم از زشتی آن شود، بپرهیزد؛ چرا که اگر عذر وی موجّه هم باشد، با کرامت نفس انسان سازگاری ندارد. از طرف دیگر، ذکر این نکته ضروری است که این فراز به هماهنگی ظاهر و باطن اشاره دارد؛ یعنی انسان همانطور که جلو دیگران از عمل زشت خودداری میکند، باید در نبود آنها نیز از بدی در حق آنها دوری کند، وگرنه کار او نفاق است در واقع معنای تقوا، دوری از گناه و بدی در همه حال (چه در خلوت و چه در جلوت) است.
مبنای قرآنی این فراز، آیه 204 سوره بقره میتواند باشد، چرا که انسان در صورتی از کارهای زشت در خلوت پرهیز میکند که بداند خداوند در همه زمانها و همه مکانها، او را میبیند. اگر انسان به این مسأله ایمان داشته باشد، از خداوند شرم خواهد داشت که در ظاهر رفتار خوبی داشته باشد، ولی در پنهان هر کاری را انجام دهد. مبنای این فراز میتواند این آیه باشد؛ چرا که منافقان کسانی بودند که در ظاهر خود را خوب نشان میدادند در صورتی که در پنهان بدی میکردند. خداوند در قرآن آنها را چنین وصف کرده است:
﴿وَ مِنَ النَّاسِ مَن يُعْجِبُكَ قَوْلُهُ فىِ الْحَيَوةِ الدُّنْيَا وَ يُشْهِدُ اللَّهَ عَلىَ‏ مَا فىِ قَلْبِهِ وَ هُوَ أَلَدُّ الْخِصَامِ؛ و از مردم، كسانى هستند كه گفتار آنان، در زندگى دنيا مايه اعجاب تو مى‏شود (در ظاهر، اظهار محبّت شديد مى‏كنند) و خدا را بر آنچه در دل دارند گواه مى‏گيرند. (اين در حالى است كه) آنان، سرسخت‏ترين دشمنانند﴾(بقره/ 204).
در اين آیه اشاره مى‏شود به غفلت و جهالت برخی از مردم كه فريب دنيا و نفس را خورده، و تنها در ظاهر برنامه خود را الهی و دينی كرده، و در باطن مخالف حقّ و دين مى‏باشد.
3-1-8-پرهیز از خودخواهی:
(وَ احْذَرْ كُلَّ عَمَلٍ يَرْضَاهُ صَاحِبُهُ لِنَفْسِهِ وَ يَكْرَهُهُ لِعَامَّةِ الْمُسْلِمِينَ؛ از كارى كه تو را خشنود و عموم مسلمانان را ناخوشايند است، بپرهيز.)
یکی از پیامدهای قدرت، غرور و خودخواهی است که معمولاً پس از احراز مقام فرمانروایی در برخی از سیاست‏مداران مشاهده میشود؛ چون بشر، نوعاً در اثر غفلت از حقیقت و ضعف ایمان به محض رسیدن به مقام و ریاست، دچار غرور و خودبینی می گردد. تکبّر و خودپسندی، بزرگترین آفت تربیتسیاسی است و میتواند تمام آثار تربیت را از بین ببرد. چه بسا دیده شده است زمامدارانی که پس از استقرار در مسند قدرت، همه ارزش‏ها را زیر پا گذاشته و به تعهدات خود در برابر مردم عمل نکردهاند. از این جاست که حضرت علی (ع) همواره کارگزاران نظاماسلامی را به دوری از تکبر و خودبینی توصیه میکنند. آن حضرت به مالک می فرمایند: «بپرهیز از خودپسندی و تکیه به چیزی که تو را به خودخواهی وا دارد و بپرهیز از این که دوست بداری، تو را مردم بستایند; زیرا حالت غرور و خودبینی، مناسب ترین فرصت برای شیطان است تا نیکی نیکوکاران را از بین ببرد»(شریفرضی،1387، ن53، ص). آن حضرت همچنین درباره عُجب و خودخواهی فرمودند: «هر که به آراء و نظرهای خود به چشم خودپسندی نگاه کند، دشمنان براو مسلط خواهند شد»(خوانساری،1366،ص240).
بر اساس اندیشهی سیاسی امام علی(ع)، غرور و خودخواهی، بزرگترین آفتِ تربیتسیاسی است که زمامداران را به خودکامگی و سرانجام، به ذلت و خواری میکشاند؛ چون غرور، بدترین صفت اخلاقی است که باعث میشود انسان دست به ظلم و ستم و نافرمانی بزند.
بنابراین، کارگزار اسلامی نباید در اثر این صفت رذیله، گرفتار وسوسههای شیطانی شده، از راه حق خارج شود، بلکه همیشه باید مواظب باشد تا به غرور و خودبینی آلوده نگردد.
حضرت علی (ع) در نامه به حارثهمدانی به این موضوع اشاره میکنند و از او میخواهند که از خودخواهی بپرهیزد و از هر چه برای خود میخواهد و از آن خرسند میشود ولی عموم مردم را ناراحت میکند، بپرهیزد.
مکارمشیرازی در شرح خود میافزاید: یعنی «میان سود و زیان خود و دیگران فرقی نگذارد»(مکارم‏شیرازی، 1389، ج11، ص338).
مغنیه در شرح خود چنین میگوید: «کارهای نیک را بر اساس ذوق و شهوت خود تعریف نکن؛ بلکه معیار نیکی تنها خدمت به دین و زندگی و مصلحت عمومی مردم و پرهیز از زیان به دیگران است»(مغنیه،1387،ج5،ص598).
در واقع معنای این جمله همان، دوری از خودخواهی و عدم توجه مطلق به سود و نفع شخصی و عدم ضایع کردن حق دیگران، بلکه توجه به مصلحت عمومی مردم است.
خودخواهی یکی از رذایل اخلاقی است که سرچشمه همه رذایل اخلاقی محسوب میشود و از شایعترین آفتها در میان همه مردم است. تردیدی نیست که ریشهدارترین میلی که در نهاد انسان وجود دارد، حبِ ذات است که محور تمام فعالیتهای انسان است(سادات،1364،ص69-67).
در واقع همانطور که میدانیم خودخواهی سرچشمه تمام انحطاطها است؛ چرا که انسان خودخواه دیگران را نردبان صعود خود میداند و تمام خوبیها را برای خود و بدیها را برای دیگران میخواهد و از ضایع کردن حق دیگران هیچ ابایی ندارد. انسان خودخواه از لذت بخشش، انفاق، ایثار، محبت و… محروم است و تنها امر مهم برای او این است که به اهداف خود برسد.
آیتالله مظاهری در کتاب مشق اخلاق میفرماید: «اگر میخواهید کسی پشت سر شما غیبت نکند، شما نیز از غیبت دیگران دوری کنید، اگر از نگاه شهوت آمیز دیگران به نزدیکان خود ناراحت میشوید، خود نگاه آلوده نداشته باشید. اگر میخواهید هنگام درماندگی کسی به فریادتان برسد، همیشه به فکر درماندگان باشید، اگر میخواهید به شخصیت شما احترام بگذارند، به شخصیت دیگران احترام بگذارید. مسلمانان باید این چنین باشند تا جامعه اصلاح شود»(مظاهری،1390،ص33).
این همان معنای جمله زیبای (آنچه برای خود میپسندی برای دیگران

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه ارشد درباره امام علی (ع)، پاداش و کیفر، فرهنگ اسلامی، باورهای دینی Next Entries پایان نامه ارشد درباره روابط اجتماعی