پایان نامه ارشد درباره فضاهای شهری، تعاملات اجتماعی، فضاهای عمومی، بافت مرکزی

دانلود پایان نامه ارشد

ی شهری فراموش شد و نیازهای او به آرامش و امنیّت در شهر ناديده گرفته شد (رنجبر، رئیس اسماعیلی، 1389: 84). به عقیدۀ فرون، اتومبیل با وجود امتیازاتی که در زمینة تحرک شخصی به همراه داشته، مسئول تغییرات منفی زيادی در جوامع نیز بوده است. اين نیرو خود را بر همة جنبه‏های زندگی شهری تحمیل و عناصر وحدت‏بخش اجتماعی را نابود کرده است. اتومبیل مقیاس خود را بر طرّاحی شهری تحمیل می‏کند و برای رفت و آمد و توقف، فضای زيادی می‏طلبد. اتومبیل، انسان پیاده را در فضای پیاده‏روی محدود و باريک )که به طور دائم باريک‏تر می‏شود( منزوی می‏سازد و فرصت‏های ارتباط متقابل اجتماعی و برخورداری از لذّتهای بصری را از انسان می‏گیرد(Fruin,1971:3) . در دوران معاصر، پس از انتقادهای فراوانی که به صنعتی‏شدن و ماشینی‏شدن زندگی در شهرها و فضاهای شهری شد، اهمیّت مفهوم انسان‏مداری و پیاده‏محوری در فضاهای شهری افزايش روز افزونی يافت. خیابانها نقش مهمی در ايجاد شبکة هم پیوند فضاهای باز و عمومی شهری و در نتیجه شکل‏گیری هويّت کلان شهر ايفا می کنند. چنان چه«جان لنگ » اشاره می‏کند «کیفیّتی که از شهر برداشت می‏شود، بیش از هر چیزی بستگی به کیفیّت خیابانهای آن دارد» (لنگ، 1386 ::130).
در آستانه هزاره سوم فضاهای عمومی شهری به عنوان مکان سوم که نقش اساسی در برقراری تعاملات اجتماعی ایفا می‏نمایند مورد توجه جدی قرار گرفته شده است. فضاهاي شهري، مكان‏هايي هستند كه به عموم شهروندان تعلق داشته، منحصر به جنبه كالبدي و فيزيكي نبوده و درحقيقت با حضور انسان و فعاليت اوست كه معنا مي يابند (کاشانی جو،1389: 106-95). میزان موفقیت فضاهای شهری با میزان استفاده از آن فضا و حضور انسان در آن متناسب است. در واقع معماری و شهرسازی باید به جای افتراق و جدایی در پی افزایش تعاملات اجتماعی و همبستگی انسان‌ها باشد. اما آنچه امروزه در اغلب فضاهای شهری با آن روبرو هستیم کاهش روابط و مشارکت اجتماعی ساکنان در این فضاهاست (بهزادفر و طهماسبی، 1392: 28-17).
فضاهای عمومی مهم ترین بخش‏های شهر را تشکیل می‏دهند که یکی از این فضاها پیاده‏راهای شهری هستند. فضاهای عمومی شهری، بستر روابط اجتماعی ساکنان شهرها، به شمار می‏رود. پیاده‎راه‏های شهری تجلی‏گاه حیات مدنی شهر و محل رخداد وقایع و فعالیتهای اجتماعی شهروندان در حیات مدنی شهری است. پیاده‏راها، محل حضور همه شهروندان و مشارکت آنان در زندگي جمعي است. به همین دلیل وجود آنها در شهر به ارتقای تصوير ذهني افراد از شهر کمک مي‏کند. پیاده‏راها در مقیاس شهر عمل می‏کنند و بايد پذيراي گروههاي مختلفي از شهروندان با انديشه، احساس و ادراک فضا، سن، جنس و توانايي‏هاي جسمي متفاوت باشند. در پیاده‏راها بايد همواه زندگي اجتماعي در جريان باشد و سرزندگي از ويژگي‏هاي اساسي و اصلي آن است. اين فضا هم چنین بايد خود را همواره با رويدادهاي درون خود هماهنگ سازد. لذا انعطاف نیز از ويژگي‏هاي مهم در پیاده‏راهاست و آنچه حضور همه شهروندان در پیاده‏راها را تضمین مي‏کند، ايمني اين فضا است (پاکزاد، 1386 : 282 ). اگر فضاها برای انجام فعالیتهای پیاده روی، ایستادن و نشستن، جذاب باشند، فعالیتهای اجتماعی زمینه خوبی برای رشد خواهند داشت (Gehl,1987). با وجود تمام اشکال ارتباطی موجود در شهرهای امروز، مهمترین امکان با هم بودن افراد در محیطهای اجتماعی از طریق پیاده‏روی و پیاده‏راها مهیا میشود(اکبری نصب،47:1393). پیاده‏راها به عنوان یکی از مهم ترین فضاهای شهری از دیرباز بستر تعاملات اجتماعی بوده که بیشتر کنش‏های میان افراد در آن به وقوع می‏پیوندد. می‏توان اذعان داشت انسانها با قرار گرفتن در محیطهای اجتماعی به تعامل با یکدیگر میپردازند و این امر به انسجام اجتماعی منجر خواهد گردید و این مهم میسر نخواهد گردید مگر با ایجاد فضاهای بهینهای که موجب ترغیب شهروندان به قرارگیری در این محیطها شود ودر نتیجه بتوان به ایجاد تعاملات اجتماعی و انسجام اجتماعی رسید.
پیاده‏راها بخشی از فضاهای شهری‏اند. امروزه فضاهای شهری، ضرورتی اساسی در برنامه‏های توسعه شهری یافته‏اند که این امر حکایت از نقش این فضاها در تقویت وجهه فرهنگی – اجتماعی شهر دارد. موضوع فضای شهری از جمله مباحث پرجاذبه ای است که بسیاری از اندیشمندان مسائل شهری به آن توجه داشته و اهمیت آن را اساساً به جهت رابطه‏ای می‏دانند که آن با راهبردهای اجتماعی، پالایش ساخت اجتماعی، تولید کیفیت انسانی- عاطفی در جامعه، بیان زندگی فعال مردم، فعالیت سیاسی، زندگی سالم شهری و مانند آن دارد (پارسی، 1381: 1). پیاده روی، ابتدایی ترین نوع حمل و نقل شهری است و می تواند ایمن ترین و راحت ترین آن نیز باشد (محمدی و همکاران، 1392: 9-1). پیاده‏راها محل حضور همه شهروندان و مشارکت آنان در زندگی جمعی‏شان می‏باشد. این فضاها در مقیاس همه شهر عمل کرده و می‏بایست پذیرای گروههای مختلفی از شهروندان باشد. در آنجا شهروندان در یک رابطه تعاملی با یکدیگر، با هم بودن را آموخته و برای ارتقای حیات جمعی می‏کوشند (پاکزاد، 1386).
حرکت پیاده طبیعی‏ترین، قدیمی‏ترین و ضروری‏ترین شکل جابجایی انسان در محیط است و پیاده‏روی هنوز مهمترین امکان برای مشاهده مکانها، فعالیت‏ها و احساس شور و تحرک زندگی و کشف ارزشها و جاذبه‏های نهفته در محیط است (پاکزاد، 1383). مفهوم «پیاده مداری»، که امروزه به يکی از اساسی ترين دغدغه‏ها و مباحث شهری تبديل شده است
بخش مهمی از تعاملات اجتماعی و فرهنگی در فضاهای شهری محقّق می‏شود، بنابراين نقش فضاهای پیادۀ شهری در تقويت بنیان های اجتماعی و فرهنگی شهر اهمیّت بسیاری دارند. در اين میان، پیاده‏راها معابری دارای نقش اجتماعی عمده هستند که می‏توانند شور و سرزندگی را به فضاهای شهری آوردند و مردم را به حضور داوطلبانه در شهر تشويق کنند. بنابراين آزادی عمل انسان پیاده برای توقف، مکث، تغییر جهت و تماس مستقیم با ديگران بسیار زياد است. فضاهای پیاده مدار، با توجّه به ماهیّت‏شان از نظر ادراک هويّت فضايی، احساس تعلّق به محیط و دريافت زيبايی، از اهمیّت اساسی برخوردارند و با جذب طیف وسیعی از گروه های اجتماعی، حس همگرايی، تعامل مستقیم شهروندان را با وجود بینش‏ها، احساس ها، خواسته ها و گرايش های مختلف تقويت می‏کند )قربانی و جام کسری،1389: 62-60). اصل فلسفه وجودی پیاده‏راها نه صرفاً عملکردهای فیزیکی و ارتباطی، تثبیت و تقویت برخی کاربریها و مسائل اقتصادی بلکه گسترش ارتباطات و تعاملات اجتماعی- فرهنگی و ایجاد مقیاس انسانی در عرصه عمومی می‏باشد.
يکي از راه‏هاي تجديد حیات مدني مراکز شهري پیاده‏راها هستند که نقش مؤثري در کشف و ادراک محیط کالبدي و اجتماعي شهر دارند و مظهر تمدن، هويّت و مدنیّت شهر هستند (اسداللهی، 1383 : 68 – 71 ).
بافت مرکزی شهر کرمانشاه به عنوان یکی از عوامل و مظاهر اصلی ارزشهاي تاریخی و فرهنگی و تجسم نمادها، نشانه ها و خاطره هاي هویت‏بخش براي تمام شهر و ساکنان آن است که از ویژگی هاي مهم آن تجمیع و تعامل مجموعه‏اي از فعالیت هاي اقتصادي، اجتماعی و فرهنگی بوده است که بر محوریت دسترسی پیاده و فضاهاي عمومی پیاده-محور درون آن شکل می‏گرفته است. گسترش روزافزون شهر و ورود اتومبیل به عرصه فعالیت هاي شهري و دگرگونی ارتباطات اجتماعی، جذابیت خیابان‏هاو فضاهاي پیاده را متأثر نمود و موجب تأکید بیش از حد به حرکت سواره و حل مسائل مختلف آن، به عنوان اصلی‏ترین شرط رونق اقتصادي-اجتماعی شهر، توسط برنامه ریزان و مدیران شهري شد. از این رو به تدریج دسترسی آسان پیاده و فضاهاي برانگیزاننده‏ي تعامل اجتماعی در مرکز شهر کاهش یافت و خیابان مدرس در بافت مرکزی شهر کرمانشاه به محور خودرو مدار تبدیل گردید و حرکات پیاده مدار در این محور دچار نقصان و ناکارآمدی شدید و تداخل محور سواره و پیاده گردیده است.
پیاده‏راه خیابان مدرس در بافت مرکزی شهر کرمانشاه با توجه به جایگاه آن به عنوان مهم ترین فضای تجاری – فرهنگی شهر و سهم بالای استفاده کنندگان از این فضا در پژوهش حاضر مورد مطالعه قرار گرفته شده است. خیابان مدرس به طول 1840 متر از میدان آزادی تا میدان جهاد، از گذشته تا به حال به صورت یک پوسته ضعیف اصلی ترین شریان تجاری – تاریخی شهر کرمانشاه را تشکیل داده است این خیابان به عنوان یک فضای شهری هیچ گاه تعامل و ارتباطی با پیرامون خود نداشته است و با توجه به نقش و عملکردی که این خیابان در هسته مرکزی شهر دارد انتظار می رودکه پاسخگوی نیازها و توقعات روزمره شهروندان باشد. لذا برآورده شدن توقعات و انتظارات شهروندان از این خیابان به عنوان یک مسئله ضروری به نظر می رسد. محور خیابان مدرس به دلیل هویت تاریخی فرهنگی آن و وجود کاربری های فعال دارای پتانسیل بالایی در جهت تحقق تعاملات اجتماعی می‏باشد.
در این پژوهش با توجه به پایین بودن سطح تعاملات اجتماعی در پیاده‏راه خیابان مدرس، به عنوان مسئله اصلی تحقیق، به شناخت روش های تقویت تعاملات اجتماعی در پیاده‏راها مورد توجه قرار گرفته شده است.

1-3- اهمیت و ضرورت انجام تحقيق
تا قبل از ورود خودرو و تحولات پیامد آن در شهرسازی، راه‏ها و فضاهای شهری در انطباق کامل با فضاهای انسانی و نیازهای اجتماعی شهروندان شکل می‏گرفتند. همانگونه که تاریخ شهرسازی ایران نشان می‏دهد، در شهرهای کهن ایرانی نظام کالبدی شهر به طور کلی براساس مقیاس انسانی یا مردم‏واری بوده است و وسعت شهرها و فاصله میان مراکز مختلف به گونه‏ای بود که شهروندان با پای پیاده از نقطه‏ای به نقطه‏ای دیگر می‏رفتند. این راه‏ها و فضاهای شهری علاوه بر نقش ارتباطی و دسترسی، مکانی امن و راحت را برای تماس اجتماعی گردش و تماشا، شنیدن اخبار، برگزاری جشن‏ها و آیین‏ها، تفریح و سرگرمی و مذاکره و دادوستد فراهم می‏آوردند (قریب،1383).
طی سده‏ي گذشته، ترکیبی از تکنولوژي ها و رفتارهاي فرهنگی – اجتماعی نوین از یکسو و شیفتگی برنامه‏ریزان در اتکاء به حرکت سواره و پاسخ گویی به نیازهاي برآمده از آن، از سوي دیگر، موجب فراموشی فضاها و حرکت پیاده در شهرها شد و سفرهاي درون شهري را متعدد و طولانی نمود. این روند، پیامدهاي ناگوار اجتماعی -اقتصادي، زیست محیطی و کالبدي عدیده‏اي براي شهرها و به ویژه مراکز شهري به بار آورده است ( صرافی، محمدیان مصمم، 1391: 111).
از جمله اثرات تفکر مدرنیسم در دهه‏های گذشته، توسعه خیابانهای عریض با حاکمیت خودرو و غفلت از فضاهای باز جمعی بوده است، به طوری که این فضاها به شدت کیفیت کارکردی خود را به عنوان فضای پشتیبان تعاملات اجتماعی از دست داده‏اند. كمبود فضاهاي باز پياده محور و همچنين کیفیت نامطلوب فضاهاي موجوداز اين جنس، درشهرهاي كنوني سبب تضعيف تعاملات اجتماعی میان شهروندان شده است. همچنین با وجود اینکه پیاده‏روی بخشی از همه سفرهای شهری است و تمام شهروندان در فعالیتهای روزانه حداقل قسمتی از مسیرهای خود را به صورت پیاده طی می کنند، نیازهای پیاده‏ها در اکثر فضاهای شهری نادیده گرفته می‏شود. در حالی که پیاده و سواره متأثر از یکدیگرند، به طوری که در یک سامانه حمل و نقل شهری کنش و واکنش پیاده به سه حالت بروز می‏کند: تأثيرپذيري وسايل نقليه از پياده، تأثيرپذيري پياده از وسيل نقليه، تأثيرپذيري پياده از پياده)غنی‏زاده، 1381).
تضاد حل نشده بین پیاده‏ها و وسایل‏ نقلیه، خیابان را به صورت غیر قابل استفاده‏ای در آورده است )چرمایف و الکساندر،1376). بنابراین اهمیت و توجه به عابر پیاده و مناسب‏سازی محیط شهری برای حضور وی در فضاهای شهری از چالش‏های پیش رو در کلانشهرهای امروز ماست. ضرورت این مسئله با توجه به اینکه در کشور ما و به ویژه در مطالعات برنامه‏ریزی شهری مورد کم توجهی بوده است، وضوح بیشتری می یابد.
پياده راه ها فضاهايى شهرى هستند كه مى توانند به وجود آورنده تصوير ذهنى مشخصى در ذهن شهروندان باشند. اين فضاها رونق فعاليت هاى اقتصادى و تجديد حيات در مراكز شهرها را به دنبال دارند، لذا وجود ويژگي‏ها و خصوصياتى كه پياده راه ها را از يك

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه ارشد درباره تعاملات اجتماعی، فضاهای شهری، فضای شهری، عابر پیاده Next Entries پایان نامه ارشد درباره تعاملات اجتماعی، جنگ جهانی دوم، حمل و نقل، فضاهای شهری