پایان نامه ارشد درباره علامه مجلسی، علوم عقلی، فقه الحدیث

دانلود پایان نامه ارشد

عاملی (م 1138 ق)، صاحب تألیفاتی در کلام، فقه، حدیث، اخلاق و تفسیر.
4- محقّق/ مقدّس اردبیلی (م 1101 ق)، مؤلّف «جامع الرواه» در علم رجال.
5- میرزا عبدالله تبریزی اصفهانی (مشهور به افندی و صاحب ریاض) (م 1135 ق)، مؤلّف کتاب «ریاض العلماء و حیاض الفضلاء».
6- ملا محمد بن عبدالفتاح تنکابنی (معروف به سراب) (م 1124 ق)، مؤلّف آثار متعددی در فقه، اصول، کلام و تفسیر.
2-1-4-5- مجلسی و گرایش به علوم نقلی
محمد باقر درس و بحث را در چهار سالگي نزد پدر آغاز كردو علوم نقلی را نزد ایشان آموخت و از کودکی در مساجد برای نماز حاضر می‌شد، چنانچه خود می‌گوید: «الحمدلله رب العالمین که بنده در سن چهار سالگی همهی اینها را می‌دانستم؛ یعنی خدا و نماز و بهشت و دوزخ. و نماز شب می‌کردم در مسجد صفا، و نماز صبح را به جماعت می‌کردم و اطفال را نصیحت می‌کردم به آیت و حدیث، به تعلیم پدرم رحمةالله علیه». (مهدوي،1378،ج1: 55). نبوغ سرشار او به حدي بود كه در چهارده سالگي از فيلسوف بزرگ اسلام ملاصدرا اجازهی روايت گرفت (همان: 426).
به هرحال، روی آوردن مجلسی به علوم نقلی، مسئلهی قابل تأملّی است که بدون شک از عوامل متعددی اثر پذیرفته است؛ از جمله: جوّ عمومی حاکم بر فضای ذهنی و عملکرد گروهی از علماء و فقهای بزرگ آن عصر؛ بزرگانی مانند: ملاصدرا، فیض کاشانی، شیخ بهایی، ملاصالح مازندرانی و شیخ حرّ عاملی – که علیرغم اثر گذاری بعضی از آنها در عرصهی علوم عقلی – سرانجام به سوی تدوین و جمع آوری یا شرح و تفسیر قرآن و حدیث روی آوردند (عابدی،1378:50 – 51) و نکتهی دیگر، شاید حسّ بازگشت و انصرافی باشد که از علوم عقلی به علوم شرعی عملاً در نزد گروه پرشماری از علمای شیعه به وجود آمد؛ مانند: محمد تقی مجلسی، ملاصدرا، و علامه طباطبایی (پوراکبر،1379: 168). این عوامل در سطحی محدود اثرگذار بودهاند؛ به خصوص در مورد دانشمندی فرهیخته همچون او که سالهای طولانی با حدیث و پژوهش در آن سرو کار داشته و بزرگترین مجموعهی حدیثی فریقین را سامان بخشیده است. همچنین اين عالم بزرگوار به كليهی علومي كه مجتهدان بدان نياز دارند از قبيل: صرف و نحو و معاني بيان و لغت و رياضي و فلسفه و حكمت و تاريخ و تفسيرو رجال و درايه و اصول فقه و كلام احاطه كامل داشتند و در بيشتر آنها صاحب نظر بوده است.
2-1-4-6- آثار مجلسی
مجلسی با شناخت زمانه و موقعیت خاص دوران حیاتش که مقتضی ترویج آداب و اخلاق شیعی بود، تقیّد زیادی به انجام مستحبات و آداب و سنن دینی نشان میداد و شاگردان و دوستداران خویش را نیز به انجام آنها تشویق میکرد. سایر کتابهایش مشتمل بر معانی و مضامینی در ترویج اندیشههای تشیع و احکام و اخلاق دینی است. مجلسی با تألیفات عربی و فارسی پرشمار و گسترده، مفاد متون روایات مربوط را در قالب مجموعههایی به اذهان مردم رساند و آنان را با این آموزهها آشنا ساخت (فقهی زاده،1389: 270 – 271). او در عمر ۷۳ ساله خویش، بیش از یک صد کتاب به زبان فارسی و عربی نوشت. اولین تألیف علامه را کتاب «الأوزان و المقادیر» یا «میزان المقادیر» دانسته‌اند که در سال ۱۰۶۳ تألیف شده است و آخرین تألیف او هم کتاب «حق الیقین»که مربوط به سال ۱۱۰۹ هجری، یعنی یک سال قبل از وفاتش است. برخی از کتب عربی و فارسی علامه به طور جداگانه و با توضیحات مختصر عبارت‌اند از:
کتابهای عربی:
1. بحارالأنوار، که یک مجموعهی بزرگ روایی و تاریخی است و در ضمن آن تفسیر بسیاری از آیات قرآن کریم هم آمده‌ است (در 110 جلد).
2. مرآة العقول (شرح کتاب کافیکلینی در ۲۶ جلد).
3. ملاذ الأخیار (شرح تهذیب الاحکام شیخ طوسی در ۱۶ جلد).
4. الفرائد الطریفة (شرح صحیفهی سجّادیهامام سجاد (ع) ).
5. شرح أربعین حدیث.
6. الوجیزة (در شناخت رجال احادیث).
7. رسالهی الاوزان و المقادیر.
8. جوابات المسائل الهندیه یا الاسئلة الهندیه.
9. رسالهی اعتقادات (750 سطر است و در یك شب نگاشته شده است: معروف به اعتقادات مجلسی)
10. رساله فی الشكوك.
11. اجوبة المسائل (نام دیگر آن جوابات المسائل المتفرقه است).
12. ادیان و امم (به فارسی و عربی).
13. حاشیه بر کتبی چون: کتب اربعه، امل الآمال شیخ حر عاملی،و … .
14. طریق النجاة.
15. نهج السالکین (در اصول دین)
16. تفسیر آیةالکرسی، آیهی: السابقون السابقون و …
و کتابهای فارسی:
1. حق الیقین (در اعتقادات دینی).
2. زاد المعاد (در ادعیهی مأثوره).
3. تحفة الزائر (در آداب زیارات امامان و امام زادگان).
4. عین الحیاة (شامل مواعظ و حکم برگرفته از آیات و روایات معصومین(علیهم السلام)).
5. صراط النجاة(ترجمه و شرح حدیث اعرابی در جنگ جمل).
6. صراط النجاة(در شرح گناهان کبیره و صغیره).
7. حلیة المتقین (در آداب و مستحبات روزانه و در طول زندگی).
8. حیاة القلوب (در تاریخ پیامبران و ائمه(ع) در سه جلد).
9. مشکاة الأنوار (در فضیلت و آداب قرائت قرآن).
10. جلاء العیون (در تاریخ و مصائب اهل بیت (علیهم السلام)).
11. توقیعات امام عصر (عج) همراه با ترجمهی آنها.
12. کتب فراوانی به‌ عنوان ترجمهی احادیث خاص مانند: ترجمهی توحید مفضل و … .
13. کتبی در موضوع ترجمهی ادعیه و زیارات همچون: زیارت جامعهی کبیره و دعای سمات و … .
14. اجازات الحدیث (مشتمل بر اجازههای روایی مجلسی به عالمان معاصر خود).
15. صواعق الیهود (احکام جزیه گرفتن از یهود و نصارا و احکام دیهی مربوط به آنها).
16. ربیع الاسابیع (در اعمال روزها و شبهای هفته است، مخصوصا شب و روز جمعه).
17. حکمت شهادت حضرت سید الشهدا (ع).
18. فقه المجلسی (مشتمل بر فتاوی علامه مجلسی در تمام ابواب فقه از طهارت تا دیات).
19. مفاتیح الغیب (در فضیلت و اوقات استخاره).
20. مقباس المصابیح (در ادعیهی وارده و تعقیبات نمازها و اذکار سجده و ادعیهی ساعات روز در ده فصل).
2-1-4-7- وفات
علامهمحمدباقرمجلسـىآنمحققپـرکاروعالـمنامـدارپـسازعمرىپربرکتکهسراسروقفخدمتگزارىبهعلـموديـنودانـشوفرهنگدرجهاناسلامگرديد، عاقبتدرسـن 73 سالگـىودرآخـريـنروزهاىماهمبـارکرمضانسـال 1111 هـ.قدرشهردانـشپـروراصفهان،چشـمازجهانفروبستوبهسراىباقـىشتافت. هرچندبعضيوفاتاورادر 27 ماهرمضانسال 1110 مينويسند.قبرشريفشدرجامعاصفهانکنارپدربزرگوارشزيارتگاهاست.

2-1-5- کتاب مرآة العقول
نام کامل آن،«مرآة العقول فی شرح اخبار آل الرسول» است که به زبان عربی تدوین شده و بیشتر احادیث منقول از طرق شیعی در ابواب گوناگون را در بردارد. این اثر در شرح دورهی کامل کتاب کافی (اصول، فروع و روضه) اثر شیخ کلینی، نوشته شده است.
2-1-5-1- انگیزهی مؤلّف
مجلسی در بیان انگیزهی تالیف کتاب مینویسد: در خلال مذاکره با برادران دینی و طلاب، حواشی و تعلیقههای پراکنده را بر کتب احادیث نوشته بودم امّا خوف آن داشتم که با گذشت زمان از بین برود. از این رو در عین مشغولیت خاطر به جمع و تدوین آنها اقدام نمودم. کار خود را با کتاب الکافی شیخ کلینی آغاز کردم و تصمیم گرفتم به بیان حال اسانید- تا آنجا که نیاز به بیان بود اختصار ورزم- چرا که اسناد احادیث به منزلهی اساس و مبنای آنهاست و نیز در شرح الفاظ مشکل و مطالب دشوار به بیان نکاتی کوتاه که اهل تحقیق به سرعت معانی را درک کنند اکتفا نموده و از حواشی دانشمندان فاضل نیز مطالبی را ذکر کرده و آن را کتاب «مرآة العقول فی شرح اخبار آل الرسول» نام نهادم (مجلسی،1404،ج1: 3).
2-1-5-2- روش تألیف
مؤلّف در پدید آوردن این اثر – که عدهای از محققان آن را بهترین شرح کافی تلقّی میکنند – تمام دانستههای خود را به خدمت گرفته و به تفصیل، در راهحلّ دشواریهای واژهای و کشف معانی عبارات کوشیده است؛ از شروح پیشین و معاصران خویش سود جسته و در نقد احادیث، به جنبههای سندی و متنی اهتمام نشان داده است (مسعودی،بیتا: 29- 54). اهمیت توضیحات علم الحدیثی و فقه الحدیثی علامه مجلسی در کتاب مرآة العقول، این کتاب را در موقعیت ممتازی قرار داده است.

2-1-5-4- موضوعات ابواب فقهی
مرآة العقول دارای موضوعاتی متنوع و فراگیر است و در بابهای متعدد تعیین شده است که در هر کتاب نیز، به تناسب موضوع، بابهای کوچک و بزرگی به چشم میخورد. فهرست کتب مرآة العقول (بخش فروع آن) همراه با ابواب اصلی و فرعی آنها به ترتیب عبارتند از:
1. کتاب الطهارة (چگونگی وضو و تیمم، اقسام غسل و …)
2. کتاب الحیض (استبرای حائض، احکام زن زائو و …)
3. کتاب الجنائز (تلقین مرده، حدّ مرگ ناگهانی، حنوط و کفن میّت و …)
4. کتاب الصلاة (فضیلت نماز، اوقات نماز، قرائت قرآن و …)
5. کتاب الزکاة (علت وضع زکات، زکات طلا، نقره، حبوبات و غلّات و …)
6. کتاب الصیام (فضیلت ماه رمضان، اقسام روزه، آداب روزه دار، قضای ماه رمضان و …)
7. کتاب الحج (چگونگی حج آدم (ع)، وجوب حجّ و عمره، استطاعت و توانایی بر انجام حجّ و …)
8. کتاب الجهاد (فضیلت و ارزش جهاد، جهاد مرد و زن، تقسیم غنیمت و …)
9. کتاب المعیشت (معنای زهد، رزق و روزی، کسب روزی حلال و …)
10. کتاب النکاح (ازدواج امّ کلثوم (ع)، همسر هم شأن، وجوه ازدواج و …)
11. کتاب العقیقه (ارزش فرزند، برتری دختران، دعای طلب فرزند، آداب ولادت و …)
12. کتاب الطلاق (سه طلاق در حکم یک طلاق، گواه گرفتن برای رجوع کردن و …)
13. کتاب العتق و التدبر و الکتابة (فضیلت و پاداش برده آزاد کردن،آزادی مشروط و …)
14. کتاب الصید (حکم شکار: سگ، پلنگ، پرندگان اهلی و .. ، حکم شکار بوسیلهی: سلاح، تیر چوبی، تله و دام و …)
15. کتاب الذبائح (حکم ذبح بدون اختیار، چگونگی تذکیهی حیوان و حلال ساختن ذبح آن و …)
16. کتاب الأطعمه (حیوانات حرام گوشت، علّتهای تحریم، شناسایی گوشت مردار و …)
17. کتاب الحبوب (روایاتی دربارهی: سبزیجات، میوهها و …)
18. کتاب الأشربه (فضیلت و ارزش آب، ظرفها، آب آسمان و …)
19. کتاب الأنبذة (ریشهی تحریم شراب، شراب خرما و کشمش، ظروف شراب و …)
20. کتاب الزی و التجمل و المروءة (خود آرایی و آشکار کردن نعمت، کراهت لباس شهرت و …)
21. الدواجن (نگه داری چارپا و حیوان سواری، داغ نهادن چارپایان و ..)
22. الوصایا (گواهی بر وصیّت، گذشت وارثان و …)
23. المواریث (بیان سهمهای ارث در قرآن، صاحبان سهام، میراث فرزندان و …)
24. کتاب الحدود (اجرای حد، حکم تجاوز مرد به زن، حکم زنای با محارم و …)
25. کتاب الدیات (انواع قتل، حکم کشتن انسان و …)
26. کتاب الشهادات (کتمان شهادت و گواهی، شهادت و گواهی کودکان، گواهان مردود و …)
27. کتاب القضاء و الأحکام (اصناف قضاوت، آداب قضاوت، بازگرداندن سوگند و …)
28. کتاب الأیمان و النذور و الکفّارات (کراهت سوگند، انواع سوگند، نیّت در سوگند و …)

فصل سوم

بخش اول: تعارض و راههای حلّ آن

3-1- بخش اول: تعارض و راههای حلّ آن
3-1-1- اختلاف و تعارض اخبار
همانگونه که پیش از این مطرح شد، یکی از شاخههایعلمفقه الحدیث، «مختلف الحدیث» است که در آن از تعارضاخبار بحث میکند.در فصل اول، به توضیح لغوی و اصطلاحیآن پرداختیم و آن را به «بدوی» و «مستقر» تقسیم کردیم که اکنون به توضیح بیشتر آن میپردازیم:
تعارض بدوی: هرگاه دو دو دلیل متعارض، ناظر به موضوع واحد باشند، در حقیقت، میان آن دو تعارض وجود دارد که در برخی موارد، این تعارض ظاهری است و با تأمل بیشتر در مفاد ادلّه برطرف میشود.
تعارض مستقر: هرگاه نتوان تعارض موجود میان دو دلیل را برطرف کرد، تعارض را «مستقرّ» مینامند که در این صورت، طرفین تعارض حقیقتاً باهم «مختلف»اند و بین آنها تعارض واقعی وجود دارد(صدر،1417،ج4: 42). تعریف مشهور اصولیان دربارهی تعارض واقعی چنین است: تعارض یعنی تنافی مدلول دو

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه ارشد درباره علامه مجلسی، ناسازگاری، علوم عقلی Next Entries پایان نامه ارشد درباره عوامل درونی، ناسخ و منسوخ، عام و خاص