پایان نامه ارشد درباره علامه مجلسی، دانشگاه فردوسی مشهد، دانشگاه فردوسی

دانلود پایان نامه ارشد

. معیارهای رفع اختلاف از دیدگاه علامه مجلسی، چیست؟
2. از مرجحات متنی در کتاب مرآة العقول، کدام است؟
3. دانشمندان و محدّثان مسلمان در تعارض اخبار از چه روشهایی بهره بردند؟

1-1-3- فرضیههای پژوهش
فرضیهها به این شکل مطرح است:
1. علامه مجلسی در کتاب مرآة العقول، روشهایی در رفع تعارض احادیث اتخاذ کرده است.
2.بررسی متنی احادیث مانند: اضطراب متن احادیث، بین الدلاله نبودن و …یکی از مؤلفههای علامه مجلسی در رفع احادیث اختلافی است.
3.دلالتهای خارجی مانند: هماهنگی با عقل، عمل اصحاب، فتوای فقهاء براساس حدیث و … یکی از روشهای علامه در رفع تعارض احادیث است.
1-1-4-اهداف پژوهش
مجلسي، فقدان منبعي فراگير در حديث، به ويژه روايات فقهي را دريافته و نياز مبرم تبيين ابهامات و رفع مشکل و حلّ غوامض روايات را با نوشتن کتابی چون مرآةالعقول پاسخ مناسب داده است. اين پژوهش، به منظور بررسی روشهای علامه مجلسی در رفع تعارض احادیث انجام يافته و بر آن است تا از راه کاوش در کتابمرآةالعقول، مهمترین ويژگيها و روشهاي ایشان را در رفع تعارض اخبار ارائه دهد.
1-1-5- حدود پژوهش
محدودهی پژوهش، کتاب مرآة العقول علامه مجلسی، بخشهای فروع (فقهی) شامل جلدهای 13 تا 24 است.
1-1-6- روش شناسي پژوهش
روش پژوهش در این طرح، براساس روش توصیفی – تحلیلی است که با استفاده از منابع اَسنادی و کتابخانهای پس از تهیه و تدوین مباحث نظری، روش علامه مجلسی در رفع تعارض احادیث، مورد مطالعه و بررسی قرار گرفت و سپس تقسیم بندی شد.

1-1-7-محدودیّتهای پژوهش
از جمله موارد محدود کنندهی تحقیق عبارتند از:
1. کمبود و يا فقدان منابع علمي قابل دسترس: منابع علمي بسيار کم و محدودي (حداقل به صورت فارسي) در اين زمينه موجود است که به طور مستقيم به موضوع مورد مطالعه و تحقيق مربوط باشد. به همين دليل نيازمند استفاده از منابع عربی ميباشم که خود مشکلات ديگري همچون برگردان درست متون عربی به فارسي و يک دست کردن آنها را به همراه دارد.
2. فقدان بودجهی لازم براي انجام و پيشبرد کار: هر کار تحقيقي در مراحل مختلف خود نيازمند صرف هزينههاي مالي است که مسلماً تحقيقات دانشجويي به دليل شرايط خاص محقق، ازاين موضوع مستثني نيست.
1-1-8- پیشینه پژوهش:
پژوهش‏های داخلي:
از آنجایی که حدیث بعد از قرآن از منابع مهم دستیابی به احکام و اوامر الهی است از این رو در ارتباط با حدیث و راههای فهم آن پژوهشهایی به طور گسترده در قالب کتابها، پایان نامههای دانشجویی و مقالات صورت گرفته است. در رابطه با آثار محمد باقر مجلسی که موضوع بحث است هم کارهای شایانی انجام شده است که از جملهی این آثار به کتاب بحارالانوار ایشان مرتبط است که شامل موضوعاتی چون:
1. عنوان مقاله: اصول نقد متن حدیث و فهم آن در بحارالانوار، سال (1385)، توسط کامران ایزدی مبارکه، استادیار دانشگاه امام صادق (ع)، در نشریهی مقالات و بررسیها، شمارهی 79 به چاپ رسیده است.
2. عنوان پایان نامهی دکتری: مباني و روشهاي فقه الحديثي علامه مجلسی در بحارالانوار، سال (1385)، توسط آقای عبدالهادی فقهی زاده، از دانشگاه تربیت مدرس، به راهنمایی استاد محمد علی مهدوی راد ارائه شده است.
پایان نامهای فقه الحدیثی در مقطع کارشناسی ارشد، راجع به کتاب «ملاذالاخیار» با عنوان: «بررسي روش فقه الحديثي علّامه در ملاذ الأخيار» سال (1390)، توسط آقای جلیل اژدرپور، از دانشگاه فردوسی مشهد،به راهنمایی استاد محمد حسن رستمی ارائه گردیده است.
در زمینهی تعارض احادیث و اخبار کتابهایی نوشته شده که میتوان به:
1. «مبانی رفع تعارض اخبار از دیدگاه شیخ طوسی در استبصار»، (1390)، سید علی دلبری، مشهد، انتشارات دانشگاه علوم اسلامی رضوی.
2. «پژوهشی در تعارض اخبار»، (1388)، عبدالکریم عبداللهی، قم، انتشارات بوستان کتاب.
و همچنین پایان نامههایی در مقاطع کارشناسی ارشد و دکتری مانند:
1.عنوان پایان نامه کارشناسی ارشد:روش شناسي وسائل الشيعه با تأکيد بر مباني نقد حديث و راهکارهاي حلّ تعارض اخبار، سال (1388)، توسط خانم نجیمه افشاری از دانشگاه الزهراء (ع) به راهنمایی استاد فتحیه فتاحی زاده ارائه شده است.
2. عنوان پایان نامه دکتری: بررسي خاستگاههاي تعارض در احاديث فقهي، سال(1390)، توسط آقای حسنعلی اخلاق امیری، از دانشگاه فردوسی مشهد، به راهنمایی استاد محمد حسن حائریارائه گردید.
در خصوص کتاب مرآة العقول که تکیه گاه اصلی ما در این پژوهش است کتاب خاصی نوشته نشده اما پایان نامههایی چون:
1. نقد و بررسي روايات تحريف به نقيصه در الکافي و بحارالانوار و مرآة العقول، سال (1390)، توسط دانشجوی مقطع کارشناسی ارشد، خانم الهه محبّی، از دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم تهران،به راهنمایی دکتر عبدالهادی فقهی زاده ارائه شده است.
2.روش شناسي علامه مجلسي در نقد متن حديث، سال (1390)، در مقطع کارشناسی ارشد، توسط آقای مهدی پرتوی،در دانشگاه بین المللی امام خمینی (ره) – قزوین، به راهنمایی استاد داوود معماری مورد دفاع واقع گردید.
و مقالهای باعنوان: «روشهای علامه در نقد سند حدیث با تکیه بر کتاب مرآة العقول»، از سال (1389)، در مجله پژوهشهای قرآن و حدیث (شمارهی 1)، نوشتهی آقای کامران ایزدی مبارکه، دانشیار دانشگاه امام صادق(ع)، موجود است.
با توجه به تلاشهایی که در آثار علامه شده، درمییابیم که همهی آثار کار شده فرع بر موضوع مورد تحقیق ما میباشد و میتوان از آنها در جهت پیشبرد اهداف تحقیق کمک گرفت؛ بنابراین، در پژوهش حاضر سعی بر آن است تا به صورت ریزبینانه به کشف روشهای علامه در رفع اختلاف احادیث پرداخته شود.

فصل دوّم:
مبانی نظری تحقیق
بخش اول: بررسی مفاهیم نظری

2-1- بخش اوّل: بررسی مفاهیم نظری
منظور از مفاهیم، آن دسته عناصری از تحقیق است که محقّق باید برای سایرین به طور مشخص آنرا تعریف نماید تا دیگران منظور و مقصود محقق را از آن واژه یا مفهوم درک نمایند. بنابراین، در این پژوهش قبل از پرداختن به بحث اصلی، برآنیم، تا مبانی نظری موضوع تحقیق خود را به طور مختصر بیان نموده تا چارچوب بحث کاملا مشخص شود:
2-1-1- معناشناسی حدیث
حدیثدرلغتبه معنای چیزتازه،(فراهیدی، 1409،ج3: 177) ضدّقدیم، (سیوطی،1409،ج1: 23) و مطلقکلاموخبراست، خواهکمباشد خواهزیاد (ازهری،بیتا،ج4: 235). بهتعریفجامع‌تر، هر سخنی است که انسان از طریقشنیدنیاوحی، درخوابیابیداری، با آن مواجه شود(راغب،1412: 222، ذیل «حدث»).حدیثمشتق از«حدث»،به معنای پدید آمدن چیزی است که قبلا نبوده است (ابن فارس، 1404،ج2: 37)وسخنوکلامرا از آن‌رو حدیث نامیده‌اند که اجزای آن به‌تدریج و پی‌درپی پدیدار می‌شوند (ابن جماعه،1406،ج1: 30). جمع حدیث، برخلافقاعده،احادیثاست (ابن منظور،1414:ج2: 133،ذیل «حدث»)؛ زیرامفرداحادیث،اُحدوثهاست کهبا حدیثمترادفاست (ازهری،بیتا،ج4: 405).
در تعریف اصطلاحی حدیث در علوم حدیثی هم مانند دیگر تعاریف کمی اختلاف است. حدیث در اصطلاحعلمای شیعهعبارت است از کلامی کهقول،فعلیاتقریر معصومرا گزارش کند (میرزای قمی،بیتا،ج1: 409) و اطلاق آن بر آنچه از غیر معصوم رسیده از بابمَجازاست (شیخ بهایی،1413،ج1: 412).حدیث در اصطلاحاهل‌سنتعبارت است از آن‌چه بهپیامبر اکرم(ص)نسبتداده شود (عسقلانی،1383، ج1: 173)ازقولوفعلوتقریر(ابن تیمیه،1409،ج1: 5) وصفاتِ خَلقیوخُلقیو حتیحرکاتوسکناتآن حضرت درخوابوبیداری(سخاوی،1415،ج1: 21).بهسیره،فضائلو ویژگی‌های پیامبر اکرم (ص) در پیش ازبعثتنیز حدیثاطلاقشده است (ابن تیمیه،1409،ج1: 7 و 8).نورالدین عترقول، فعل، تقریر و حتّی صفات خَلقی و خُلقی صحابه وتابعانرا نیز درتعریفحدیث گنجانده است(عتر،1401 ،ج1: 27).
هر حدیثی از دو بخش: متن و سند تشکیل شده است.متن در لغت به معنای پشت، قسمت آشکار هر چیز، رویه، و بخش مرتفع و سختزمین (جوهری،بیتا:ج6: 2200، ذیل «متن») است و در اصطلاح عبارت است از الفاظ حدیث که معنا را افاده می‌کند(سیوطی،1409،ج1: 23).سند درلغتبه معنای بخش مرتفع زمین که بهکوهپیوسته و نیز نوعیلباساست(فراهیدی،1409،ج7: 228، ذیل «سند») و در اصطلاح،طریقمتن یازنجیرهیراویانمتن است (شهید ثانی،1381،ج1: 55).سند را خبر دادن از طریق متن نیز گفته‌اند (ابن جماعه،1406،ج1: 29).اما تعریف نخست صحیح‌تر به نظر می‌رسد؛ زیرا خبردادن از طریق متن،اِسناداست (مامقانی،1411-1413،ج1: 51 و 52).اصطلاححدیثبا اصطلاحاتخبر،اثروسنّتارتباط معناییو کاربردی دارد.
2-1-1-1- اهمیت حدیث و ضرورت حدیث پژوهی
مجموع معارف اسلامی که از سوی پروردگار متعال به پیامبر(ص) رسیده، به وسیلهی آن حضرت از دو طریق به جامعهی بشری منتقل شد: کتاب و سنت. کتاب همان قرآن جاویدان است که به عنوان معجزه آمده است (خویی،1383: 61). سنت، به معنای سخن، فعل و تقریر معصوم(ع)، که همان حدیث است. (طریحی،1375،ج6: 268)؛ بنابراین حدیث دومین منبع مهم برای شناخت و فهم دین به حساب میآید و مادر علوم اسلامی است و نقش آن در ایجاد و گسترش علوم اسلامی انکارپذیر است. از این روست که عالم دین شناس بزرگ، شیخ کلینی در مقدمهی کتاب کافی، حدیث را برابر با علم دین دانسته و آن را محور علم و ایمان به شمار آورده است (کلینی،1407،ج1: 8). همچنین پیامبر اکرم(ص) نیز عترت را همتای قرآن دانسته و تنها راه نجات مسلمانان را تمسّک جستن به این دو گوهر گران بها دانسته است، آنجاکه در حدیث غدیر فرموده است:«قَوْلُهُ (ص):إِنِّي‏تَارِكٌ فِيكُمُ الثَّقَلَيْنِ‏ كِتَابَ اللَّهِ وَ عِتْرَتِي أَهْلَ بَيْتِي. أَمَا إِنَّكُمْ إِنْ تَمَسَّكْتُمْ بِهِمَا لَنْ تَضِلُّوا؛ ای مرم من از میان شما می روم، اما دو میراث ارزشمند را در نزد شما به جای می گذارم: قرآن و عترت خویش. اگر به آن دو گوهر گرانبها تمسک جویید، هرگز گمراه نخواهید شد» (مجلسی ،1403،ج5: 21).
از این رو، احادیث رسیده از معصوم (ع)، نزد شیعه جایگاهی بس مهم و ارزشمند دارد و کسی در اعتبار و حجیّت آن شک و تردید نمیکند و همگان عمل بر طبق آن را لازم میشمارند. خداوند متعال میفرماید: «مَا آتَاكُمُ الرَّسُولُ فَخُذُوهُ وَمَا نَهَاكُمْ عَنْهُ فَانتَهُوا» (حشر/ 7). پیامبر(ص) و امامان معصوم(علیهم السلام) مسلمانان را به فراگیری، فهم، حفظ و نشر احادیث، تشویق و ترغیب بسیار میکردند، به گونهای که مسلمانان با عنایت به همین توصیهها توجه خاصی به حدیث از خود نشان داده و زحمات طاقت فرسایی را در این راه بر خود هموار کردهاند و همین امر، از ابتدا تا کنون، سبب رونق و بالندگی این دانش است. آنچنانکه تا به امروز هم، هنوز نکات ناگفتهی آن کم نیست و همت گماشتن در این مهم بر عهدهی اندیشوران مسلمان است.
2-1-1-2- انواع علوم حدیث
حل هر مشکلی از مشکلات حدیثی در پی خود علمی را پدیدار ساخت و بدین صورت شاخهها و علوم گوناگونی به جرگهی علوم حدیثی پیوستند. علوم حدیث را بر چند گونه دانستهاند: برای مثال: ابن خلدون از هشت دانش حدیثی یاد میکند(ابن خلدون،بیتا،ج1: 556- 562)، حاکم نیشابوری علوم حدیث را 52 گونه دانسته است (حاکم نیشابوری،بیتا: 63)، سیوطی در «تدریب الراوی»، عدد علوم حدیث را به 93 نوع رسانده است(سیوطی،1307،ج1: 53 -63).
صبحی صالح دربارهی دانشهای گوناگون حدیثی مینویسد:
مباحث مرتبط با علم الحدیث، در مرحلهی اول پیدایش، انواع گوناگونی داشته است و در عین کثرت مباحث، در موضوع، غایت و روش از همدیگر جدا بودند، تا اینکه تدوین و تصنیف حدیث زیاد شد، و هر عالمی به بخشی از مباحث حدیث روی آورد، در نتیجه علوم مربوط به حدیث فراوان شد و همگی تحت یک عنوان (علوم الحدیث) قرار گرفتند(صالح،1363: 107).
در این باره که چه دانشهایی در شمار دانشهای حدیثی قرار میگیرند، گرچه مسائل و متعلقات حدیث، متنوع و بسیار فراوان است، به نظر میرسد مسائلی که دربارهی یک موضوعند، و علم مستقلی را تشکیل

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه ارشد درباره علامه مجلسی، احکام شرعی، عوامل بیرونی Next Entries پایان نامه ارشد درباره علامه مجلسی، ناسازگاری، علوم عقلی