پایان نامه ارشد درباره شورای امنیت، پروتکل الحاقی، دولت یازدهم، توافق ژنو

دانلود پایان نامه ارشد

(همان، 50)
3-6- مجتمع تولید آب سنگین اراک:
مجتمع تولید آب سنگین در اراک در 4 شهریورماه 1385 توسط رئیس جمهور وقت افتتاح شد. بنا به اظهار رئیس سازمان انرژی اتمی، ظرفیت تولید این مجتمع ابتدا هشت تن بود و در زمان افتتاح ظرفیت آن به 16 تن آب سنگین با غنای 8/99 درصد رسید. پروژه تولید آب سنگین اراک به عنوان یکی از شاخصه های دانش هستهای، در پزشکی و به خصوص کنترل سرطان و کنترل بیماری ایدز نقش تعیین کنندهای دارد، و به عنوان خنک کننده و کند کننده رآکتورهای آب سنگین نیز به کار
می رود. با گشایش این واحد صنعتی، ایران به عنوان نهمین کشور دارای تجهیزات تولید آب سنگین جهان مطرح می شود1. کشورهای آرژانتین، کانادا، هند و نروژ بزرگترین صادر کنندگان آب سنگین جهان هستند (زمانی ، 1385، 5)
3-7- کارخانه غنی سازی صنعتی نطنز:
تاسیسات هستهای نطنز با نام رسمی مرکز هستهای شهید احمدی روشن نطنز، شامل تاسیسات زیرزمینی غنی سازی اورانیوم است که در زیرزمین و در عمق 30 متر از بتن آرمه در نزدیکی نطنز در استان اصفهان احداث شده است. ظرفیت این سایت 48 هزار ماشین سانتریفیوژ است که در حال حاضر 10 هزار ماشین فعال و 6 هزار ماشین نصب شده، ولی غیر فعال در زنجیرهی غنی سازی 5/3 درصد دارد. در این مجتمع همچنین 2 زنجیره 174 تایی ماشین سانتریفیوژ جهت غنی سازی 20 درصد و هزار ماشین نسل دوم (IR2) در آن موجود است. (بصیری، 1385، 106)
3-8- کارخانه غنی سازی نیمه صنعتی فردو:
مرکز هستهای فردو با نام رسمی مرکز هستهای شهید علی محمدی فردو، بخشی از یک سایت هستهای غنی سازی اورانیوم در عمق 90 متری صخره های سنگی در کیلومتر 25 مسیر قم به تهران در شرق آزادراه ساخته شده است. ایمنی بالای این سایت و مکان، احتمال آسیب پذیری آن در برابر هر گونه تهاجم هوایی و موشکی را تقریباً به صفر رسانده است. به نظر می رسد یکی از مهمترین دلایل حساسیت غربی ها و تلاش برای تعطیلی آن نیز همین مسئله باشد. ظرفیت این سایت 3000 ماشین سانتریفیوژ است؛ اما در حال حاضر شامل 16 زنجیره 174 تایی نصب شده است که از این میان تنها 4 زنجیره فعال است. البته تعدادی ماشین نسل دوم نیز در این سایت نصب شده که هنوز آغاز به کار نکرده است (همان، 107).

3-9- فرآیند پرونده هستهای ایران از آغاز تا توافق ژنو:
پس از افشای فعالیت هستهای ایران توسط برخی از سرویس های اطلاعاتی و جاسوسی غرب، جمهوری اسلامی ایران در سال 1381 رسماً دستیابی خود به فناوری هستهای را اعلام کرد. در مقابل نیز غرب به رهبری آمریکا به موضوع هستهای ایران اعتراض کرد، و موجبات بازشدن پرونده ایران در شورای حکام را فراهم آورد. (کارور، 2005، 49)
در پی این مطرح شدن این موضوعات بود که گزارش البرادعی (مدیر کل وقت آژانس بین المللی انرژی اتمی) درباره برنامه هستهای تهران، به صدور اولین قطع نامه شورای حکام علیه ایران در خرداد 1382 انجامید و نخستین زمزمه های تعلیق بر اثر درخواست رسمی جامعه جهانی برای «تعلیق1» هستهای ایران مطرح شد. 13 مهر همان سال، حجت الاسلام حسن روحانی (دبیر وقت شورای عالی امنیت ملی) پس از انتصاب به عنوان مسئول ارشد تیم مذاکره کننده هستهای، در دیداری با البرادعی در تهران، آمادگی ایران را برای پذیرش «پروتکل الحاقی2» رسماً اعلام کرد. وزرای خارجه انگلیس، فرانسه و آلمان در 29 مهر 1382 برابر با 21 اکتبر 2003 به دعوت حسن روحانی به تهران سفر کردند که این نشست نهایتاً به معاهده سعدآباد3 منجر شد.
با وجود تعلیق فعالیت ها از سوی ایران، دومین قطعنامه علیه ایران توسط انگلیس، فرانسه و آلمان در آذرماه 1382 در شورای حکام به تصویب رسید. تیم هستهای متعهد شد پروتکل الحاقی را امضا و به منظور اعتمادسازی، پیش از تصویب قانونی پروتکل، مفاد آن را اجرا کند. (همان، 50)
(البته در راستای بهره برداری از دستاوردهای هستهای، تاسیسات UCF اصفهان با کارکرد ویژه پروژه تبدیل اکسید اورانیوم (UO2) به کیک زرد و سپس تبدیل آن به تترا فلوراید اورانیوم (UF4) در تاریخ 24 اسفند 1382 راه اندازی شد). 28 شهریور 1383 ، قطعنامه شورای حکام علیه اقدامات هستهای ایران صادر شد. در این ضرب الاجل، شورا خواستار تعلیق «فوری و قابل اثبات» تمام فعالیت های مرتبط با غنی سازی در همه بخش ها شد. 15 آبان 1383، یک ماه مانده به پایان ضرب الاجل، حسن روحانی برای مذاکره با نمایندگان سه کشور اروپایی به پاریس رفت. اروپا خواستار تعلیق نامحدود (حداقل ده سال) فعالیت هستهای ایران بود1. 25 آبان 1383 تعلیق کوتاه مدت فعالیت تاسیسات هستهای و مجتمع UCF اصفهان را پذیرفت؛ و در مقابل اروپا متعهد شد حقوق ایران بر اساس NPT به رسمیت شناخته شود. (فرخی، 1387، ص 78)
علی رغم پذیرش تعلیق کوتاه مدت از سوی ایران، در 9 آذر 1383 ، شورای حکام قطعنامهای علیه ایران صادر کرد که طی آن بر تعلیق دائمی غنی سازی اورانیوم علی رغم مفاد موافقت نامه پاریس تاکید کرده و نیز امضاء پروتکل الحاقی را از سوی ایران خواستار شد. در 14 مرداد 1384، طرف اروپایی با ارائه یک بسته پیشنهادی، از ایران خواست که فعالیت های چرخه سوخت خود را متوقف کند. اینجا بود که در 15 مرداد 1384 ، ایران با ارائه پاسخی، بسته پیشنهادی غرب را رد کرد و فعالیت اصفهان از سر گرفته شد. در پاسخ ایران به نقض حقوق بین الملل، NPT ، بیانیه تهران و معاهده پاریس در بسته مزبور تصریح شده بود.
در 15 بهمن 1384، شورای حکام موضوع هستهای ایران را به شورای امنیت ارسال کرد. پاسخ تهران، ادامه برنامه هستهای، تعلیق اجرای داوطلبانه پروتکل الحاقی و بازگشایی تاسیسات نطنز و اراک بود. ارجاع پرونده هستهای به شورای امنیت، سرآغاز ورود 5 عضو دائم این شورا و آلمان (1+5) به مذاکرات شد. در 16 خرداد 1385 با سفر خاویرسولانا و نمایندگان پنج کشور به ایران، بسته پیشنهادی 1+5 در اختیار ایران قرار گرفت. (همان، 79)
15 و 20 تیر 1385 ، طرفین درباره بسته 6 ژوئن در بروکسل مذاکره کردند. اروپا منتظر پذیرش تعلیق مورد اشاره در بسته پیشنهادی، از سوی ایران بود. لاریجانی (مذاکره کننده ارشد ایران در آن وقت) پاسخ ایران را منوط به رفع برخی ابهامات موجود در بسته میدانست. 9 مرداد 1385 اولین قطعنامه شورای امنیت علیه فعالیت های هستهای ایران تصویب شد. طبق قطعنامه 1696، 9 شهریور 1385 پایان فرصت تعلیق فعالیت ها بود؛ اما 4 شهریور همان سال مجتمع تولید آب سنگین اراک افتتاح شد. (نطنز آهاری، 1385، 3)
20 فروردین 1386 ایران رسماً اعلام کرد که به مرحله تولید صنعتی سوخت هستهای رسیده است. این خبر پاسخ قاطع جمهوری اسلامی به قطعنامه 1747 شورای امنیت (4 فروردین 1386) بود. 9 بهمن 1386 ، سوخت اتمی نیروگاه بوشهر که بارها به دلیل فشارهای سیاسی آمریکا و غرب به تاخیر افتاده بود به طور کامل ارسال شد و بدین ترتیب امکان تولید برق هستهای فراهم شد.
گروه 1+5 در راستای ادامه فشار بر توقف برنامه هستهای ایران، قطعنامه های 1747 (در مارس 2007)، 1803 (در مارس 2008)، 1835 (در سپتامبر 2008) و 1929 (در ژوئن 2010) را نیز تصویب کردند؛ بر اساس این قطعنامهها محدودیت های مالی بر شرکت ها و افراد ایرانی افزایش یافته بود. (لینزر، 2011، 12)
در عین حال مذاکرات نیز ادامه یافت. 24 اردیبهشت 1387، بسته پیشنهادی ایران برای گفتگو درباره مشکلات همه جانبه منطقه و بین الملل ارائه گردید. 1+5 در 25 خرداد متقابلاً بستهای پیشنهاد کرد که بازهم با پیش شرط تعلیق همراه بود. 29 تیر 1387 نشست «ژنو1» بر اساس مشترکات بسته های پیشنهادی ایران و اروپا با مذاکره جلیلی و سولانا برگزار شد و طرفین ، مذاکرات را سازنده ارزیابی کردند. (آمریکا برای اولین بار در این مذاکرات حضور داشت) 20 فروردین 1388، در پاسخ به قطعنامهی 1835 شورای امنیت، 2 نوع سانتیریفیوژ پیشرفته آزمایش شد و سانتریفیوژهای فعال نطنز به 7 هزار رسید. همچنین ایران اعلام کرد طی 5 سال، 50 هزار سانتریفیوژ نصب می کند. در مذاکرات موسوم به «ژنو2» در 9 مهر ماه 1388، پیشنهاد مبادله سوخت 5/3 درصد با 20 درصد مطرح شد که به معنای پذیرش حق غنی سازی ایران از سوی غرب بود. اختلاف بر سر چگونگی مبادله سوخت باعث توقف مذاکرات شد. محمود احمدی نژاد (رئیس جمهور وقت) در تاریخ 18 بهمن 1388 دستور تولید سوخت 20 درصد را پس از تعلل طرف های مذاکره در تبادل سوخت صادر کرد. بنابراین غنی سازی 20 درصد در 20 بهمن 1388 در نطنز آغاز شد.
مذاکرات پس از 15 ماه تعلیق، در 15 آذر 1389 از سر گرفته شد. در دور اول این مذاکرات، ایران به محاکمه غربی ها در مورد ترور دانشمندانش پرداخت. از آنجا که موضوع هستهای از نظر ایران غیرقابل مذاکره بود؛ درباره آن مذاکره نکرد. اول بهمن 1389 ، مذاکرات با 1+5 با دستور کار «گفتگو برای همکاری درباره مسائل مشترک» در استانبول شکل گرفت. در اینجا جلیلی به 1+5 اجازه طرح مباحث پاسخ داده شده در ژنو رانداد و در نتیجه نتایج برای 1+5 خوشایند نبود.
دور بعدی مذاکرات ایران و 1+5 در 26 فروردین 1391 در استانبول آغاز شد. در این مذاکره که به «استانبول 1» شهرت یافت؛ گری سیمور (مشاور ارشد کاخ سفید) حضور داشت در حالی که ریاست هیئت آمریکایی با وندی شرمن بود. (همان، 13)
ادوار بعدی مذاکرات در 3 خرداد 1391 در شهر بغداد، 29 خرداد 1391 در شهر مسکو، 8 اسفند 1391 در شهر آلماتی قزاقستان (موسوم به مذاکرات آلماتی 1) و 16 فروردین 1392 در همان شهر (موسوم به مذاکرات آلماتی 2) برگزار گردید.
3-9-1-پروندۀ هستهای ایران و دولت یازدهم:
پرونده هستهای ایران در شرایطی به دولت یازدهم رسید که بیش از 12 قطعنامه شورای حکام آژانس بینالمللی انرژی اتمی علیه برنامه هستهای کشورمان به تصویب رسیده و طی آنها درخواستهای مشخصی از کشورمان از جمله تعلیق کلیه فعالیت های غنی سازی و اجرای پروتکل الحاقی به صراحت ذکر شده است. علاوه بر این طی یک فرآیندی موضوع به شورای امنیت سازمان ملل ارجاع و در قالب یک بیانیه رئیس و 6 قطعنامه شورای امنیت، تحریمهایی علیه کشورمان وضع شده و خواستههای مشخصی از جمله تعلیق کلیدی فعالیت های هستهای و تصویب و اجرای بدون قید و شرط پروتکل الحاقی مطرح شده است. (دریایی، 1392، 107)
به رغم وجود این شرایط، پس از انتخابات ریاست جمهوری 1392 و روی کار آمدن دولت جدید به ریاست حجت الاسلام دکتر حسن روحانی، مسئولیت مذاکرات هستهای با 1+5 که قبل از آن به عهده شورای عالی امنیت ملی بود؛ به وزارت امور خارجه محول گردید. در واقع از ابتدای کار دولت یازدهم، پرونده هستهای کشورمان وارد مرحله تازهای شد. دیپلماسی هستهای دولت یازدهم، حدود یکصد روز بعد از روی کار آمدن این دولت به توافقی با عنوان «برنامه اقدام مشترک ژنو» برای حل بحران هستهای منجر شد. این توافق بین جمهوری اسلامی ایران و کشورهای آمریکا، انگلیس، فرانسه، روسیه، چین و آلمان تحت عنوان 1+5 در تاریخ 3 آذر 1392 (24 نوامبر 2013) منعقد گردید در واقع بعد از سه دور مذاکره کارشناسی و یک دور مذاکره در سطح مدیران ارشد بالاخره روی جزئیات اجرایی این برنامه اقدام، توافق حاصل شد و برنامه مزبور از 20ژانویه (30 دی 1392) اجرایی شد. (همان، 108)
3-9-2- عناصر گام اول توافق ژنو:
گام اول دارای دوره زمانی شش ماهه بود و با توافق متقابل قابل تمدید بود. در این دوره همه اعضا، با حسن نیت ، در جهت حفظ فضای سازنده در مذاکرات فعالیت می نمودند.
قرار شد ایران اقدامات زیر را انجام دهد:
– نیمی از اورانیوم موجود غنی شده 20 درصد رابه صورت اکسید 20 درصد برای تولید سوخت راکتور تحقیقاتی تهران ذخیره نماید. بقیه UF6 20 درصد را به مواد کمتر از 5 درصد رقیق نماید. ضمناً خط برگشت پذیر نیز وجود نداشته باشد.
– ایران اعلام می کند که برای این دوره 6 ماهه، اورانیوم را به سطح بالاتر از 5 درصد غنی سازی نکند.
– ایران اعلام می کند که فعالیت های خود در تاسیسات سوخت هستهای نطنز1، فردو2 و یا راکتور اراک3 را که توسط آژانس با نام IR-40 شناسایی می شود، بیش ازاین گسترش

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه ارشد درباره نیروی انسانی، انقلاب اسلامی، تحقیق و توسعه، اجرای استراتژی Next Entries پایان نامه ارشد درباره تحقیق و توسعه، اتحادیه اروپا، شورای امنیت، سازمان ملل