پایان نامه ارشد درباره شهر سبزوار

دانلود پایان نامه ارشد

تا 85 و محاسبات نگارنده

از سال 1365 به بعد به دليل بيكاري مردان و مجبور به مهاجرت كردن آنها براي كار و اشتغال نسبت جنسي كاهش مي‌يابد اين مهاجرفرستي به خاطر كويري بودن اين شهرستان و عدم سرمايه گذاري صنعتي و تجاري در سالهاي اخير در اين شهر بوده است. نسبت جنسي در سال85، برابر 9/99 مي‌باشد كه دليل اين كاهش مي‌تواند عامل مهاجرت مردان در جستجوي كار به ساير نقاط باشد.

4-6-4- ويژگي مهاجرت در شهر سبزوار
جهت مطالعة اين ويژگي جمعيتي به جدول شماره (4-8) مراجعه مي‌شود.

جدول (4-8 ) حجم و جمعيت غيربومي در شهر سبزوار
سال
تعداد و جمعيت شهر
جمعيت غيربومي
سهم به درصد
1335
30545
1010
3/3
1345
42415
1257
3
1355
69562
4211
05/6
1365
129103
21009
2/16
1375
170738
30346
7/17
1385
214582
بدون آمار
بدون آمار
مأخذ : اطلاعات اخذ شده از واحد كامپيوتري مركز آمار ايران .

در مقطع 45-1335، مقايسه درصد رشد ساليانه جمعيت شهر سبزوار (3/3 درصد) با ميزان رشد جمعيت كل كشور (1/3 درصد) بيانگر اين واقعيت است فقط 3 درصد جمعيت اضافه شده به شهر را مهاجرت شامل مي‌شود. در دهة 45 تا 55 اگرچه تعداد مهاجرين ساكن در شهر سبزوار حدود 3/3 برابر شده است ولي هنوز هم بايد سبزوار را از جمله شهرهايي دانست كه بدور از جريانات شديد مهاجرتي بوده است. روند مهاجرپذيري در دهة 65-55 و تقريباً بعد از انقلاب اسلامي شدت مي‌پذيرد و نسبت جمعيت غيربومي به 2/16 درصد مي‌رسد كه در اين دهه حدود 70 درصد از مهاجرين نيز مهاجرين داخل شهرستاني بوده‌اند (مهندسين مشاور فرافزا، 1373، ص:90).
در فاصله زماني 65-55 رشد جمعيت شهري سبزوار (7/6 درصد) و بسيار بيشتر از رشد جمعيت روستائي آن يعني (3/2 درصد) بوده است. مقايسه اين ارقام حكايت از مهاجر فرستي روستاهاي اين شهرستان دارد. با توجه به آمار مهاجرين مقطع زماني 65-55 مي‌توان گفت كه عمدة مهاجرت از روستا به شهر بوده است زيرا محل اقامت قبلي 5/66 درصد مهاجران آباديهاي داخل شهرستان، 5/19 درصد ساير استان‌ها و 5/10 درصد شهرستانهاي استانهاي ديگر بوده است. به عبارت ديگر توان جذب جمعيت شهر عمدتاً محدود به داخل شهرستان بوده است (شايان، 1377، ص:177). در مطالعه ديگري نيز نتايج مشابهي به دست آمده است بررسي مبدأ مهاجرين وارد شده به شهر سبزوار حاكي از اين است كه بخش عمده‌اي از مهاجرين از روستاهاي شهرستان سبزوار به اين شهر مهاجرت كرده اند، بر اين اساس 87 درصد مهاجرين از روستاهاي تابع اين شهرستان وارد سبزوار شده‌اند (زنگنه، 1380، ص: 177).
در دهه 75-65 مقايسة نرخ رشد ساليانه شهر سبزوار با كل شهرستان و نقاط روستايي و ساير نقاط شهري سبزوار، حاكي از ادامة روند مهاجرت روستائيان به شهر سبزوار مي‌باشد. در اين دهه 30346 نفر وارد سبزوار شده اند. مهمترين دلايل مهاجرپذير بودن شهر سبزوار عبارت است از :
1- واقع شدن در منطقه پايكوهي و دسترسي راحت به منابع آب.
2-توسعة مراكز آموزش عالي و حوزوي
3-توسعه و گسترش بخش خدمات و بازرگاني
4-سابقة تاريخي شهر سبزوار و قرار گيري در مسير راه ارتباطي مهم به مشهد
5-داشتن شبكه ارتباطي مناسب همچون راه آهن، جاده آسفالت، فرودگاه و ارتباط ساده آن با نقاط شهري خارج از استان
6ـ در سطح استان بعد از مشهد جاذب‌ترين نقطه شهري است.

4-6-5- وضعيت سواد و آموزش در شهر سبزوار

از ميان ضوابط كيفي گوناگون جمعيت، سواد به خاطر هماهنگي متناسب با پيشرفت اجتماعي ـ اقتصادي يك سرزمين جايگاه مهمي را دارا مي‌باشد روندهاي سواد، مشخص كننده مرحله‌اي است كه حيات و اقتصاد يك جامعة خاص، به آن نايل آمده است. معمولاً در برآورد تعداد باسوادان جمعيت 6 سال به بالا در نظر گرفته مي‌شود زيرا كمتر از 6 ساله‌ها معمولاً وارد مدرسه نشده و قادر به خواندن و نوشتن نيستند (نظري، 1368، ص: 69) هر اندازه كه سطح آموزش حوزة شهري بالاتر باشد تمركز امكانات بيشتر و در نتيجه روند توسعه و تحولات سريعتر خواهد بود.
طبق آمار سال 1385، كل جمعيت باسواد در شهرستان سبزوار، 324183 نفر معادل (6/73 درصد) مي‌باشد كه اين ميزان در نقاط شهري، 198024 نفر معادل (61 درصد) و در نقاط روستايي، 126132 نفر معادل (9/38 درصد) مي‌باشد. همچنين اين نسبت در بين مردان در نقاط شهري، 102691 نفر معادل (6/31 ) و در بين زنان 95333 نفر معادل (4/29) مي‌باشد.
ضمناً بر طبق آمار سال 1385، كل جمعيت باسواد در شهر سبزوار، 166244 نفر معادل (4/77) درصد مي‌باشد كه از اين ميزان 87526 نفر معادل (6/52 درصد) مرد و 8/787 نفر معادل (3/47 درصد) زن مي‌باشد. همچنين ميزان جمعيت بي‌سواد در شهر سبزوار طبق آمار 85، 21871 نفر مي‌باشد كه از اين ميزان 7570 نفر معادل (6/34 درصد) مرد و 14309 نفر معادل (4/65 درصد) زن مي‌باشد (جدول 4 – 9 ) .
بطور كلي شهر سبزوار بيشترين مراكز آموزش عالي را در خراسان بعد از شهرهاي مشهد و بيرجند به خود اختصاص داده است وجود مدرسه علميه فخريه كه در زمان معزالدوله ديلمي (320-356 ھ . ق) ايجاد شده و امروزه بيش از هزار سال قدمت دارد نشان دهندة جايگاه علمي سبزوار در تاريخ تشيع است (احمدي، 1375، ص : 60).

جدول ( 4-9) جمعيت 6 ساله و بيشتر بر حسب جنس، سن، وضع سكونت به تفكيك استان و شهرستان در سال 1385

جمع
نقاط شهري
نقاط روستايي

جمع
باسواد
بي سواد
جمع
باسواد
بي سواد
جمع
باسواد
بي سواد
جمع كل
398742
324183
74559
224844
198024
26820
173804
126132
47672
جمع كل
9-6 ساله
28466
26894
1572
15623
14838
785
12838
12055
783
جمع كل
14-10ساله
45137
44730
407
24075
23955
120
21050
20770
280
75 ساله و
بيشتر
10907
1807
9100
4310
1013
3297
6594
794
5800
جمع كل مرد
195713
168937
26776
112033
102691
9342
83626
66226
17400
جمع 9-6 ساله
14671
13868
803
8046
7644
402
6621
6223
398
جمع 14-10
ساله
22923
22707
216
12118
12042
76
10796
10661
135
75 ساله و
بيشتر
5847
1464
4383
2187
763
1424
3659
701
2958
جمع كل زن
203029
155246
47783
112811
95333
17478
90178
59906
30272
مأخذ : سايت مركز آمار ايران

4-7- مشخصات جمعيتي بافت قديم
4-7-1- سهم جمعيتي بافت قديم از جمعيت كل شهر

بافت قديم از اطراف محدود به خيابان‌هاي سيدجمال الدين اسدآبادي، كاشفي شمالي و جنوبي، طبرسي، بلوار امام خميني و ميدان شهيد بهشتي و خيابان‌هاي فرعي شامل خيابانهاي اسرار شمالي و جنوبي، بلوار مدرس، عطاملك شمالي و جنوبي و خيابان بيهق مي‌باشد. دو ميدان دروازه عراق و اسرار در مركز اين ناحيه واقع گرديده است وسعت بافت قديم، برابر 1822025 مترمربع كه معادل 2/182 هكتار مي‌باشد كه مجموعاً 8/6 درصد از وسعت توسعه پيوسته شهر سبزوار را شامل مي‌شود. جمعيت بافت قديم براساس سرشماري عمومي نفوس و مسكن سال 1375 برابر 15480 نفر بوده است كه از اين تعداد 7603 نفر زن و 7877 نفر مرد و 06/9 درصد از كل جمعيت شهر سبزوار را در بر مي‌گرفته است و به لحاظ رتبه جمعيتي در ميان نواحي شهر سبزوار رتبة دوم را دارا بوده است. نسبت جنسي اين ناحيه برابر 6/103 مي‌باشد يعني به ازاي هر 100 نفر زن 6/103 نفر مرد بوده اند. تراكم جمعيت در اين ناحيه برابر 159 نفر در هكتار مي‌باشد كه به لحاظ تراكم جمعيتي رتبه سوم را داشته است. تعداد خانوار شناسايي شده در اين ناحيه برابر 624 خانوار بوده است لذا بعد خانوار در سال مورد نظر برابر 67/3 نفر بوده است و به لحاظ رتبه بعد خانوار رتبه دهم را داشته است (مهندسين مشاور زيست كاوش، 1383: ص: 103).

4-7-2- چگونگي پراكنش جمعيت در بافت قديم سبزوار

محدودة مطالعاتي به هفت قطعه بزرگ تقسيم شده است كه در داخل هر قطعه، دو محله وجود دارد كه هر يك از اين محله‌ها به لحاظ وسعت و جمعيت از يكديگر متفاوت مي‌باشند. به لحاظ جمعيت بيشترين جمعيت مربوط به قطعه هفت (محله رضوي يا سرسنگ) است كه جمعيتي معادل، 3796 نفر را در سال 85 در خود جاي داده است و كمترين جمعيت مربوط به قطعه پنج (محله الداغي و پادرخت) است كه جمعيتي معادل 801 نفر را در سال 85 در خود جاي داده است براساس آمار سال 1375، بيشترين تعداد خانوار مربوط به قطعه هفت با 933 خانوار و كمترين تعداد خانوار مربوط به قطعة پنج با 251 خانوار مي‌باشد. به لحاظ بعد خانوار، بيشترين بعد خانوار نيز مربوط به قطعة شماره هفت با 9/3 نفر مي‌باشد و كمترين بعد خانوار نيز مربوط به قطع پنج با 09/3 نفر مي‌باشد. به طور كلي مشخص مي‌شود كه بافت قديم همواره از بعد خانوار كمتري در مقايسه با بعد خانوار در شهر برخوردار بوده است. يكي از دلايل اين امر اسكان مهاجرين به صورت مجرد در بافت مي‌باشد (اغلب دانشجويان) كه بعد خانوار را در بافت قديم كاهش داده است دليل ديگر اين امر را بايد در ساختار اجتماعي – اقتصادي و كالبدي بافت جستجو كرد، چرا كه ساختار كالبدي و اقتصادي فرسوده و بي رونق بر روي ساختار جمعيتي اثر مي‌گذارد و ساختار جمعيتي نامتعادل بر ساختار اقتصادي و كالبدي تاثير دارد و اين امر نهايتاً مي‌تواند در تغيير عملكرد فضاها تأثيرگذار باشد.

4-7-3- ساختار سني و جنسي جمعيت بافت قديم سبزوار
– تركيب سني جمعيت بافت قديم
بررسي تركيب سني جمعيت بافت قديم، ساختار متفاوتي را نسبت به شهر سبزوار نشان مي‌دهد. بطوريكه بافت قديم 8/7 درصد جواني جمعيت كمتري نسبت به شهر سبزوار دارد. جمعيت 65 سال به بالا در بافت قديم 8/9 درصد مي‌باشد امّا در كل شهر 02/4 درصد بوده كه اين ارقام نشان از پيرتر بودن جمعيت اين بافت دارد و اين بستگي به مهاجرت نيروي فعال و جوان از بافت قديم دارد دليل افزايش جمعيت در گروه سني 64-15 سال در بافت قديم استقرار افراد مهاجر كه عموماً به صورت مجرد در بافت ساكن هستند به خصوص دانشجويان كه به علت ارزاني قيمت اجاره بها در محدودة داخلي بافت استقرار مي‌يابند اين امر خود در كاهش مواليد در گروه سني زير 14 سال تأثير مستقيم دارد. در سال 1365 از جمعيت 14813 نفري بافت، 4/38 درصد معادل (5688 نفر) در گروه سني 14-0 سال، 2/56 درصد (معادل 8325 نفر) در گروه سني 64-15 سال و 4/5 درصد معادل (799 نفر) در گروه سني بالاي 65 سال قرار داشته اند. بالا بودن درصد جوان در اين سال حكايت از بالا بودن نرخ مواليد در آن سالها مي‌باشد اين روند بتدريج تا سال 75 كاهش پيدا كرده كه حكايت از كنترل جمعيت در سالهاي بعد مي‌باشد (جدول4 – 10).

جدول ( 4-10 ) درصد گروههاي سني عمده در بافت قديم شهر سبزوار در سالهاي 65 و 75
سال گروه سني
14-0 سال
64-15 سال
65+سال
1365
4/38
2/56
4/5
1375
5/31
6/58
8/9
مأخذ : آمار كامپيوتري اخذ شده از مركز آمار ايران، سرشماري 65 و 75

– تركيب جنسي جمعيت بافت
مطالعات نشان مي‌دهد كه نسبت جنسي در شهر سبزوار در سال 75، 3/103 بوده است. اين نسبت در بافت قديم 6/103 مي‌باشد و در سال 1385، اين نسبت 8/99 مي‌باشد. اين شاخص در سال 65 براي شهر سبزوار 1/107 و براي بافت قديم 9/103 بوده است يكي از مهمترين دلايل پايين بودن نسبت جنسي بافت در سال 65 مهاجرپذيري و جذب نيروي فعال كه عمدتاً مرد بوده‌اند و در بخش جديد شهر ساكن شده‌اند مي‌باشد. اكثر جمعيت فعال 15 تا 64 ساله مردان كه براي كار در بخشهاي مختلف به شهر مهاجرت كرده‌اند در بخشهاي جديد ساكن شده‌اند در نتيجه در بافت قديم تعداد مردان و زنان تقريباً برابر و نسبت جنسي پايين‌تر مي‌باشد. از جمعيت 15480 نفري بافت قديم در سال 75، 7877 نفر مرد (معادل 8/50 درصد) و 7603 نفر زن معادل (2/49 درصد) مي‌باشند كه نسبت جنسي 6/103 بدست مي‌آيد و در سال 65 از 14813 نفر جمعيت بافت، 7548 نفر (معادل 9/50 درصد) مرد و 7262 نفر

پایان نامه
Previous Entries مقاله رایگان درباره خودکارآمدی، باورهای خودکارآمدی، رفتار انسان Next Entries پایان نامه رایگان درمورد حقوق جزا، قانون مجازات، استفاده از زور