پایان نامه ارشد درباره شهر سبزوار، بخش صنعت و معدن

دانلود پایان نامه ارشد

در قطعه هفت (محله رضوي) به دليل فرسودگي و بي رونقي فضاهاي كالبدي و ساختار اجتماعي نامناسب آن درصد باسوادان آن كمتر از ساير محلات است.جدول زير درصد باسوادان به تفكيك قطعات بافت قديم را در سالهاي 65 و 75 نشان مي‌دهد(جدول 4-15).

جدول (4-15) درصد باسوادي در قطعات (محلات) بافت قديم سبزوار در سالهاي 65 و 75.
قطعات هفت گانه بافت قديم
سال 1365
سال 1375

جمعيت 6 ساله و بيشتر
تعداد باسوادان
درصد باسوادان
جمعيت 6 سال و بيشتر
تعداد باسودان
درصد باسوادان
قطعه يك
2053
1567
3/76
2450
1083
2/44
قطعه دو
1230
880
5/71
1418
1192
84
قطعه سه
1915
1375
8/71
2034
1742
6/85
قطعه چهار
2273
1609
8/70
2376
1986
5/83
قطعه پنج
1018
621
61
687
508
9/73
قطعه شش
1726
1163
3/67
1536
1251
4/81
قطعه هفت
2145
1314
2/61
2131
1545
5/72
جمع
12360
8529
69
12632
9307
6/73
مأخذ : آمار اخذ شده از واحد كامپيوتر مركز آمار ايران سال 65 و 75
درجه و رتبه باسوادي در بافت قديم براساس اطلاعات پرسشنامه‌هاي توزيع شده در بافت به قرار زير مي‌باشد : از مجموع افراد پاسخ دهنده، 6/34 درصد بيسواد و باسواد بدون مدرك تحصيلي، 4/26 درصد ابتدايي، 9/15 درصد راهنمايي، 7/13 درصد ديپلم، 9/4 درصد فوق ديپلم و 4/4 درصد داراي تحصيلات ليسانس بوده اند.

4-8- سابقه سكونت

سابقه سكونت بيشتر بيانگر تركيب اجتماعي همگن‌تر ساكنان و بيانگر وابستگي و علاقة آنها به سكونت در محل مي‌باشد بطوريكه وقتي سابقة سكونت در محلي كمتر است دگرگوني بافت اجتماعي، تنوع قومي و علاقة ناچيز و دلبستگي كمتر به محيط وجود دارد (كلانتري و حاتمي نژاد، 1385، ص : 71). با توجه به اطلاعات استخراج شده از پرسشنامه، 7/52 درصد از افراد ساكن در بافت قديم سبزوار داراي سابقه سكونتي كمتر از 15 سال بوده و 2/30 درصد از افراد بين 35-15 سال سابقه سكونت داشته و 17 درصد از افراد هم داراي بالاي 35 سال سابقة سكونت در بافت قديم بودند كه اين ارقام بيانگر علاقه و دلبستگي كمتر افراد ساكن در بافت قديم سبزوار جهت سكونت در بافت مي‌باشد.

جمع بندي

مطالعه سير تحول جمعيت شهر سبزوار در ادوار مختلف نشان مي‌دهد كه جمعيت شهر از اوايل قرن حاضر تا 1385 روند روبه رشدي داشته است. اين روند هر چند در دوره‌هاي مختلف كم يا زياد مي‌شده اما در نهايت متأثر از عوامل مختلفي چون مهاجرت و رشد طبيعي جمعيت، فزوني يافته است. بالاترين نرخ رشد مربوط به دهة 65-55 بوده كه وقوع انقلاب، شروع جنگ و به دنبال آن تغييرات بنيادين اقتصادي – اجتماعي و فرهنگي در اين روند تأثير زيادي داشته است. اما در دهة 65 تا 85 به دليل سياستهاي كنترل جمعيت شاهد كاهش نرخ رشد جمعيت هستيم. تحولات جمعيتي بافت قديم نيز حكايت از روند افزايشي اما بصورت بسيار كند در دهه‌هاي 65 تا 85 بوده است بطوري كه جمعيت بافت قديم با نرخ رشد 4/0 درصدي در اين دهه روبه رو بوده است اين امر حاكي از عدم جذابيت بافت قديم جهت سكونت بوده است. مقايسه توزيع و تراكم جمعيت شهر و بافت قديم نشان از عدم توازن جمعيت در سطح شهر سبزوار و در سطح بافت قديم مي‌باشد.
بررسي‌هاي جمعيتي در رابطه با تركيب و ساختمان جمعيت نشان مي‌دهد كه تركيب سني جمعيت شهر در گروه سني جوان (14-0 سال) بتدريج كاهش يافته و اين نسبت در سال 1385 برابر 5/38 بوده است و شهر سبزوار به سوي كاهش جمعيت جوان پيش مي‌رود اين اتفاق در بافت قديم نيز بوقوع پيوسته اما در مقايسه با شهر سبزوار 8/7 درصد جواني جمعيت كمتري دارد كه نشان از پيرتر بودن جمعيت بافت و مهاجرت نيروي فعال و جوان از اين بافت دارد. مقايسه تركيب جنسي جمعيت در سال 75 نيز نشان از برابري اين نسبت در شهر سبزوار و در سطح بافت قديم دارد. مطالعة تحولات مهاجرتي حكايت از روند افزايشي جمعيت غيربومي در شهر سبزوار دارد بطوري كه در دهة 75-65 حدود 30 هزار نفر به شهر مهاجرت كرده‌اند كه 7/17 درصد جمعيت را شامل مي‌گردد اين مهاجران اكثراً روستايي بوده كه سبب تغيير تركيب اجتماعي جمعيت بافت قديم شده‌اند اين امر روند جايگزيني اكولوژيكي را در پي داشته به نحوي كه ساكنان اوليه و اصيل بافت، اين محل را ترك كرده و مهاجرين روستايي جايگزين آنها شده اند. اين امر به همراه فرسودگي كالبدي فضاها و منطبق نبودن آنها با نيازهاي امروزي از يك سو، و از سوي ديگر وضعيت اقتصادي ضعيف مهاجرين و عدم تعلق خاطر آنان به حفظ اصالت بافت تاريخي، سبب بروز مشكلاتي گرديده است كه نهايتاً سبب به هم خوردن اصالت اجتماعي – فرهنگي و تاريخي بافت شده و بعضي فضاها كاركرد اوليه خود را از دست داده‌اند همچنين مقايسه درصد باسوادي بافت قديم و شهر سبزوار حكايت از مهاجرت افراد تحصيلكرده و باسواد و اصيل از بافت قديم و جايگزيني مهاجرين كم سواد دارد.

4-9- ساختار اقتصادي و كاركردهاي شهر سبزوار

ميزان و سهم فعاليت‌هاي جاري در بخش‌هاي مختلف اقتصادي يك شهر، تعيين كننده نقش و عملكرد شهري مي‌باشد. اين نقش و عملكرد به عنوان محتوا، ساختار فيزيكي و كالبد شهر را شكل مي‌دهد. تعداد شاغلين در بخشهاي عمده اقتصادي هر شهر بيانگر عملكرد غالب و تعيين كننده نقش آن شهر مي‌باشد. براساس سرشماري سال 1375، درصد شاغلين در بخشهاي كشاورزي، صنعت و خدمات در شهر سبزوار به ترتيب 63/5، 53/28 و 94/63 درصد از كل شاغلين بوده است. متوسط اين نسبت‌ها در سال 75 براي كل نقاط شهري كشور به ترتيب برابر با 2/5، 2/33 و 3/59 درصد بوده است. مقايسه درصد شاغلين در بخشهاي مختلف اقتصادي شهر سبزوار با متوسط نقاط شهري كشور حاكي از ضعف فعاليت‌هاي صنعتي و برتري سهم
فعاليت‌هاي خدماتي شهر سبزوار مي‌باشد.

4-9-1- تعيين پايه اقتصادي شهر سبزوار

بر اساس تئوري اقتصاد پايه، بخش پايه‌اي اقتصاد منطقه يا شهر، آن بخشي است كه شهر در آن بخش صادر كننده است، بدين معني كه كالا و خدمات توليد شده در آن بخش علاوه بر، برآوردن نياز مردم ساكن در خود شهر به مردم خارج از آن نيز ارائه مي‌گردد (فرهودي، 1380، ص:12).
يكي از روشهاي مرسوم در تعيين اقتصاد پايه‌اي شهر استفاده از ضريب يا نسبت مكاني62 است. اين نسبت يا ضريب مي‌تواند سهم آن قسمت از صادرات هر صنعت را كه به خارج از شهر صادر مي‌شود، تعيين نمايد (زياري، 1381، ص : 142). و بر اساس اين ضريب شاغلين بخشهاي مختلف اقتصادي در يك شهر يا منطقه را نسبت به كل اشتغال كشور مي‌سنجد و بخشي كه نسبت شاغلين آن به كل شاغلين منطقه يا شهر از اين نسبت در كل كشور بيشتر باشد بخش پايه محسوب مي‌گردد. براي محاسبة اين ضريب از فرمول زير استفاده مي‌شود :

EA= تعداد شاغلين منطقه يا شهر در بخش A
E= كل شاغلين منطقه يا شهر
NA= تعداد شاغلين كل كشور در بخش A
N= كل شاغلين كشور
با استفاده از اين روش ضريب نسبت محلي بخش خدمات شهر سبزوار در سال 1375 نسبت به كل كشور برابر 45/1 بدست آمده است كه برتري فعاليت‌هاي بخش خدمات در اين شهر را نسبت به كل كشور تأييد مي‌كند با توجه به اينكه تركيب شاغلين در بخشهاي مختلف اقتصادي در مناطق شهري و روستايي تفاوت چشمگيري را نشان مي‌دهد منطقي‌تر آنست كه اين نسبت را در شهر سبزوار در مقايسه با متوسط نقاط شهري كشور محاسبه نماييم. در اين حالت ضريب بدست آمده براي بخش خدمات شهر سبزوار 1/1 و براي زيربخش بازرگاني و تجارت 25/1 بدست آمده است البته بايد توجه داشت كه علي رغم تمركز شديد فعاليت‌هاي خدماتي بويژه بازرگاني در شهرهاي بزرگ كشور به خصوص پايتخت كه باعث افزايش قابل توجه سهم بخش خدمات در كل نقاط شهري كشور مي‌شود ولي شهر سبزوار در اين بخش نسبت بالاتري را نشان مي‌دهد اين برتري ناشي از موقعيت ارتباطي مناسب و سابقه تاريخي و تخصص يابي اين شهر در فعاليت‌هاي تجاري مي‌باشد.
در بين زيربخشهاي فعاليت‌هاي بخش خدمات بعد از فعاليت‌هاي داد و ستد و بازرگاني كه به تنهايي 3/34 دردص كل شاغلين اين بخش را به خود اختصاص مي‌دهد فعاليت‌هاي آموزشي، حمل و نقل و ارتباطات و ادارة عمومي و دفاع به ترتيب هر كدام با 8/22 و 5/14 و 13 درصد كل شاغلين بخش در رديف‌هاي بعدي قرار مي‌گيرند (جدول شمارة 4-16).

جدول (4-16 ) تعداد و درصد شاغلين در زيربخش‌هاي خدمات و بازرگاني سبزوار در سال 1375
نوع فعاليت
تعداد شاغلين
درصد از كل
عمده فروشي و خرده فروشي و تعميرات
9382
3/34
آموزش
6239
8/22
حمل و نقل و ارتباطات و انبارداري
3982
5/14
اداره تامين امور عمومي و دفاع
3562
13
جمع
27342
100
مأخذ : مركز آمار ايران، سرشماري عمومي نفوس و مسكن شهر سبزوار 1375

فعاليت‌هاي صنعتي در شهر سبزوار رشد قابل توجهي نداشته و عمدتاً در واحدها و كارگاههاي كوچك جريان دارد. از مجموع 11786 نفر شاغل در بخش صنعت و معدن و ساختمان شهر سبزوار در سال 1375، 9/45 درصد در بخش ساختمان و 7/50 درصد در فعاليت‌هاي توليدي محصولات صنعتي مشغول به كار بوده اند(جدول 4-17).

جدول (4-17) تعداد و درصد شاغلين در بخش‌هاي صنعت و معدن و ساختمان سبزوار در سال 1375
نوع فعاليت
تعداد شاغلين
درصد از كل
جمع صنعت (ساخت)
5983
7/50
توليد منسوجات
1319
22
توليد محصولات فلزي
1072
9/17
صنايع غذايي و آشاميدني
945
7/15
توليد محصولات كاني غيرفلزي
526
7/8
توليد محصولات چوبي
349
8/5
بخش ساختمان
5410
9/45
استخراج معدن
111
9/0
جمع (صنعت و معدن و ساختمان)
11786
100
مأخذ : مركز اطلاع رساني مركز آمار ايران، سرشماري عمومي نفوس و مسكن شهر سبزوار، سال1375.

4-10- ويژگي‌هاي اقتصادي جمعيت بافت قديم
4-10-1- وضعيت اشتغال در سطح محله‌هاي بافت

براي بيان وضعيت اشتغال در سطح محله‌هاي (قطعات) بافت قديم، جمعيت 10 سال به بالا در نظر گرفته شده است. در سال 75، از كل جمعيت 15480 نفري بافت، 12284 نفر آنها 10 سال به بالا سن داشته اند. از اين تعداد 3807 نفر شاغل بوده‌اند كه معادل 99/30 درصد از كل جمعيت بالاي 10 سال مي‌باشد. در سال 65 از جمعيت 14813 نفري بافت، 11210 نفر بالاي 10 سال قرار داشته‌اند كه حدود 3692 نفر آنها شاغل بوده‌اند كه معادل 9/32 درصد از كل جمعيت بالاي 10 سال را شامل مي‌شوند. اين امر حكايت از كاهش نسبت اشتغال در سال 75 نسبت به سال 65 مي‌باشد و اين بدان معناست كه جمعيت شاغل بافت قديم اين بافت را ترك كرده‌اند و در نقاط ديگر شهر ساكن شده اند(جدول 4-18).

جدول (4-18) مقايسه وضعيت اشتغال در بافت قديم سبزوار به تفكيك قطعات در سالهاي 65 و 75

جمعيت 10 سال به بالا
سال 65
جمعيت 10 سال به بالا
سال 75
1365
1375

تعداد
شاغلين
درصد

تعداد
بيكار
درصد
تعداد
شاغلين
درصد
تعداد
بيكار
درصد
سبزوار
84260
128575
29439
9/34
1818
1/2
41455
2/32
2114
6/1
بافت
قديم
11210
12284
3692
9/32
616
4/5
3807
9/30
155
2/1
قطعه
يك
1890
2240
600
7/31
128
7/6
694
9/30
18
80/0
قطعه
دو
1138
1286
398
9/34
67
8/5
429
3/33
21
6/1
قطعه
سه
1739
1805
550
6/31
76
3/4
596
33
30
6/1
قطعه
چهار
2051
2133
665
4/32
126
1/6
645
2/30
15
70/0
قطعه
پنج
922
622
305
33
73
9/7
157
2/25
5
80/0
قطعه
شش
1566
1353
543
6/34
72
5/4
432
9/31
21
5/1
قطعه
هفت
1904
2845
631
1/33
74
8/3
854
30
45
5/1
مأخذ : آمار كامپيوتري اخذ شده از واحد كامپيوتر مركز آمار ايران – 75 – 1365

مقايسه تعداد شاغلين شهر سبزوار و بافت قديم نيز حكايت از كاهش درصد شاغلين بافت نسبت به شاغلين شهر مي‌باشد و بيان كننده اين است كه تعدادي از شاغلين و جوانان در سن كار بافت را رها كرده و به ساير نقاط شهر مهاجرت كرده اند. از سوي ديگر درصد بيكاران در بافت نيز طي اين دوره كاهش يافته است كه حكايت از مهاجرت جمعيت جوان

پایان نامه
Previous Entries مقاله رایگان درباره خودکارآمدی، خود کارآمدی، نقش های جنسیتی Next Entries مقاله رایگان درباره رضایت از زندگی، روابط اجتماعی، هیجانات منفی