پایان نامه ارشد درباره شهر سبزوار، امام رضا (ع)

دانلود پایان نامه ارشد

قانون شوراي عالي شهرسازي و معماري
2-احداث ساختمانها و تأسيسات مورد نياز عمومي شهر در اجراي پروژه‌هاي مصوب شهرداري در محله‌هاي قديمي
3-استفادة بهينه از اراضي مرغوب شهري كه در اثر بي برنامه گي به محلات متروكه و بلا استفاده تبديل شده اند.
4-شناسايي بافت‌هاي باارزش تاريخي شهر و ارائه طرحهاي مناسب به منظور بهينه سازي به مراجع ذيصلاح قانوني
5-شناسايي تك واحدهاي باارزش تاريخي و پيشنهاد كاربري مناسب براي هر كدام از اين بناها
6-سرمايه گذاري و مشاركت با بانكها و مؤسسات سرمايه گذاري در امور مربوطه به طريقي كه براي سازمان منابع مالي تأمين كند (شماعي، 1384، صص 343 -340).

3-2- طرح‌هاي بهسازي بافت قديم

اين طرح فقط به امر بهسازي در بافت‌هاي قديمي شهرها مي‌پردازد و عمليات نوسازي كه ممكن است در طرح‌هاي ساماندهي به اجرا درآيد، در آنها انجام نمي گيرد. اجراي طرح‌هاي بهسازي بافت قديم با هدف‌هاي ذيل انجام مي‌گيرد :
– بهسازي بناهايي كه به علت فرسودگي قابليت كاربري مشخصي ندارد
– ارتقاي ارزش اجتماعي محله‌هاي قديمي از طريق احياي بناهاي فرسوده و با ارزش آنها
– احياي هويت و عملكرد مسكوني در آنها
– زنده سازي مجدد بناهاي باارزش تاريخي براي مصارف فرهنگي و اجتماعي
– كاهش تفاوت‌هاي كيفي و تجهيزاتي ميان بافت‌هاي قديم و جديد
– احياي زيست و معيشت در بافت‌هاي قديم و پيشگيري از فرسودگي و تخريب آنها
– برجسته كردن شناسه‌هاي تاريخي شهر
– پيشگيري از افت بيشتر منزلت‌هاي اجتماعي و اقتصادي محله‌هاي قديم
اجراي طرح‌هاي بهسازي بافت قديم نيز مانند طرح‌هاي ساماندهي با مشكلات قانوني مواجه بود. در سال 1345 با تصويب قانون شهرداري‌ها و به استناد مادة 111 اين قانون و همچنين مادة 33 قانون نوسازي و عمران شهري، به شهرداري‌ها اجازه داده شد تا متناسب با تشخيص خود و استفاده از مقررات قانون تملك زمين ها، مصوب 17/3/1339، فضاهايي را در بافت‌هاي قديم شهري به تملك خود درآوردند (حجتي اشرفي، 1370، ص 40). اين قوانين به شهرداري‌ها امكان مي‌داد كه عمليات بهسازي بافت قديم و در كنار آن نوسازي را نيز انجام دهند. به همين علت طرح‌هاي بهسازي بافت قديم با هدف‌هاي ذيل اجرا شد :
الف)طرح‌هاي روانبخشي با هدف اصلاح گذرگاهها براي آمد و شد وسايط نقليه موتوري با تأكيد بر حفظ كالبد و ارزشها و روحيه حاكم بر محله ها، از جمله اين طرحها كه به اجرا درآمد مي‌توان به طرح‌هاي روانبخشي و بهسازي و نوسازي محورهاي فرهنگي شهرهاي شيراز و اصفهان اشاره كرد.
ب)طرح‌هاي مرمت و احياء كه با ايجاد مديريت جداگانه در وزارت مسكن و شهرسازي براي باززنده سازي بافت‌هاي قديم با حفظ ويژگي‌هاي زندگي و عملكردي مطلوب به اجرا درآمد براي مثال نمونه‌اي از اين طرح‌ها در شهرهاي شوشتر، سمنان و گرگان تهيه و اجرا شد.
ج)اجراي طرح‌هاي ويژه بافت قديم براي شهرهاي تاريخي كشور با هدف باززنده سازي و ارائه ارزشهاي تاريخي، معماري و هنري ساخت و ساز در اين شهرها.
د)طرح تجميع در بافت قديم، يعني شكلي از نوسازي و بهسازي در گسترة وسيع و با ارزش و اهميت كه در شهر مشهد و اطراف حرم مطهر امام رضا (ع) در مساحتي به وسعت 330 هكتار به اجرا درآمد.
ھ)طرح احداث مجتمع‌هاي مسكوني براي نوسازي و تغيير در بافت محله‌هاي قديم كه از طريق وزارت مسكن و شهرسازي در سال 1381 ارائه شد و ظاهراً هدف از آن ساخت مجتمع‌هاي مسكوني ارزان قيمت و فروش آن با تسهيلات ويژه به كاركنان دولت است. اين طرح در شهرهايي اجرا مي‌شود كه در محدوده آنها كمبود زمين براي ساخت و سازها چشمگير است. هدف آن استفاده بهينه از عرصه‌هاي شهري قديم است كه ساخت و سازهاي فرسوده آن امكان استفاده بيشتر را براي سكونت نمي دهد.
اجراي طرح‌هاي بهسازي بافت قديم و طرح‌هاي ساماندهي شهري، گذشته از مشكلات حقوقي و قانوني اش با مردم، از نظر مسئوليت اداري نيز با وظايف سازمان ميراث فرهنگي اختلاف پيدا مي‌كند. شهرداري‌ها براساس وظايف سازماني قصد دارند كه از فضاهاي فرسوده شهري متناسب با مقتضيات زمان و مكان به نحوي كه مشكلات آنها را كاهش دهد استفاده كنند. در همين حال سازمان ميراث فرهنگي تخريب بافت‌هاي قديم را بدون ارزشيابي تك تك واحدها و ساخت و سازها، نوعي تخريب فرهنگي مي‌داند. اين دوگانگي در ماهيت طرح‌هاي ساماندهي يا بهسازي بافت قديم با مشكلات ديگري مانند وضعيت حقوقي و ملكي مبهم، وجود زمين‌ها و بناهاي وقفي و مسائل اجتماعي و اقتصادي ناشي از اجراي طرح‌ها نيز رو به روست كه اجراي آن را كند كرده است. نمونه‌هاي اجرايي اين طرح‌ها را مي‌توان در ماسوله كه با مشكل حقوقي وراث، در بيرجند با مشكل وقف و در قم با مشكل تأمين منابع مالي براي خريد اراضي رو به رو است نام برد (رهنمايي، 1383، صص : 110-108).
به طور كلي مي‌توان گفت برنامه‌هاي بهسازي و نوسازي شهري در ايران چه در قبل و چه در بعد از انقلاب به طور عمده بر اساس ضرورت‌هاي سياسي و اجتماعي و به شكل مقطعي و گذري مطرح و به اجرا گذاشته شد زيرا امكان پيش بيني آينده وجود نداشت و كارها و تصميم گيري‌ها با ترديد همراه بود. به عبارت ديگر عدم جامعيت اهداف، سياست‌ها و برنامه‌هاي اجرايي بهسازي و عمران شهري و عدم پايداري و انسجام منطقي نظامند از نارسايي‌هاي اين برنامه‌ها بود و با تغيير هر مسئول و مدير، برنامه‌ها دچار ركود و يا تغييرات اساسي مي‌شد در حاليكه اتخاذ سياست‌هاي جامع و دراز مدت و كاملاً نظام مند براي احياء و ساماندهي بافت‌هاي قديمي يكي از ضروريات است كه عدم اتخاذ اينگونه سياست‌ها به مرور زمان ركود و بي رونقي بافت‌هاي قديمي را تسريع مي‌بخشد.

فصل چهارم :

مطالعات طبيعي، اجتماعي ـ فرهنگي و اقتصادي شهر سبزوار با تأكيد بر بافت قديم آن

مقدمه

شهر به عنوان فضايي زنده كه در يك بستر محيط جغرافيايي خاصّ تولد يافته، رشد مي‌كند و به كمال مي‌رسد به بيان ديگر شهر حاصل عملكرد، تعامل و تقابل محيط طبيعي و محيط انساني در طول زمان است. بنابراين شكل و سيماي كالبدي شهر، در ارتباط تنگاتنگ با بستري است كه شهر روي آن مكان گزيني شده و اين موضع و مكان طبيعي كه شهر بر سطح آن مستقر گشته، نخستين و موثرترين عامل در ساخت و بافت شهري و سيماي ظاهري مي‌باشد و جذابيت و مطلوبيت محيط شهر به ميزان زيادي وابسته به موضع و مكان آن مي‌باشد بنابراين سيماي شهري مي‌تواند بازتابي از برخي ويژگي‌هاي طبيعي محيط، همچون توپوگرافي منطقه، پوشش گياهي، آبهاي جاري، اقليم و ساير ويژگي‌هاي محيط باشد . بنابراين در اينجا به اختصار به معرفي برخي ويژگي‌هاي طبيعي منطقه سبزوار كه بر شكل گيري و سيما و بافت شهري نيز تأثير گذار بوده است مي‌پردازيم.
مجدداً اشاره مي‌شود كه سه عامل: شرايط طبيعي محل استقرار شهر، جمعيت و عملكردهاي اجتماعي ـ فرهنگي و عامل زمان از جمله مهمترين نقاط تأكيد اين فصل از تحقيق ما به شمار مي‌آيد.

4-1- موقع جغرافيايي، حدود و وسعت شهرستان سبزوار

شهرستان سبزوار بين 56 درجه و 33 دقيقه تا 58 درجه و 16 دقيقه طول شرقي و 35 درجه و 27 دقيقه تا 36 درجه و 52 دقيقه عرض جغرافيايي شمالي واقع است. اين شهرستان از شمال به شهرستانهاي قوچان و اسفراين و از شرق به شهرستان نيشابور، از جنوب به شهرستان كاشمر و از مغرب به شهرستان شاهرود و استان سمنان محدود است.
مساحت آن 20628 كيلومتر مربع، معادل 16 درصد مساحت استان مي‌باشد. شهر سبزوار بعنوان مركز شهرستان در عرض جغرافيايي 36 درجه و 12 دقيقه شمالي و طول جغرافيايي 57 درجه و 40 دقيقه شرقي بر سر راه شاهرود به مشهد قرار گرفته و ارتفاع آن از سطح دريا 960 متر است. فاصله اين شهر تا مشهد 226 كيلومتر و تا تهران 664 كيلومتر مي‌باشد. ضمناً حدود طبيعي آن به اين صورت است كه از سمت شمال به كوههاي جغتاي و از جنوب به كوه ميش منتهي مي‌گردد و اين شهر در يك جلگة ميانكوهي آبرفتي نسبتاً مساعدي واقع شده است.
در بين ارتفاعات، جلگه‌ها و دشت‌هاي حاصلخيزي وجود دارد. مهمترين رودخانه فصلي، كال شور است كه از رشته كوههاي بينالود در شمال نيشابور سرچشمه گرفته و به سمت غرب جاري مي‌شود (محمدي، 1381، صص : 15-12).

4-2- موقع سياسي شهرسبزوار درتقسيمات سياسي شهرستان سبزوار
اين شهرستان داراي 7 بخش و 25 دهستان و 512 آبادي داراي سكنه و 6 شهرداري و 4 شهرداري در حال تأسيس مي‌باشد و بر اساس آخرين تغييرات تقسيمات كشوري، تقسيمات سياسي شهرستان طبق جدول زير تنظيم گرديده است(جدول 4 – 1 )، (نقشه 4-1)، (نقشه 4-2)، (نقشه 4-3)، (محمدي، 1381، ص :23).

جدول (4-1 ) بخش ها، مراكز و دهستانهاي شهرستان سبزوار
نام بخش
مركزيت بخش
دهستانها (مركز آنها)
1-جغتاي
جغتاي
پايين جوين (فراشيان ) -جغتاي (ابوچناري)- دستوران (دستوران) – ميان جوين (ريواده)
2-جوين
نقاب
بالا جوين (نقاب) – پيراكوه (برغمد) – حكم آباد (حكم آباد)
3-خوشاب
سلطان آباد
طبس (طبس) – دره يام (مشكان) – رباط جز (رباط جز) سلطان آباد (سلطان آباد)
4-داورزن
داورزن
باشتين (ريوند) – كاه (صدخرو) – مزينان (داورزن)
5-روداب
روداب
خواشد (بجدن)- فروغن (قلعه نو روداب)- كوه همايي (اجنورد)
6-ششتمد
ششتمد
بيهق (ششتمد)- تكاب (كوه ميش)- تندك و ربع شامات (قلعه ميدان) – شامكان (شامكان)
7-مركزي
سبزوار
رباط (رباط سرپوش) – قصبة شرقي (ايزي)- قصبه غربي (خسروگرد) – كراب (بلاش آباد)
مأخذ : محمدي، محمود، فرهنگ اماكن و جغرافياي تاريخي بيهق (سبزوار)، نشر آژند، 1381، ص:15.

4-3- خلاصه‌اي بر شرايط طبيعي شهر سبزوار
4-3- 1- تقسيم بندي منطقه به بخش‌هاي طبيعي

منطقه سبزوار بسيار گسترده است و در داخل آن دو برجستگي كوهستاني شرقي و غربي، كوه جغتاي و رشته كوههاي اسفراين منطقه را به سه بخش مشخص تقسيم مي‌كند كه اين سه بخش عبارتند از :
– دشت سبزوار در جنوب
رود كال شور كه از نيشابور مي‌آيد و به كوير مزينان منتهي مي‌شود از اين دشت عبور مي‌كند. ارتفاع اين منطقه زير 1000 متر بوده و از يك اقليم خشك و بياباني و منابع آب زيرزميني شور برخوردار است و به تدريج به دشت كوير منتهي مي‌شود.
– دشت جوين در مركز
دشتي است نسبتاً باريك كه از دشت سبزوار بلندتر است آبهاي سطحي آن به طرف مغرب جاري است و رود جوين شاخه اصلي آن محسوب مي‌شود.
– دشت جاجرم اسفراين در شمال
اين دشت در كنار كوه آلاداغ گسترده شده است. ارتفاع متوسط دشت در اسفراين 1200 متر و در جاجرم به كمتر از 900 متر مي‌رسد. رودخانه‌هاي متعددي كه بعضي از آنها پراهميت است (رود بام و رود اسفراين) از ارتفاعات كوه آلاداغ سرازير شده و به قره سو مي‌ريزد كه در پايين دست دشت به رود جوين منتهي مي‌شود (مهندسين مشاور فرافزا، 1358، ص :33).

4-3-2- زمين شناسي و خصوصيات تكتونيكي منطقه

در اين منطقه دو واحد بزرگ زمين شناسي وجود دارد كه عبارتند از واحد مركز و جنوب منطقه كه از طريق دشت كوير به ايران مركزي منتهي مي‌شود و واحد شمال كه قسمتي از البرز محسوب مي‌گردد.
واحد اول (كوه جغتاي و كوه سرخ) تحت حركات شديد و مكرر قرار گرفته كه بعضي از اين حركات همراه با تظاهرات آتشفشاني بوده است . اين منطقه اساساً با توسعه زياد سنگ‌هايي به نام مخلوط رنگين و افيوليت هائي از قبيل الترابازيت، بازيت ولكانيت، راديولاريت و ديگر تركيبات رسوبي مشخص مي‌شود. واحد دوّم (كوه آلاداغ) كه در شمال واحد اولي و در امتداد رشته كوه البرز قرار گرفته است يك واحد زمين شناسي ساختماني به نظر مي‌رسد كه كمتر از رشته كوه البرز و ايران مركزي تحت تأثير حركات كوهستاني متوالي قرار گرفته است. مرحلة چين خوردگيها كه در رشته كوه

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه ارشد درباره توسعه شهر، برنامه اول توسعه Next Entries پایان نامه ارشد درباره شهر سبزوار، استان خراسان، افغانستان