پایان نامه ارشد درباره شهر سبزوار، استان خراسان، افغانستان

دانلود پایان نامه ارشد

البرز و ايران مركزي در اواخر دوره ژوراسيك و اوايل دوره كرتاسه سرعت گرفته است در اين واحد ديده نمي شود. قديمي‌ترين تشكيلات منطقه كه در اين واحد ديده مي‌شود عبارتند از آهك دولوميتي45 مربوط به دورة كربونيفر از دوران اول زمين شناسي كه در محور طاقديس شرقي و شمال منطقه قرار گرفته است. فرو رفتگي‌هاي جديد در منطقه به وسيله رسوبات دوران چهارم46 پر شده است كه ضخامت آن‌ها به 200 متر هم مي‌رسد. از لحاظ آب و زمين شناسي تشكيلات نامبرده اخير سفره آبزاي عمده منطقه را تشكيل مي‌دهد. آبرفتهاي قديمي، تراست‌ها و مخروط افكنه‌ها در كوهپايه‌ها و در دهانه دره‌ها قرار گرفته است (مهندسين مشاور فرافزا، 1373، ص43).
شهر سبزوار كه در موقعيت طول 57 درجه و 40 دقيقه و 30 ثانيه شرقي و عرض 36 درجه و 12 دقيقه و 45 ثانيه قرار دارد در فاصله حدود 664 كيلومتري زميني و 578 كيلومتري هوايي با تهران قرار گرفته و از جهت تقسيمات كشوري تابع استان خراسان است47. دو رشته كوه جغتاي در شمال و كوه ميش يا ششتمد در جنوب، ارتفاعات اصلي منطقة خراسان را تشكيل مي‌دهند بلندترين قلة اين شهرستان با ارتفاع حدود 2857 متر به نام قلة نظرگاه بر فراز بلندي‌هاي شمالي قرار گرفته كه عمدتاً ساختار آتشفشاني و آذرين دارد و به صورت توده‌هاي آذرين در فرايند كوهزايي اواخر دوران دوم و اوايل دوران سوم زمين شناسي از محل شكاف‌ها و گسل‌ها بيرون زده است. سنگهاي اولترابازيك48، كالردملانژ49 (آميزة رنگين) آهك‌هاي مارني خاكستري رنگ، كنگلومرا و ندرتاً برخي رسوبات دوران سوم زمين شناسي مانند كنگلومراي پالئوژن50 و توف (خاكستر آتشفشاني) و آندزيت، ساختار عمدة اين ارتفاع را تشكيل مي‌دهند. ارتفاعات جنوبي منطقه سبزوار كه از وسعت بيشتري نسبت به كوههاي جغتاي برخوردار است و تا گسل درونه در شمال دشت كاشمر ادامه يافته است و با رشته كوههاي سرخ همراه مي‌گردد، متشكل از سنگ‌هاي كالردملانژ، اولترابازيك، توده‌هاي آذرين ائوسن، گراولهاي51 مورب پليوستوسن52 ، ماسه سنگ‌هاي قرمز رنگ پالئوژن و در مقياس محدودتري، سنگ آهك‌هاي كرتاسه53 مي‌باشد و به نظر مي‌رسد در ارتفاعات تشكيلات رسوبي بيشتري نسبت به بلندي‌هاي شمالي منطقه سبزوار گسترش يافته اند.
در نقشه‌هاي لرزه تكتونيك، مركز زمين لرزه باستاني سبزوار، بسيار نزديك به نوار تپه ماهورهاي شمال شهر مي‌باشد ولي چندان پر خطر عنوان نشده است در عكس‌هاي هوايي نيز نشاني از گسل‌هاي جوان نيست و فقط همين تپه ماهورها و گسل‌هاي احتمالي ضعيف داراي توان لرزه‌اي مي‌باشند (مهندسين مشاور بافت شهر، 1368، ص : 4). بنابراين ساكنين گذشته در بافت‌هاي قديم شهر براي مقابله با احتمال زلزله، ضخامت ديوارها را بيشتر مي‌نمودند و از شناژهاي عمودي و افقي با مصالح چوبي استفاده مي‌كردند تا ساختمان بتواند تا حدودي در برابر زلزله مقاوم باشد نمونه اين امر در بعضي نقاط شهر هنوز ديده مي‌شود. با توجه به وجود زلزله‌هاي تاريخي و زلزله‌هاي قرن جاري (ثبت شده) و همچنين وجود گسل‌هاي موجود در گسترة سبزوار احتمال رويداد زمين لرزه‌اي ويرانگر با بزرگي نزديك يا بالاتر از 7 ريشتر ضعيف است و منطقة سبزوار به لحاظ زلزله خيزي نسبت به ساير نقاط منطقة خراسان، منطقه پاياتري است و اين منطقه از نظر ساخت سازه‌هاي كوچك و بزرگ نظير پالايشگاه، سد وديگر موارد با در نظر گرفتن پايداري آن‌ها در برابر رويداد زمين لرزه از قابليت مطلوبي برخوردار است (عسگري، 1377، ص: 122).

4-3-3- منابع آب

اين واحد عبارتست از چند حوضه بزرگ آبريز در ساحل جنوبي كال شور و همچنين تعدادي جريان‌هاي كوچك و كم و بيش موازي در ساحل شمال آن كه از دامنة جنوبي كوه جغتاي سرازير مي‌شود.
بطور كلي موجودي اين واحد آب شناسي عبارتست از جريان‌هاي سطحي و آبهاي زيرزميني كه بررسي جامعي از آن تاكنون صورت نگرفته است. استفاده كنوني و توسعه امكانات آب و كشاورزي در بخش سبزوار به شرح زير است :
– شمال كال شور در مشرق باغان
در نزديكي دهات در اثر آباداني اراضي بوسيله سدهاي خاكي كوچك ذخيره آب، كشت غلات معمول است و كوهپايه‌ها داراي مراتع چندان مطلوبي نيستند. آب آبياري به وسيله 30 قنات و 30 حلقه چاه تأمين مي‌شود.

– شمال كال شور در مغرب استير54
در اين بخش كوهپايه‌ها داراي شيب دو درصد شمالي ـ جنوبي هستند كه كشتكاري نشده‌اند و به شكل چراگاههاي درجه دو و سه ديده مي‌شوند. استفاده خارج از حد از سفره آب در جنوب به علت مجاورت با منطقه شور خطرناك است زيرا سبب بالا آمدن نمك و افزايش شوري آب خواهد شد.
– شمال كال شور بين باغان و استير
يك سفره آبزا بين كوه جغتاي و يك رشته تپه‌ها اجازه استفاده از آب حوضه آبريز وسيعي را داده است. اين اقدام بوسيله چند قنات صورت مي‌گيرد كه پس از عبور از تپه‌ها در پايين
دست، آب بويژه شيريني را براي كشاورزي تأمين مي‌كند دهانه‌هاي قنوات در شمال جاده اصلي است. در جنوب، حفر چاهها سبب تكميل استفاده از آبهاي زيرزميني مي‌شود.
– جنوب كال شور
در ناحيه بين كال شور و تپه‌هاي جنوبي ورزش باد سبب پديد آمدن تپه‌هاي ماسه‌اي شده است و فعاليت مهمي از جانب اداره كل منابع طبيعي به منظور تثبيت اين تپه‌ها در جريان است. منابع آبهاي سطحي و زيرزميني شور و خيلي كم است در كوهپايه‌ها و در بالادست دهات برزو، فسنگار و فارس آباد تعداد قنوات زياد و استثنايي است. در اطراف جاده سبزوار، كاشمر و در مغرب در نزديك قلعه نورد، چند حلقه چاه عميق ايجاد شده است. شرايط بهره برداري در مغرب بهتر از مشرق است (خورسندي، 1377، ص :126).

4-3-4- خاك شناسي

از اين لحاظ دشت سبزوار شامل سه ناحيه بزرگ و طبيعي است كه عبارتند از ناحيه شامگان، ساحل چپ كال شور و ساحل راست كال شور
– ناحيه شامگان
اين ناحيه از يك دامنه وسيع آبرفتي تشكيل شده است كه نصف بالادست آن پوشيده از
تپه‌هاي ماسه‌اي است كه بعضي از آنها تثبيت شده است. قسمت پايين دست داراي بافت سنگين (ليمون رسي قرمز رنگ) بوده و شوري زمين اشكال عمده آن است.
– قريب 2000 هكتار از خاك‌ها داراي شوري كم بوده و محصولات عمده آن غلات و پنبه است.
-22000 هكتار از خاكها قابل آبياري است منتهي بعلت سنگيني بافت خاك نمي توان شوري آن را از بين برد.
– 3500هكتار داراي پوشش ماسه بادي است كه روي ليمون‌هاي رسي شور قرار گرفته است.
– ساحل چپ كال شور
ساحل چپ كال شور به دامنه‌اي كه مربوط به امتداد شرقي ناحيه شامگان است تعلق دارد. خاكهاي قابل آبياري در اين ناحيه به شرح زير است :
-3700 هكتار (باضافه اراضي شور مجاور علي آباد) داراي بافت متغير است
-4000 هكتار كه بدليل شور بودن فقط با آبهاي كافي و خوب قابل آبياري خواهد بود.
-7500 هكتار خاك‌هاي دامنه‌ها كه بوسيله پخش ليمون‌هاي محموله طغيانها اصلاح پذير است در اين بخش شدت پديده‌هاي فرسايش باد و برنامه‌هاي توسعه را در منطقه محدود مي‌كند. قسمتي از خاك‌ها با استفاده از پخش سيلاب‌ها كشت مي‌شود.
– ساحل راست كال شور
ساحل راست كال شور آبها و ليمون‌هاي شني حاصله از سنگ‌هاي قليائي كوه جغتاي را دريافت مي‌كند. از خاكهاي مستعد قابل آبياري انواع زير را مي‌توان برشمرد (مهندسين مشاور فرافزا، 1358، ص :32).
-خاك ليمون شني عميق در اطراف شهر سبزوار قرار گرفته است و در آن هر نوع كشتي كه براي شهر لازم است به عمل مي‌آيد.
-خاك‌هاي ليمون رسي كمي شور كه در بعضي نقاط داراي مقداري سنگ ريزه است (داورزن و مهر). محصولاتي كه در اين خاك‌ها به عمل مي‌آيد عبارتند از غلات و پنبه.
-خاك‌هاي دامنه كه مستعد بهبود بوسيله پخش سيلابها است كه 3000 هكتار آن در مشرق سبزوار قرار گرفته كه در معرض فرسايش باد است.
-در حاشيه كوير نوع خاك ليمون رسي شور است كه براي بهره برداري از آن بايد آب شيرين به مقدار زيادي وجود داشته باشد.
-خاك‌هايي كه به صورت تراست55 آبياري مي‌شوند.
-خاك‌هاي ليمون شني فرسايش يافته در زمين‌هاي پست كه استفاده از آنها عملي نيست.
-دامنه‌هاي سنگ ريزه دار كه كمتر قابل آبياري است كه به صورت مزارع تخريب شده مي‌باشند.
-خاك‌هايي كه بافت آنها از سنگهاي آواري56 نسبتاً درشت تشكيل شده است و در مشرق سبزوار واقع‌اند.

4-3-5- آب و هوا و مشخصات آن

در ميان عوامل موثر در اقليم منطقه، موقع جغرافيايي و ارتفاع بيش از عوامل ديگر اهميت يافته است و بديهي است برخورداري از جريانات هواهاي مؤثر در اقليم بيشتر مربوط به همان دو عامل ذكر شده است. شهر سبزوار در عرض جغرافيايي 36 درجه و 12 دقيقه شمالي، طول جغرافيايي 57 درجه و 40 دقيقه شرقي قرار گرفته است و 940 متر از سطح دريا ارتفاع دارد. ميزان متوسط باران ساليانه 163 ميلي متر و دماي متوسط سالانه 15 الي 17 درجه سانتي گراد است. فصل باران همان فصل سرد (پائيز و زمستان الي اوايل بهار) است و ميزان نزولات آسماني بين 160 تا 165 ميليمتر است (بيهقي، 1370، ص : 13).
از مهمترين عواملي كه در وضع آب و هوا دخالت دارند مي‌توان جريانات هوا و بادها را نام برد. در اواسط پاييز و در طول زمستان ايران تحت تأثير جريانات سرد سيبري و جريان‌هاي مرطوب اقيانوس اطلس قرار مي‌گيرد كه بعضي از آنها تقريباً تمام كشور را فرا مي‌گيرد. جريانهاي سرد از سمت شرق و افغانستان وارد خاك خراسان مي‌شود كه در مشهد معروف به باد هرات و باد فرح يا باد غيس است و بسيار سرد مي‌باشد و تا تهران و حدود غرب و مركز ايران مي‌رسد. در خراسان معروف است كه اين باد موجب ريزش برف مي‌شود در واقع بادي كه از سيبري برخاسته است نمي تواند موجب نزول برف شود بلكه تماس اين جبهه سرد با ابرهاي مرطوبي كه از غرب مي‌آيند موجب اين پيش آمد مي‌شود. از مشرق، جبهة هواي شمالي شاخه آسيائي توران به طرف خراسان مي‌وزد كه نسبتاً خنك است (بين 5 تا 15 درجه) و رطوبت آن كم است (نزديك 80 درصد در صبح و 40 درصد در نيمروز) رسيدن اين جريان به خراسان درجه حرارت را اندكي پايين آورده و موجب بارندگي مي‌شود. در زمستان جريانهاي غربي اقيانوس اطلس (مديترانه، درياي سياه، اسكانديناوي) بسوي ايران اهميت زيادتري دارند. اين جريان‌ها منشأ تمام
بارندگي‌هاي زمستاني مي‌باشند . اين جريان‌هاي مرطوب در برخورد با جريان‌هاي سرد آسياي مركزي و سيبري و شمال غربي در ايران موجب ريزش باران و برف گرديده و طبعاً در آب و هواي كشاورزي منطقه نقش بسزايي دارند. قسمت عمده بارندگي خراسان شمالي نتيجه وزش اين جبهه‌ها است.
از طرف ديگر در تابستان از جنوب ايران توده هواي گرم و خشك با دماي 20 تا 25 درجه همراه با خاك به داخل فلات ايران و خراسان مي‌وزد جريان اين باد از جنوب به شمال همواره سبب بالا رفتن درجه حرارت و گرما مي‌شود. بطور كلي از جريان‌هاي هواي مهمي كه بسوي سبزوار جريان پيدا مي‌كنند مي‌توان باد شرقي را نامبرد كه در تابستان اغلب موجب بروز طوفانهاي گرد و خاك و حركت ريگ روان مي‌شود ريگ هائي كه در نتيجه وزش اين باد به حركت در مي‌آيند مساحت‌هاي زيادي را پوشانيده، نهرها را پر مي‌كنند و بويژه اراضي كشاورزي را از حيز انتفاع مي‌اندازند. به طور كلي زمستان‌هاي اين شهرستان، سرد و خشك و تابستان‌هاي آن برحسب موقعيت، گرم و خشك يا معتدل است. موقع نسبي شهرستان نسبت به دشت كوير خود در ايجاد چنين تحولات اقليمي نقش مهمي دارد (جعفري، 1378، ص: 82).

4-3-5-1- شاخص‌هاي اقليمي منطقه
4-3-5-1-1- درجه حرارت

در يك دورة آماري 22 ساله (75- 1954) متوسط حداكثر و حداقل دماي سالانه 9/23 و 2/9 درجه سانتيگراد محاسبه شده كه متوسط حداكثر و حداقل روزانه آن به ترتيب متعلق به ماههاي ژوئيه (6/37 درجه سانتي گراد) و ژانويه (2/3- درجه سانتي گراد) مي‌باشد و متوسط دماي سالانه برابر با 6/16 درجه سانتي گراد مي‌باشد كه از 5/2 درجه در دي ماه تا 6/29 درجه در تيرماه متغيير بوده، اختلاف درجه

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه ارشد درباره شهر سبزوار، امام رضا (ع) Next Entries مقاله رایگان درباره یشرفت تحصیلی، پیشرفت تحصیلی، خودکارآمدی