پایان نامه ارشد درباره سیاست خارجی، واقع گرایی، نوواقع گرایی، سیاست بین الملل

دانلود پایان نامه ارشد

قدرت توسط یک کشور یا ائتلافی از آنان باعث مقابله سایرین می شود لذا کشورها به ندرت جرأت می کنند تا بیشینه سازی قدرت را به صورت هدف خود اتخاذ نمایند سیاست بین الملل برای چنین امری بسیار خطیر و نگران کننده است. (همان، 49)
از این رو، کشورهای هوشمند از پیگیری چنین هدفی در سیاست خارجی خود اجتنتاب می کنند انگیزه اندکمی برای آنان وجود دارد تا به صورت تهاجمی اقدام نمایند چون کشورهای دیگر به مقابله با آنان برخواهند خاست. نظام بین الملل آنارشیک کشورها را مجبور می کند تا به جای پیگیری هژمونی در پی حفظ جایگاه خود در موازنه قوا از طریق کسب میزان مقتضی از قدرت باشند این امر بیانگر آن است که نظریه والتز ماهیت تدافعی و جهت گیری حفظ وضع موجود را دارد همین امر باعث شده است تا بر خلاف دیدگاه میرشایمر، بسیاری نظریه والتز را مبنی بر مفروض بازیگر عاقل به شمار آورند.
بنابراین، از منظر نو واقع گرایی تدافعی، در وضعیت آنارشی، تامین و تضمین بقا و امنیت برترین و بالاترین هدف کشورهای عاقل است تنها در صورت تامین و تضمین این هدف، کشورها می توانند بدون خطر و با اطمینان خاطر اهداف دیگری مانند آسایش رفاه، سود و ثروت را تعقیب نمنایند اما والتز آشکارا باور و اذعان دارد که بقا به معنای تأموین امنیت کافی مستلزم بیشینه سازی قدرت و هژمونی نیست؛ بلکه با کسب و حفظ میزان مناسب و مقتضی از قدرت در موازنه قوای جهانی امکان بقا وجود دارد. عاقلانه ترین و کم هزینه ترین راهبرد تأمین بقا و امنیت نیز موازنه سازی است نه توسعه طلبی و جنگ (دهقانی فیروز آبادی، 1389، 39)
واقع گرایان تدافعی به سه دلیل پیگیری هدف بیشینه سازی قدرت برای دستیابی به هژمونی جهانی و منطقه ای را راهبردی نابخردانه و احمقانه می پندارند اول، همانگونه که والتز استدلال میکند، بیشینه سازی قدرت و هژمونی یک کشور باعث مقابله سایر کشورها در چارچوب موازنه سازی برون گرا و درون .گرا می شود که آن را ناامن و حتی ممکن است نابود سازد دوم، سهولت و صعوبت توسعه طلبی و تهاجم بر مبنای تعادل یا موازنه دفاع ـ هجوم1 سنجیده و برآورد می شود. این موازنه نشان می دهد که آیا امکان شکست کشور مدافع و موفقیت و سودمندی تهاجم وجود دارد یا نه. به نظر واقع گرایان تدافعی موازنه دفاع ـ هجوم معمولاً به شدت به نفع کشور مدافع سنگینی می کند هر کشوری که تلاش کند به میزان بیشتر از آنچه که برای تأمین امنیتش نیاز دارد قدرتش را افزایش دهد درگیر جنگ های بازنده خواهد شد. از این رو، کشورها به بیهودگی و بی اثری تهاجم واقف شده و به جای آن بر حفظ جایگاه و موقعیت خود در موازنه قوا تأکید و تمرکز خواهند کرد. در صورتی که کشورها مجبور به تهاجم نیز بشوند اهداف محدودی خواهند داشت. (همان،40)
سوم، نوواقع گرایان تدافعی استدلال می کنند که توسعه طلبی و تهاجم حتی در صورت امکان نیز سودمند و به صرفه نیست. چون هزینه های توسعه طلبی و نهاجم در مقایسه با منتافع و فواید آن بیشتر است. اولاً با توجه به عرق ملی، کنترل ملت های مورد هجوم و کشورهای اشغال شده بسیار سخت است ثانیاً استثمار و بهره برداری اشغال گران از اقتصادهای صنعتی مدرن در شرایط فراگیری فناوری های اطلاعاتی بسیار دشوار است. واقعیت های نظام بین الملل آنارشیک که توسعه طلبی و بیشینه سازی قدرت را سخت و دشوار و شهوت و اشتهای قدرت طلبی کشورها را محدود و مقید می سازد. در صورت بی توجهی به این واقعیت های خطیر، بقا و امنیت کشورها به خطر خواهد افتاد. چون همه کشورهای عاقل این منطق را درک کرده و بر پایه آن عمل می کنند، رقابت امنیتی و کشمکش بر سر بیشینه سازی قدرت از طریق توسعه طلبی و جنگ کاهش می یابد.
نوواقع گرایی تهاجمی: نوواقع گرایی تهاجمی نیز انواع و اقسام مختلفی دارد که توسط نظریه پردازانی چون جان میرشایمر، اریک لبس1 و فرید ذکریا2 ساخته و پرداخته شده است با این حال، مشهورترین نوواقع گرایی تهاجمی جان میرشایمر است که این نظریه را در کتاب تراژدی سیاست قدرت های بزرگ در سال 2001 تدوین و ارائه کرده است به نظر میرشایمر بیشینه سازی قدرت در نظام بین الملل آنارشیک را توضیح می دهد. اول، کشورها، به ویژه قدرت های بزرگ، بازیگران اصلی و عمده در سیاست جهان هستند که در یک نظام آنارشیک اقدام می کنند. دوم، همه کشورها از میزانی از توانایی نظامی تهاجمی برخوردارند بنابراین هر کشوری قادر است تا به همسایگانش ضربه و خسارت وارد سازد. البته توانایی های کشورهای مختلف با هم تفاوت داشته و در طول زمان تغییر می کند سوم، کشورها هرگز نمی توانند از نیات کشورهای دیگر مطمئن باشند. چون بر خلاف توانایی های نظامی، نیت کشورها که در اذهان تصمیم گیرندگان آنهاست را نمی توان به صورت تجربی وارسی و تشخیص داد. حتی اگر بتوان به نیت کشورها در زمان حال پی برد، تشخیص و درک نیت آینده آنها غیرممکن است از این رو، سیاست گذاران هرگز نمی توانند مطمئن باشند که آیا با یک کشور طرفدار وضع موجود یا تجدیدنظر طلب مواجهند. چهارم، هدف اصلی کشورها بقاست. کشورها تلاش می کنند تمامیت ارضی، آزادی عمل، خودمختاری و نظم سیاسی داخلی شان را تامین و حفظ نمایند. کشورها می توانند اهداف دیگری مانند رفاه و حفظ حقوق بشر را پیگیری نمایند اما این هدف در اولویت بعد از بقا قرار دارند؛ چون پیگیری و تامین این اهداف در صورت حیات و بقا امکان دارد. پنجم، کشورها کنش گران عاقل هستند؛ یعنی آنها قادر به اتخاذ راهبردهای درستی هستند که چشم انداز و امید بقای آنان را بیشینه می سازد. این امر بداند معنا نیست که کشورها گاهگاهی دچار سوءمحاسبه نمی شوند چون کشورها در جهان پیچیده با اطلاعات ناقص عمل می کنند، از این رو، بعضی از مواقع اشتباهات بزرگ و بدی مرتکب می شوند (میرشایمر، 2001، 31)
مجموع این پنج مفروض شرایطی را به وجود می آورد که کشورها نه تنها دغدغه موازنه قوا و حفظ قدرت دارند بلکه انگیزه قوی و شدیدی را برای بیشینه سازی قدرت فراهم می سازد. چون کشورها از یکدیگر هراس دارند، تنها می توانند برای تأمین امنیت شان به خود اتکا کنند و بهترین راهبرد برای تامین و تضمین بقا بیشینه سازی قدرت نسبت است از این رو، برخلاف نو واقع گرایان تدافعی که استدلال می کنند کشورها تنها در پی کسب میزان مقتضی از قدرتند، نو واقع گرایان تهاجمی بر این باورند که تامین امنیت مستلزم کسب و بیشینه سازی قدرت نسبی تا حد امکان است در نتیجه، آنان دوام و پایداری نظم و موازنه قوای موجود را زیر سوال برده استدلال می کنند که کشورها هرگز از قدرت خود راضی نیستند و نهایتاً درصدد هژمونی برای تامین و تضمین امنیت شان هستند. هدف نهایی هژمونی شدن و ماندن در نظام بین الملل آنارشیک است. حتی کشور هژمون نیز هنوز کاملاً راضی نبوده و درصدد است تا از ظهور رقبای هم طراز خود جلوگیری نماید. (همان، 42)
میرشایمر، برخلاف والتز، استدلال می کند که افزایش توانایی ها و مقدورات می تواند امنیت کشور را بدون برانگیختن واکنش خنثی کننده و مقابله جویانه سایر کشورها تامین کند. وقت شناسی دقیق و فرصت طلبی به موقع تجدید نظر طلبان، احاله مسئولیت1 و اطلاعات نامتقارن اجازه و امکان موفقیت را به هژمون بالقوه می دهد لذا، بیشینه سازی قدرت لزوماً خود شکست دهنده نبوده و کشورها می توانند به طور عقلانی در جهت کسب هدف هژمونی منطقه ای تلاش و عمل نمایند.
بنابراین، در چارچوب نوواقع گرایی تهاجمی، توسعه طلبی، تجاوز و تجدیدنظر طلبی یک وضعیت طبیعی است که کشورهای عاقل بیشینه ساز قدرت ایجاد می کنند. بیشینه سازی قدرت به منظور کسب هژمونی، از نظر میرشایمر ، بر مبنای عقلانیت و محاسبات و ملاحظات عقلانی صورت می گیرد. چون شرایطی که وی برای توسعه طلبی مبنی بر بیشینه سازی قدرت قائل می شود آن را بسیار سخت می سازد. اولاً، کشورها در صورت آماده بودن فرصت های مناسب دست به توسعه طلبی می زنند. ثانیاً توسعه طلبی تنها زمانی صورت می گیرد که منافع آشکار و ملموس از خطرات و هزینه های آن بیشتر باشد. ثالثاً ، کشورها در صورت بلوکه شدن توسط دیگران از توسعه طلبی دست کشیده و در انتظار فرصت مناسب می نشینند از این رو، میرشایمر در توضیح علت ندرت و قلت هژمونی در طول تاریخ می گوید: پیش از دستیابی به هژمونی و تسلط هزینه های توسعه طلبی معمولاً بیش از منافع آن است (همان، 22)
2-9- نورئالیسم و سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران
نوواقع گرایی اصالتاً یک نظریه سیاست بین الملل است که درصد تبیین نتایج بین المللی از طریق ویژگی های نظام بین الملل به ویژه ساختار آنارشیک آن است. از این رو، والتز تصریح می کند که نظریه سیاست بین الملل او یک نظریه سیاست خارجی نیست که برای تبیین رفتار کشورها ارائه شده باشد. اما میرشایمر اتفاقاً در نقد نظریه والتز تمایز نظریه سیاست بین الملل و نظریه سیاست خارجی را رد می کند چون به نظر وی تبیین نتایج بین المللی در سیاست بین الملل لزوماً مستلزم تبیین رفتار کشورها به معنای سیاست خارجی نیز می باشد. لذا هر نظریه سیاست بین الملل ضرورتاً یک نظریه سیاست خارجی نیز می باشد. تلاش نوواقع گرایان تدافعی دیگر مانند بری پوزن، جک اسنایدر و استفن ون اورا برای ارائه نظریه سیاست خارجی در چارچوب نوواقع گرایی تدافعی نیز حکایت از امکان کاربست این نظریه برای تحلیل سیاست خارجی دارد. در نتیجه، با توجه به استلزامات و دلالت های نظری نوواقع گرایی می توان آن را برای تحلیل ابعاد چهارگانه الگو و فرایند تصمیم گیری، منافع و اهداف ملی، منابع و عوامل تعیین کننده و رفتار سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران به کار بست.
الگو و فرایند تصمیم گیری: بر مبنای الگوی کنشگر عاقل و منطق نتیجه در نوواقع گرایی، اعم از تدافعی و تهاجمی، جمهوری اسلامی ایران نیز همانند کشورهای دیگر، دارای ارجحیت های معین و موسلمی است که بر پایه تحلیل هزینه فایده آن را در سیاست خارجی پیگیری می کند. اگرچه نوواقع گرایان تهاجمی و نوواقع گرایان تدافعی غیر از والتز بیش از وی بر تصمیم گیری عقلایی در رفتار کشورها تاکید می کنند اما این بدان معنا نیست که نظریه وی، بر خلاف میرشایمر بر مفروض کنش گر عاقل استوار نمی باشد. از این رو، در چارچوب نوواقع گرایی به طور عام، مدل تصمیم گیری سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران الگوی کنش گر عاقل و منطق اقدام آن نیز منطق نتیجه است.
این الگو و منطق، متضمن و مستلزم فرایند خاص تصمیم گیری در سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران است. اول، سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران از ساختار واحدی برخوردار است که بر پایه سه اصل سلسله مراتب تفکیک وظایف و توانایی های نهادهای مختلف تصمیم گیرنده در سطح ملی تعریف می شود. دوم، سیاست گذاری و تصمیم گیری در سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران به صورت متمرکز و یکپارچه در سطح ملی اتخاذ می گردد؛ به گونه ای که بازیگران فرو ملی نقش تعیین کننده ای در سیاست گذاری و تصمیم گیری سیاست خارجی ایفا نمی کنند. سوم، با توجه به تفکیک و تمایز سطح ساختاری و سطح واحد در نو واقع گرایی، تصمیم گیری سیاست خارجی ایران فارغ از شرایط، تحولات و فشارهای داخلی تنها در واکنش به ماهیت، ویژگی ها و اثرات ساختاری نظام بین الملل به ویژه توازن و عدم توازن قدرت شکل می گیرد.
بنابراین، در تحلیل سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران در چارچوب نوواقع گرایی، باید از ویژگی های فردی تصمیم گیرندگان و همچنین مختصات داخلی و ملی جمهوری اسلامی ایران صرف نظر کرد، به گونه ای که در تحلیل نو واقع گرای سیاست خارجی ایران، ایستار فرد فرد تصمیم گیرندگان، دیوانسالاری ها، سازمان ها و گروههای ذی نفع و ذی نفوذ فرو ملی مورد بحث و بررسی قرار نمی گیرد. بلکه باید چگونگی واکنش جمهوری اسلامی ایران را به محدودیت ها و قیدوبندهای سیستمیک در دو سطح بین المللی و منطقه ای، مورد تاکید و تحلیل قرار داد (حاجی یوسفی، 1384، 22).
منافع و اهداف ملی: مفهوم تحلیلی کانونی در نظر یه نو واقع گرای سیاست خارجی، امنیت ملی است به گونه ای که نسبت این همانی بین منافع ملی و امنیت ملی وجود دارد، چون در این نظریه منافع

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه با کلید واژه های حقوق بین الملل، سیاست خارجی، وزارت امور خارجه، توافق ژنو Next Entries پایان نامه ارشد درباره سیاست خارجی، واقع گرایی، نوواقع گرایی، نظام بین الملل