پایان نامه ارشد درباره سرمایه اجتماعی، مشارکت مدنی، جامعه مدنی، اعتماد متقابل

دانلود پایان نامه ارشد

بودن سایر شرایط، ارتباطات بیش تر (مستقیم و غیر مستقیم) بین مشارکت جویان باعث اعتماد متقابل بیشتر بین آن ها می شود و روند همکاری آن ها را تسهیل می کند. شبکه های مشارکت مدنی، تجسم موفقیت پیشینیان در همکاری هستند که می توانند به عنوان یک چارچوب فرهنگی شفاف برای همکاری آینده عمل نمایند. (پاتنام ،1380: 297) هرچه این شبکه ها در جامعه ای متراکم تر باشند احتمال بیشتری وجود دارد که شهروندانش بتوانند در جهت منافع متقابل همکاری کنند. دقیقاًچرا شبکه های مشارکت مدنی چنین تأثیر جانبی سودآور قدرتمندی دارند؟ شبکه های مشارکت مدنی هزینه های بالقوه عهد شکنی را هر معامله ای افزایش می دهند. فرصت طلبی منافعی را که فرد انتظار دارد از دیگر معاملات همزمانش و معاملات آینده نصیبش شود، به خطر می اندازد. شبکه های مشارکت مدنی در زبان تئوری بازی ها تکرار و پیوند درونی بازی ها را افزایش می دهند. شبکه های مشارکت مدنی، هنجارهای قوی معامله متقابل را تقویت می کنند. هموطنانی که در بسیاری از زمینه های اجتماعی ارتباط متقابل دارند «آماده هستند تا هنجارهای قوی رفتار قابل قبول را توسعه دهند و انتظارات متقابلشان را در بسیاری از ارتباطات تقویت کننده همکاری با یکدیگر منعکس کنند.» این هنجارها به وسیله یک شبکه ارتباطی که به کسب حسن شهرت در وفای به عهد و پذیرش هنجا رهای رفتار جامعه محلی متکی است، تقویت می گردند. (همان، 296-297)
در زمینه ارتباط بین مشارکت مدنی – به عنوان بعد عینی سرمایه اجتماعی – و دموکراسی از نظر تجربی نیز، بسیاری از مطالعات ارتباط مثبت بین سرمایه اجتماعی و تغییر رژیم به دموکراتیک را شرح داده اند. در تحلیل این ارتباط، مکاتب دریافتند که انجمن های داوطلبانه یک نقش مثبت را در فرایند انتقال و دوام دموکراتیک در ملت های تازه دموکراتیک شده، ایفا می کنند. براساس این یافته ها، این مسئله مشهود است که زندگی بر مبنای انجمن داوطلبانه قوی می تواند، برای دوام و تحکیم دموکراسی در یک کشور در حال گذار مانند یک لوکوموتیو انتقادی شود که آن را به جلو می برد. ( Lee,2008,p.584)
رابرت پوتنام به عنوان یک سرشناس در وادی سرمایه اجتماعی، مدعی است که یک پیوند مستقیم بین مشارکت مدنی و دموکراسی پیدا کرده است. در مقایسه ای از دولت های محلی شمال و جنوب ایتالیا، پوتنام موفقیت های بیشتری را به دولت های شمال به خاطر نوع جامعه مدنی که در آن جا وجود دارد، نسبت داده است. این امر انعکاسی از زندگی است که به صورت انجمنی داشته اند.(Lee&Glasure,2007,p.101) پاتنام همچنین می گوید که نهادهای دموکراتیک موفق و کارا به سرمایه های اجتماعی ای وابسته هستند که در میان جامعه وجود دارند و شامل هنجارها ، تفکرات چند جانبه و شبکه ی تعهدات مدنی می شوند که همگی اساس و پایه هایی برای یک جامعه مدنی قوی هستند. به عقیده وی، مشارکت های مدنی در کارایی و ثبات حکومت دموکراتیک نقش دارند چون روی اعضاء تأثیر داخلی گذاشته و روی واحد سیاسی بزرگتر تاثیرات خارجی می گذارند. (مقصودی، 1387: 42( در این راستا پاتنام معتقد است، تنها در جایی که سرمایه اجتماعی بین گروهی از قوت زیادی برخوردار است، می توانیم شاهد وجود و تعدد نهادهای مختلف مدنی و در نهایت موفقیت آن شهر، محله یا جامعه باشیم: سنت های قدرتمند مشارکت مدنی (شرکت در انتخابات، تعداد خوانندگان روزنامه ها، عضویت در گروه های سرود مذهبی و محافل ادبی، باشگاه های نیکوکاران و باشگاه های فوتبال و..) به عنوان شاخص مهم سرمایه اجتماعی، ایجادگر جامعه مدنی ای قوی و در نتیجه نشانه های موفقیت یک منطقه هستند. (تاجبخش، 1384: 96) به طور خلاصه، پوتنام تاکید می کند که اهمیت انجمن های داوطلبانه و مشارکت مدنی به عنوان عرصه پرورش برای دموکراسی هستند.(Lee&Glasure,2007,p.103)
جمع بندی
رابطه میان سرمایه اجتماعی و دموکراسی از دیرباز و در نظریات اندیشمندان گوناگون از جمله توکویل، پوتنام، پکستون و… مورد بررسی قرار گرفته است. نتایج آرای این متفکرین حاکی از آن است که رابطه مثبتی بین سرمایه اجتماعی و دموکراسی برقرار است؛ بدین صورت که وجود سرمایه اجتماعی در جامعه و در بین افراد، به استقرار و دوام دموکراسی منجر می شود. سرمایه اجتماعی همانند واقعیت های اجتماعی دیگر، در سطوح گوناگون خرد، میانی و کلان مورد بررسی می باشد و اندیشمندان این حوزه در مطالعات خود بیشتر به سطح میانی آن گرایش دارند تا سطوح دیگر. از سوی دیگر سرمایه اجتماعی دارای ابعاد شناختی و ساختاری می باشد که هریک از مؤلفه های آن در یکی از این ابعاد قرار می گیرند. اعتماد و مشارکت مدنی دو مؤلفه شاخص سرمایه هستند که ناظر بر ابعاد شناختی و ساختاری سرمایه اجتماعی هستند. درواقع بعد شناختی و ذهنی سرمایه اجتماعی که کمتر جنبه ملموس دارد را اعتماد تشکیل می دهد و بعد ساختاری و عینی سرمایه اجتماعی که بیشتر ملموس است ناظر بر شبکه های مشارکت مدنی می باشد.
در نهایت، می توان گفت: نظریه سرمایه اجتماعی، از نظریاتی است که به بیان اثرات مثبت ارتباط با دیگران پرداخته است. سرمایه اجتماعی از پیوندهای عینی و ذهنی بین افراد تشکیل شده است، پیوندهای عینی ساختار شبکه ای هستند که ارتباط بین افراد را برقرار می کنند و پیوند های ذهنی ماهیت ارتباط متقابل می باشند. (شارع پور و غلامزاده، 1388: 224) وجود این دو بعد سرمایه اجتماعی به صورت توأمان، نقش بسزایی را در استقرار و تحکیم دموکراسی ایفا می کند. در واقع بر اساس اظهارات پاتنام می توان گقت، دو مؤلفه اصلی سرمایه اجتماعی یعنی، اعتماد و مشارکت مدنی وابستگی متقابل با یکدیگر دارنددر نتیجه برای ایجاد و یا تداوم دموکراسی در جامعه، وجود هر دو مؤلفه به صورت توأمان ضروری است.
12-2 سرمایه اجتماعی و شهروندی دموکراتیک
اخیراً، مفهوم سرمایه اجتماعی کاربرد وسیعی را پیدا کرده است و مکاتب علوم اجتماعی آن را در توضیح پدیده های اجتماعی مختلف مورد استفاده قرار می دهند. آن ها ادعا می کنند که سرمایه اجتماعی، روی پدیده های اجتماعی گوناگون یا موضوعات سیاسی مثل توسعه اقتصادی، مشارکت در رأی دهی، آموزش حکمرانی، شهروندی دموکراتیک، و اطمینان در نهادهای سیاسی، تأثیر گذار است. ( Lee,2008,p.584)
وجود سرمایه اجتماعی کلید استقرار جامعه مدنی و حیات شهروندی است و فقدان سرمایه اجتمای مانع اساسی بر تأسیس و استقرار آن است.(حاجی پور،1385: 148) بی گمان سرمایه اجتماعی و انجمن های مدنی می تواند در زمینه شکل گیری شهروند آگاه و توانا، برخوردار از اعتماد به نفس و ارزش های دموکراتیک، منتقد و جدی در پیگیری حقوق شهروندی، دلبسته به مشارکت مدنی و آگاه به راه ها و شیوه های اعتراض و ابراز خواسته ها، بسیار اثرگذار باشد. افزایش شمار شهروندان توانمند از دید کمی و کیفی، پیش شرطی مهم برای اثرگذاری سرمایه اجتماعی بر حکمرانی خوب خواهد بود، زیرا حکمرانی خوب و پاسخگویی حکومت در خلأ پدید نمی آید، بلکه در جامعه ای با شهروندان آگاه و توانمند پا می گیرد. (سردارنیا: 142)
با توجه به این نکته که سرمایه اجتماعی در شکل گیری شهروندانی آگاه به حقوق و وظایف نقش بسزایی دارد، در ادامه سعی شده است به آرای چندی از اندیشمندان که در ارتباط با این رابطه نظریه پردازی کردند هرچند به صورت مختصر اشاره گردد.
1-12-2الکسیس دو توکویل
نویسنده فرانسوی الکسیس دو توکویل(1832) یکی از اولین محققان جدید بود که به طور جدی اهمیت تئوریک و عملی مشارکت سیاسی شهروندان را مورد توجه قرار داد. تئوری توکویل این بود که امریکا نماینده دموکراتیک ترین ملت های قرن نوزده در جهان آن روز بوده، چون شهروندان (البته اشاره تنها به مردان سفید پوست و بالغ جامعه امریکا بود) تا حدی به برابری اجتماعی، اقتصادی و سیاسی بی نظیر در تاریخ جهان رسیده بودند. توکویل توجه داشت که امریکاییان به دلیل برابری موقعیت ها و تا حدی در اثر فشار برای حفظ و تقویت موقعیت ها مانند عمل مشارکت، در امور جاری با تعداد بیشتر و هدف های متنوع تر نسبت به ملت های دیگر گرد هم می آیند. دارایی کلیه افرادجامعه تقریبا با هم برابر است، هیچ فردی نمی تواند به تنهایی اعمال نفوذ کند و در نتیجه همه مجبورند در قالب اقدامات سیاسی و اجتماعی گروهی به هم بپیوندند.(آرم و سی مور، 1376: 330) در واقع، همان گونه که فردگرایی با تضعیف مشارکت مدنی نهادهای عمومی را از میان بر می دارد، به همین گونه درمان نیز در این است که شهروندان را به ایفای نقشی فعال در زندگی سیاسی ترغیب کنیم.(کالینیکوس، 1385: 134) به نظر وی، مشارکت در گروه های اجتماعی مستقل از دولت احتمالاً مهارت های بین اشخاص را توسعه می دهد، تجارب و ورزیدگی اعضای گروه می شود، به گسترش وسعت دید آنها کمک و تساهل، اعتماد به دیگران و مشارکت دموکراتیک سودمند را تشویق می کند. همچنین جامعه مدنی فعال، فضایی را برای توسعه مهارت های سیاسی فراهم می کند و گروه های گوناگون ممکن است به عنوان عاملان تنظیم منافع در درون جامعه و سیاست عمل کنند. از این رهگذر هم جامعه از حیث سیاسی توسعه پیدا می کند و هم شرایط زندگی شهروندان بهبود می یابد. (غفوری و جعفری، 1387: 219) چرا که حضور گسترده و همه جانبه ارزش ها و رفتارهای معین از قبیل میانه روی و توافق و مصالحه شرط لازم برای ایجاد و تثبیت نهادهای دموکراتیک است، به علت آن که توافق و مصالحه راه حل مسالمت آمیز کثرت گرایی و تضاد در یک جامعه است. (دوتوکویل،1383: 359)
2-12-2 رابرت پاتنام
رابرت پاتنام، سرمایه اجتماعی را به عنوان وسیله ای برای رسیدن به توسعه ی اجتماعی و سیاسی در سیستم های مختلف سیاسی می داند. تأکید وی بر مفهوم اعتماد است که جلب اعتماد بین مردم و دولتمردان و نخبگان سیاسی می تواند موجب توسعه سیاسی و دموکراسی شود.اگر شهروندی به دیگران اعتماد کند آن ها بیشتر می توانند از روی میل درخواست همکاری و فعالیت اجتماعی داشته یاشند.(ملاحسنی،1381: 56) از سوی دیگر پاتنام می گوید: شبکه های مشارکت مدنی یکی از اجزای ضروری سرمایه اجتماعی می باشند و هرچه این شبکه ها در جامعه ای متراکم تر باشند احتمال همکاری شهروندان در جهت منافع متقابل بیشتر است.(پاتنام،1380: 297-298). پاتنام به طور تلویحی سرمایه اجتماعی را به فضیلت مدنی پیوند می دهد. شهروند بافضیلت مدنی به موضوعات سیاسی علاقه مند است از طریق عضویت در انجمن های همکاری، اعتماد متقابل و بردباری در برابر نظرات متفاوتی که مطرح می شود پیوند دارد. اعتماد متقابل از استانداردهای متقابل عمومیت و از کارکرد شبکه های تعهد مدنی ناشی می شود. مردم زمانی با میل همکاری می کنند که اعتماد و همکاری در بازگشت اعتماد نقش دارد. (ایمانی جاجرمی،38:1380)

3-12-2 گابریل آلموند و سیدنی وربا
از زمان انتشار کتاب «فرهنگ مدنی77» گابریل آلموند و سیدنی وربا78، درگیری انجمنی برای تحلیل نگرش های دموکراتیک شهروندان و مهارت های مدنی، مناسب تلقی گردیده است. از طرفی، تأثیر کار توکویل، به صورت آشکار در کار آن ها مشاهده می گردد. آلموند و وربا نشان دادند که، به نسبت غیر عضوها، اعضای انجمن ها از لحاظ سیاسی، فعال تر هستند و درباره امور سیاسی مطلع ترند. به علاوه، در سازمان های داوطلبی، شهروندان مهارت های تصمیم گیری و سازمان دهی دموکراتیک را یاد می گیرند، که آن هم در نهایت، آن ها را به سوی هنجارهای حمایتی دموکراتیک سوق می دهد. گذشته از این، شخص به عنوان عضوی از سازمان داوطلبی فرصتی برای آشنایی با افراد دیگر که در امور سیاسی درگیرند پیدا می کند. این به نوبه خود، انگیزه فعالیت سیاسی را بر می انگیزاند. اعضای هر نوع از انجمن، حتی اگر غیرسیاسی باشند، درجه بالاتری از صلاحیت امور سیاسی را به نمایش می گذارند و از متوسط شهروندان، مشارکت بیشتری دارند (Lee&Glasure,2007,p.104)آنان همچنین تأکید کرده اند که مشارکت اجتماعی و اعتماد یرای دموکراسی دارای اهمیت است. براین اساس، تمایل به همکاری مدنی در نگرش های اجتماعی ریشه دارد،مثل داشتن ایمان در مردم،که از طریق شرکت در انجمن های داوطلبانه پرورش می یابد.آن ها

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه ارشد درباره مشارکت مدنی، سرمایه اجتماعی، اعتماد اجتماعی، انجمن های داوطلبانه Next Entries پایان نامه ارشد درباره سرمایه اجتماعی، جامعه مدنی، مشارکت مدنی، انجمن های داوطلبانه