پایان نامه ارشد درباره دانشگاه تهران، صفات خداوند، غصب خلافت

دانلود پایان نامه ارشد

(جنون) است و اختلاط در عقيده را بيان نمي‌كند نمي‌توان براي اثبات غلو جابر بهره برد؛ البته در صورت بيان اختلاط در عقيده نيز در اثبات غلو كارايي ندارد. آنچه از منابع اهل سنت رسيده است نيز ناظر به دو مطلب است: نخست غلو در تشيع، با محوريت سب برخي از صحابه و اعتقاد به رجعت، كه غلو اصطلاحي را براي جابر ثابت نمي‌كند. گزارش دوم نيز رهبري فرقه مغيريه است كه با توجه به اختلافاتي كه ميان عقايد جابر و مغيريان وجود دارد نمي‌توان اين انتساب را صحيح دانست. دسته سوم گزارش‌ها نيز مربوط به توجه غاليان به جابر و فراواني نام و نقل‌هاي وي در منابع آنان است. اين گزارش‌ها نيز با توجه به اشكالاتي كه در كتاب‌هاي ادعا شده و انتساب‌هاي مطرح شده وجود دارد، توانايي اثبات غلو براي جابر را ندارند. در نهايت بسيار دشوار است كه از گزارش‌هاي رسيده بتوان غلو را براي جابر بن‌يزيد جعفي ثابت كرد.
پس از گردآوري و بررسي روايات جابر مي‌توان اندیشه‌های کلامی او در موضوعات مختلف را چنين ارائه کرد:
در مسئله خداشناسي آنچه از روايات جابر برمي‌آيد اعتقاد وي به ضروري بودن معرفت به وجود خدا است. وي همچنين در بحث توحيد اعتقادي همچون ديگر شيعيان امامي در بحث توحيد ذاتي، صفاتي و افعالي دارد. بر اساس روايات جابر صفات خداوند توقيفي هستند. اگرچه شايد روايتي شبهه تجسيم را براي جابر ايجاد كند اما روايات صريح وي در رد اين شبهه او را از اين باور مبرا مي‌كند. علم، قدرت، حيات و ازليت و ابديت از جلمه صفات الاهي است كه در روايات او كاملا مشهود است.
بر اساس روايات بخش راهنماشناسي نيز جابر وجود امام و نبي را ضروري مي‌داند و پس از آن به بيان اختصاصات و امتيازات اين راهنمايان مي‌پردازد. خلقت انبيا و اوصيا جزو مواردي است كه تفاوت آنان با ديگر افراد را رقم مي‌زند. وجود روح القدس در اين گروه آنان را از ديگران متمايز مي‌كند و به آنان در انجام وظيفه خود ياري مي‌رساند. بر اساس روايتي از وي مسئله حرام و حلال الاهي به رسول خدا تفويض شده است. با استناد به همان روايت تأييد روح‌القدس مي‌توان عصمت راهنمايان را نيز ثابت كرد. بنابراين جابر قائل به عصمت راهنمايان از سهو و نسيان و خطا بوده است. وي درباره علم ائمه و گستره و منبع آن نيز رواياتي دارد. منابع علم ائمه علاوه بر وحي (تحديث)، صحيفه رسول خدا و ميراث برجاي مانده از او است. بر اساس روايات جابر ائمه (عليهم‌السلام) به جز يك بخش (علم غيب) از هفتاد و سه بخش علم الاهي همه علوم را در اختيار دارند. بخش مهم و عمده روايات او را فضائل اهل‌بيت (عليهم‌السلام) و به‌ويژه فضائل اميرمؤمنان علي (عليه‌السلام) شكل داده است. از نظر روايات جابر حضرت علی علیه السلام جانشین بلافصل پیامبر اسلام صلی‌الله‌علیه‌وآله بوده و خلافت او به نصب الاهی بوده است. روايات جابر با بيان چندين‌باره ماجرای سقیفه و غصب خلافت هم وجود نص بر جانشيني علي (عليه‌السلام) را مطرح كرده است و هم نوعي تبرّاي جابر از غاصبان اين حق الاهي را نشان مي‌دهد. وي همچنين رواياتي درباره فضائل برخي از ديگر ائمه نيز دارد. در بحث نص و نصب ائمه نيز رواياتي از وي وارد شده است كه به طور روشن عقيده او به نصب الاهي ائمه را نمايان مي‌كنند. وي روايات فراواني درباره محبت و ولايت اهل بيت (عليهم‌السلام) دارد كه به بيان چگونگي اين محبت و ولايت و نتايج و ارزش آن پرداخته است. اما نكته جالب اين است كه علاوه بر اتهام جابر به غلو ــ‌ كه لازمه آن اباحي‌گري است ــ روايات وي به شدت بر عمل صالح تأكيد دارند. وي شرط قبولي ولايت و محبت اهل بيت را انجام واجبات و مستحبات و ترك محرمات و مكروهات الاهي دانسته است. وي علاوه بر محبت اهل‌بيت بر جنبه مخالف آن يعني تبري از دشمنان آنان و غاصبان حقشان تأكيد ورزيده است. روايات وي درباره قائم آل محمد نيز قابل توجه است. در روايات وي هم نام و نشان آن امام و هم مسائل مربوط به پيش از ظهور و پس از ظهور آن حضرت بيان شده است. وي همچنين با اينكه متهم به افشاي اسرار بوده اما رواياتش دال بر اين است كه تقيه از مسائل مهم تشيع بوده است.
از ديگر اصول مهم اعتقادي باور به معاد و روز بازپسين است كه اين باور را نيز مي‌توان با نگاهي به روايات جابر به راحتي دريافت. در بحث فرجام‌شناسي روايات وي به چند دسته تقسيم مي‌شوند كه همگي باور وي به مرگ، حساب‌رسي و قيامت را نشان مي‌دهند. برخي از اين روايات حالات انسان در هنگام مرگ را بيان مي‌كنند؛ حالاتي كه ممكن است در انسان‌ها با توجه به زندگي گذشته‌شان و كفر و ايمان‌شان متفاوت باشد. برخي ديگر از اين روايات به بيان حالات انسان در قبر و وقايع اين مرحله از انتقال به آخرت پرداخته‌اند. وي همچنين رواياتي درباره اتفاقات پيش از قيامت، مثل زلزله، دارد. يكي از اعتقادات مهم شيعيان باور به رجعت برخي از ارواح به دنيا است كه اين نكته نيز يكي از رخدادهاي پيش از قيامت است. در اين باور برخي از ارواح پاك به اين دنيا بازمي‌گردند تا حكومت حق را برقرار كنند و انتقام ظلم‌هايي كه در حق خوبان شده است را از ارواح ناپاك بستانند. سپس وي رواياتي را درباره روز قيامت و بيان احوالات آن روز آورده است. روزي كه به حساب مردم رسيدگي مي‌شود و بر اساس عملكردشان وارد بهشت يا جهنم مي‌شوند. از جمله نكات روايات جابر توصيفات فراوان وي از بهشت و جهنم است. وي روايات متعددي درباره بهشت از جمله توصيفات بهشت، نعمت‌هاي موجود در بهشت و مقامات بهشتيان دارد. همچنين در مقابل روايتي طولاني را از حالات كافر در جهنم نقل كرده است كه ضمن اين روايت جهنم را به طور روشن و مفصل توصيف كرده است.
در مجموع مي‌توان گفت انديشه‌هاي جابر بن‌يزيد جعفي را مي‌توان در چارچوب انديشه‌هاي اماميه جاي داد. آنچه از روايت وي به دست مي‌آيد با آموزه‌هاي اماميه و نيز با روايات ديگر شيعياني كه مورد هيچ اتهامي قرار نگرفته‌اند هم‌خواني و سازگاري دارد.

شش
كتاب‌نامه

ابن‌ابي‌الحديد، عزالدين عبدالحميد، شرح نهج‌البلاغه، تحقيق محمد ابوالفضل ابراهيم، [بي‌جا‍]، دار الكتب العربيه (قم، مؤسسه اسماعيليان)، 1962م.
ابن‌ابي‌شيبه کوفي، عبدالله بن‌محمد، مصنف ابن‌ابي‌شيبه في الاحاديث و الآثار، تحقيق سعيد اللحام، بيروت، دار الفكر، 1409ق.
ابن‌ابي‌عاصم، الآحاد و المثاني، تحقيق باسم فيصل احمد الجوابره، رياض، دار الدرايه، 1411ق.
ابن‌اثير، اللباب في تهذيب الانساب، بيروت: دار صادر، [بي‌تا].
ابن‌اثير، عزالدين علي، اسد الغابه في معرفة الصحابه، بيروت، دار الكتاب العربي، [بي‌تا].
ابن‌اثير، عزالدين علي، الكامل في التاريخ، بيروت،‌ دار صادر، 1386ق.
ابن‌ادريس حلي، محمد، السرائر الحاوي لتحرير الفتاوي، تحقيق محمدمهدي موسوي خرسان، نجف، العتبة العلوية المقدسه، 1429ق.
ابن‌انس، ابي‌عبدالله مالك، المدونة الکبري، بيروت، دار احياء التراث العربي، [بي‌تا].
ابن‌حبان، المجروحين، تحقيق محمود ابراهيم زايد، [بي‌جا]، [بي‌نا]، توزيع مكه، دار الباز، [بي‌تا].
ابن‌حجر عسقلاني، احمد بن‌علي، تعجيل المنفعه، بيروت، دار الكتب العربي، [بي‌تا].
ابن‌حجر عسقلاني، شهاب‌الدين احمد بن‌علي، تقريب التهذيب، تحقيق مصطفي عبدالقادر عطا، چاپ دوم، بيروت، دار الكتب العلميه، 1415ق.
ابن‌حجر عسقلاني، شهاب‌الدين احمد بن‌علي، تهذيب التهذيب، بيروت: دار الفكر، 1404ق.
ابن‌حجر عسقلاني، شهاب‌الدين احمد بن‌علي، طبقات المدلسين، تحقيق عاصم بن‌عبدالله القريوني، اردن، عمان،‌ مكتبة المنار، [بي‌تا].
ابن‌حزم، الفصل في الملل و الأهواء و النحل، بيروت، دار صادر، 1320ق.
ابن‌حزم، علي بن‌احمد، المحلي، [بيروت]، دار الفكر، [بي‌تا].
ابن‌حيان، محمد بن‌خلف، اخبار القضاة، بيروت: عالم الكتب، [بي‌تا].
ابن‌راهويه، اسحاق بن‌ابراهيم، مسند ابن‌راهويه، تحقيق دكتر عبدالغفور عبدالحق حسين برد البلوسي، مدينه منوره، مكتبة الايمان، 1412ق.
ابن‌سعد، الطبقات الكبري، بيروت، دار صادر، [بي‌تا].
ابن‌شهرآشوب، محمد بن‌علي، مناقب آل ابي‌طالب، تحقيق گروهي از اساتيد نجف، نجف، مطبعة الحيدريه، 1376ق.
ابن‌عدي جرجاني، عبدالله، الکامل في ضعفاء الرجال، تحقيق يحيي مختار غزاوي، چاپ سوم، بيروت، دار الفكر، 1409ق.
ابن‌غضائري، احمد بن‌حسين، رجال ابن‌الغضائري، تحقيق سيد محمدرضا جلالي، قم، دار الحديث، 1380.
ابن‌قتيبه دينوري، المعارف، تحقيق دكتر ثروت عكاشه، چاپ دوم، قاهره، دار المعارف، 1969م.
ابن‌ماجه قزويني، محمد بن‌يزيد، سنن، تحقيق فؤاد عبدالباقي، بيروت، دار الفكر، [بي‌تا].
ابن‌معين، يحيي بن‌معين بن‌عون، تاريخ ابن‌معين، تحقيق عبدالله احمد حسن، بيروت، دار القلم، [بي‌تا].
ابن‌منظور، محمد بن‌مكرم، لسان العرب، قم،‌ نشر ادب الحوزه، 1405ق.
ابن‌نديم، محمد بن‌ابي‌يعقوب، فهرست ابن‌نديم، تحقيق رضا تجدد، [بي‌جا]، [بي‌نا]، [بي‌تا].
ابوداود طيالسي، سليمان بن‌داود، مسند أبي‌داود الطيالسي، بيروت، دار المعرفه، [بي‌تا].
ابوزهره، محمد، تاريخ مذاهب اسلامي، ترجمه عليرضا ايماني، قم، مركز مطالعات و تحقيقات اديان و مذاهب، 1384.
ابويعلي موصلي، مسند ابي‌يعلي، تحقيق حسين سليم اسد، [بي‌جا]، دار المأمون للتراث، 1408ق.
اردبيلي،‌ محمد بن‌علي، جامع الرواة و ازاحه الاشتباهات عن الطرق و الاسناد، قم، مكتبة المحمدي، 1331.
اشعري، ابوالحسن، مقالات الاسلاميين و اختلاف المصلين، تصحيح هلموت ريتر، چاپ سوم، آلمان ـ ويسبادن: فرانتس شتاينر، 1400ق.
اصفهاني، ابوالفرج، مقاتل الطالبيين، تحقيق كاظم مظفر، چاپ دوم، قم، دار الكتاب، 1385.
آقابزرگ طهراني، الذريعه، تحقيق سيد احمد حسيني، چاپ دوم، بيروت، دار الاضواء، 1406ق.
بخاري، محمد بن‌اسماعيل، التاريخ الكبير، با نظارت دكتر محمد عبدالمعيد خان، ديار بكر (تركيه): المكتبه الاسلاميه، [بي‌تا].
برقي، احمد بن‌محمد بن‌خالد، المحاسن، تحقيق سيد جلال‌الدين محدث ارموي، چاپ دوم، قم، دار الكتب الاسلاميه، 1371ق.
برقي، احمد بن‌محمد بن‌خالد، رجال، تهران، انتشارات دانشگاه تهران، 1383
بروجردی، سید حسین، جامع احادیث الشیعة، قم، مطبعة العلمیة، 1399ق.
بغدادي، عبدالقاهر، الفرق بين الفرق و بيان الفرقة الناجية منهم، بيروت، دار الجيل ـ دار الآفاق، 1408ق.
بلاذري، احمد بن‌يحيي، انساب الاشراف، تحقيق دكتر محمد حميدالله، مصر، معهد المخطوطات بجامعة الدول العربية بالاشتراك مع دار المعارف، 1959م.
بلاذري، احمد بن‌يحيي، فتوح البلدان، تحقيق دكتر صلاح‌الدين المنجد، قاهره، مكتبة‌ النهضه، 1956م.
ترمذي، محمد بن‌عيسي‌، سنن الترمذي، تحقيق و تصحيح عبدالوهاب عبداللطيف، چاپ دوم، بيروت، دار الفكر، 1403ق.
تستري، محمدتقي، قاموس الرجال، چاپ دوم، قم: مؤسسه نشر اسلامي وابسته به جامعه مدرسين، 1410ق.
ثقفی، ابراهيم بن‌محمد، الغارات، تحقيق محدث ارموي، [افست چاپخانه بهمن تهران]، [بی‌تا].
جابر جعفي، تفسير جابر الجعفي، گردآوري و تنظيم رسول كاظم عبدالساده، نجف، انتشارات الاعتصام، 1429ق.
جعفري، محمدرضا، «الكلام عند الشيعة الاماميه»، مجله تراثنا، شماره 30، قم، مؤسسه آل البيت (عليهم‌السلام)، 1413ق.
حاج‌منوچهري، فرامرز، «اصل»، دايرة المعارف بزرگ اسلامي، ج 9، تهران: مركز دايرة المعارف بزرگ اسلامي، 1379.
حر عاملي، محمد بن‌حسن، وسائل الشيعه، قم، مؤسسه آل البيت عليهم‌السلام، 1409ق.
حضرمي، جعفر بن‌محمد، اصل، در الاصول الستة عشر، چاپ دوم، قم، دار الشبستري، 1405ق.
حلي، حسن بن‌سليمان، مختصر بصائر الدرجات، نجف، مطبعة الحيدريه، 1370ق.
حلي، حسن بن‌يوسف، خلاصة الاقوال في معرفة الرجال، تحقيق شيخ جواد قيومي، [قم]: مؤسسه نشر الفقاهه، 1417ق.
حموي، ياقوت بن‌عبدالله، معجم البلدان، بيروت، دار احياء التراث العربي، 1399ق.
حميري، ابوسعيد بن‌نشوان، الحور العين، تحقيق كمال مصطفي، تهران، [بي‌نا]، 1972م.
خصيبي، حسين بن‌حمدان، الهداية الكبري، چاپ چهارم، بيروت، البلاغ، 1411ق.
خويي، سيد ابوالقاسم موسوي، معجم رجال الحديث، چاپ پنجم، [بي‌جا]،

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه ارشد درباره امام صادق Next Entries پایان نامه ارشد درباره جهان اسلام، منابع معتبر، آستان قدس رضوی، تمدن اسلامی