پایان نامه ارشد درباره توسعه روستا، توسعه روستایی، نواحی روستایی، حمل و نقل

دانلود پایان نامه ارشد

. بنابراين واژه گردشگری به قدمت تمدن است با این حال بررسي تاريخچه آن، گوياي اين واقعیت است كه گردشگری هميشه باتجربه خوشايند همراه نبوده است. مردم در تمدن‌هاي ما قبل تاريخ (عهد باستان) با اين انگيزه مسافرت مي‌كردند كه بتوانند غذا به دست آورند، از خطر دوري جويند يا به مناطقي كه داراي آب و هواي مساعدتري است نقل مكان كنند. با افزايش مهارت و كسب فنون، نياز انسان به زندگي اولیه و خانه به دوشي كاهش يافت، و در دوره‌هاي بعد انسان با انگيزهء تجارت و تبادل كالا و خدمات مسافرت مي‌كرد كه اين امر باعث شد كه امپراطور‌ي‌ها در قاره‌هاي آسيا، آفريقا و خاورميانه رشد كنند. هم چنین این روند ساختار زيربنايي ايجاب مي‌كردكه جاده‌سازي،راههايآبي براي سهولت مسافرت فراهم گردد (رضواني؛ 1387 ص: 35). با توجه به مطالب ذکر شده، نمیتوان براي گردشگری روستايي نيز مي‌توان نقطهء آغازيني را بيان کرد، چرا كه شروع بازديد از جوامع روستايي توسط شهروندان ساير مناطق چندان مشخص نيست. ولی مي‌توان حدس زد كه از زمان شكل‌گيري شهرها و گسترش تمدنهاي بشري، انسان به دليل روابط اقتصادي و اجتماعي به انگيزه‌هاي مختلف همواره در طول تاريخ، جهانگردي و گردشگري را تجربه كرده است (شريف‌زاده و مرادنژاد؛ 1381 ص52 در رضوانی، 1387، ص36).
توريسم روستايي يك پديده بسيار قديمي است. در این زمینه، ترنر13 معتقد است گردشگری روستايي به عنوان يك فعاليت تفريحي- اجتماعي، ابتدا در نيمه دوم سدهء هجدهم در انگلستان وسپس در اروپا ظاهر شد. قبل از آن هم مناطق روستايي برای فعاليت‌هاي تفريحي قرار گرفته بود، اما شركت در اين فعاليت‌هاي تفريحي محدود به اقشار برتر جامعه بود. تا اوايل نيمه دوم قرن هيجدهم يعني تا انقلاب صنعتي افراد نسبتاً كمي امكانات و يا حتي ميل و تصميم به سفر و گردشگري داشتند. مسافرت بسيار كند، سخت و اغلب يك مسئله خطرناك بود و مسافرت به روستاها يك مسئله دشوار بوده است. تا اينكه در دهه 1850، توسعه خطوط راه آهن، سراسر اروپا و آمريكا را به هم وصل كرده انقلاب صنعتی تحولات قابل توجهي در جوامع بشري به وجودآورد و سبب توسعهء سريع شهرها شد. ماشين‌هاي بخار، ماشين‌هاي خودكار، تأسيسات مربوط به ديگ بخار توأم با كوره‌هاي بلند، كارخانه‌هاي ذوب و ريخته‌گري در داخل شهرها ايجاد و توسعه يافت. پس از آن مرفولوژي شهري نيز در نتيجه انقلاب صنعتي و استقرار واحدهاي توليدي دگرگون شد. تقاضا براي نيروي كارگري، نه تنها در افرايش جمعيت شهرها موثر افتاد، بلكه الگوهاي سكونتگاهي را از حالت افقي به عمودي تغيير داد (قادري: 1382 ص: 114). به این ترتیب انقلاب صنعتی اگر چه سبب ایجاد برخی مسائل و مشکلات برای جوامع شهری و روستایی شد، ولی موجب گسترش راهها و جادهها، وسائل حمل و نقل و توسعه ارتباطات هم در سطح محلی، ملی و بین الملل شد، که این خود موجب افزایش مسافرتها و تفریحات به نقاط مختلف جهان از جمله نواحی روستایی شد (رضواني؛ 1387 ص: 36).
همانطور كه گفته شد در بريتانيا و ساير كشورهاي اروپايي، گردشگري روستايي در نيمه دوم سده هجدهم شكل گرفت. در اين دوره گردشگري روستايي در شكل‌هاي مختلف توسعه پيدا كرد به شكل گردشگري انبوه رسيد. اين توسعه، معلول عواملي نظير، توسعه فناوري، افزايش اوقات فراغت و افزايش درآمد قابل مصرف بود. (قادری، 1382 ص 114در همان منبع ص 36 ).
دربریتانیا و سایر کشور های اروپایی گردشگر روستایی در نیمه دوم قرن هیجدهم شکل گرفت. در این دوره گردشگر روستایی در شکلهای مختلف توسعه پیدا کرد و به شکل «گردشگر انبوه» رسید و این توسعه معلول عواملی نظیر، توسعه فنآوری، افزایش اوقات فراغت و افزایش درآمد قابل مصرف بود. اکر چه در ابتدا، تقاضا برای مسافرت و تفریح به نواحی روستایی از طرف مبدأهای بزرگ شهری همانند شهر پراگ بود. اما بنظر میرسد گردشگر روستایی از اروپای شرقی که بیشتر حالت روستایی داشت، آغاز شده (در دورهای از مسافرت شهرنشینان با ویژگیهای اجتماعی و فرهنگی) تا از اوپای غربی ( مهدوی، 1383، ص28 ).
در اواخر قرن هیجدهم سفرهای تفریحی که نقطه مقابل سفرهای تجارتی، مذهبی و تحصیلی بود در اروپا رایج شد و ویژگی این سفرها نیز تغییر کرد زیرا گردشگران طبقه متوسط که به سراسر اروپا سفر میکردند افزایش یافته بود و هدف از این مسافرتها تحصیل نبود بلکه به منظور بازدید از مناطق دیدنی سفر میکردند (منشی زاده و نصیری،1381 ، ص51 در ، مهدوی، 1383 ص 29 ).
در قرن نوزدهم گسترش خطوط راه آهن، دسترسی به مناطق روستایی را برای افراد زیادی فرآهم کرد و شروع توسعه صنعت گردشگر سبب گسترش گردشگر روستایی شد. در قرن بیستم، نه تنها تقاضا برای گردشگر روستایی رشد سریعی پیدا کرد، بلکه محدوده فعالیت آن نیز متنوع شد. در فاصله بین جنگهای جهانی دوم، بسیاری از مردم برای اولین بار از تعطیلاتی بهره مند شدند که هزینه آن پرداخت میشد و به دلیل توسعه حمل و نقل و سهولت جابجایی راهیابی به روستا آسان شد. در این دوره طبقه متوسط جامعه در گردشگر روستایی کشور خودشان شرکت میکردند، در حالی که ثروتمندان از گردشگر خارج از کشور بهره میبردند (رضوانی، 1387، ص 37).
شاید بیشترین تقاضای گردشگر روستایی از سال 1945 اتفاق افتاد که بطور کلی باعث رشد تقاضا در کلیه زمینههای گردشگری شد و به تبع آن تقاضا گردشگر روستایی نیز افزایش یافت. و بطور کلی مهمترین عامل موثردر زمینه توسعه گردشگر روستایی، افزایش سریع مالکیت خودرو بود. در بریتانیا سال 1939 تنها دو میلیون اتومبیل در جادهها رفتوآمد میکرد که این میزان در دهه 1990 به 22 میلیون دستگاه افزایش یافت، و حجم زیادی از مردم براحتی میتوانستند از حومههای شهری بازدید کنند. برای مثال تعداد مسافرتهای روزانه به حومههای شهری (روستاهای نزدیک شهر) در تعطیلات پایان هفته فصل تابستان در بریتانیا بین سال های 1968 تا 1977 تقریبا دو برابر شد (قادری، 1382، ص 116 در مهدوی،1382، ص30).
امروزه در بسياري از كشورهاي جهان توريسم روستايي توجه تعداد زيادي از گردشگران را به خود جلب كرده است و به عنوان يكي از مردمي‌ترين اشكال توريسم به شمار مي‌آيد. چنانكه براساس گزارش سازمان همكاري و توسعه اقتصادي (OECD)14 در ايالت متحده آمريكا در سال 1993 بيشتر از 70 درصد جمعيت اين كشور از انواع تفريحات روستايي برخوردار گرديده‌اند و در بيشتر كشورهاي صنعتي جهان نيز چنين وضعيتي وجود دارد. براساس بررسي‌هاي شبكه تفريحي روستا (CRN)15 سال 1994 در انگلستان، تعداد افرادي كه به طور روزانه در سال 1993 از مناطق روستايي بازديد كرده بودند بيش از 900 ميليون نفر بالغ گرديده است (منشي‌زاده و نصيري: 1381 ص1، همان منبع ص 30).

2-2-2-2 -پیشینه تاریخی گردشگر روستایی در ایران
ايران يكي از ده كانون مهم شكل‌گيري تمدن بشري در جهان بوده است و نخستين آثار مدنيت كه در اين سرزمين كشف شده به هزاره پنجم پيش ازميلاد مسيح تعلق دارد (WTO در محلاتي، 1380ص: 270 در مهدوی، 1382 ص30).
سرزمین ایران با آثار تاریخی، هنری و میراثهای فرهنگی خود به طور قطعی برای جهانگردان عهد قدیم بهترین مقصد محسوب میشد (رضوانی، 1382، ص 189).
چنانچه ورود آرياييها در هزاره دوم پيش از ميلاد به اين كشور و حكومت عيلاميها، مادها، هخامنشيان، ساسانيان و … حكايت از ايجاد تمدن پربار و ديرينه در اين سرزمين دارد. در عين حال اين كشور در طي دوره‌هاي مختلف مورد توجه بسياري از افراد بوده كه به منظورهاي خاصي از جمله تجارت و دادوسند، تفريحي، فرهنگي و … به آن مسافرت مي‌كرده‌اند و همینطور وجود رسومهای مختلف در این کشور از جمله پناه بردن به طبیعت در ایام مختلف سال به صورت دسته جمعی و گروهی نشان از وجود روحیه گردش و تفریح را در بین مردم این سرزمین داشته است (مهدوي، 1382، صص 30 و31).
در ایران پس از اسلام براساس توصیه و تأکید قرآن کریم، نهج البلاغه، روایات و احادیث ائمه (ع) و بزرگان دین، مسلمانان به گردشگری و جهانگردی تشویق و ترغیب شدهاند. به همین دلیل میتوان گفت که اسلام تأثیر به سزایی در گردشگری و نحوه مسافرت در ایران داشته است. در این دوره سیاحان زیادی به ایران سفر کرده و از مناطق از جمله نواحی روستایی و عشایری این سرزمین دیدن کردهاند، که در کتب تاریخی و سفر نامههای مختلف به آن اشاره شده است.
در زمينه سابقه سفر به نواحي روستايي، مطالعات و تحقيقات چنداني انجام نشده است. ولي با توجه به آداب و رسوم موجود در نواحي روستايي و سكونت اكثريت جمعيت در اين نواحي، مي‌توان گفت گردشگري در نواحي روستايي كشور نيز، جايگاه خاص خود را داشته است. به عبارتي مي‌توان گفت گردشگري روستايي در ايران از زمان شكل‌گيري تمدن‌هاي بزرگ و ايجاد شهرها وجود داشته و گردشگران در اين زمان به منظورهاي خاصي به اين نواحي مسافرت مي‌كرده‌اند (رضوانی، 1387، ص 306).
با توجه به مطالب فوق، بطور کلی میتوان گفت که صنعت گردشگر، صنعت نوپایی در کشور است که هنوز در ابتدای کار خود میباشد و گردشگر روستایی نیز که جزء کوچکی از این صنعت بحساب میآید، هنوز جایگاه خود را (بجز در چند مورد اندک) در برنامهها و طرحهای توریستی بدست نیاورده و هنوز بعنوان یک صنعت در آمدزا و کآرا و صنعتی بدون آلودگی، بدون صرف هزینه زیاد و بقول اقتصاددانان «صادرات نامرئی» به آن نگریسته نمیشود (مهدوی، 1383، ص 34 ).
2-3- تعریف و مفهوم توسعه روستایی
تاکنون تعاریف بسیار متعددی از توسعه ارائه شده و با گذر زمان نیز تعاریف جدیدتری ارائه گردیده است. تعاریف موجود در بابب توسعه، نتیجه دیدگاههای متفاوت در خصوص آرمانهای بشری، نیازهای انسانی و جامعه مطلوب است.
با این حال میتوان گفت توسعه جریانی است چند جانبه و چندبعدی که علاوه بر بهبود اقتصادی و افزایش محصول و درآمد، شامل تغییر در نهادها، ساختارهای اداری و اجتماعی، عقاید و نگرش عامه مردم نیز میباشد (ازکیا 1364،ص 18، محمد رضا رضوانی،ص21 ).
ادبیات توسعه روستایی نیز تعاریف متعددی از توسعه روستایی را در خود دارد. هر چند این تعاریف، مولفههای مشترک فراوانی را در خود دارند، لیکن از تفاوتهای مشهودی نیز برخوردارند که این اختلاف ناشی از بینش نظری و سطح تحلیل و بررسی موضوع است. برای تبیین مناسب تر فضای مفهومی توسعه روستایی، به برخی از تعاریف مطرح به شرح زیر اشاره میگردد:
دیاسن16(1368) معتقد است هدف اصلی توسعه روستایی باید توانا ساختن تودههای جمعیت روستایی باشد که اکنون نمیتوانند با تلاشهای خودشان نیازهای اساسی زندگی انسانی را برآورده سازند. در نتیجه توسعه روستایی شامل فرآیند عمیقی از تغییرات در کل جامعه است. این فرآیند برای افزایش فرصتهای قابل دسترسی برای فرد و افزایش امکانات بهرهوری از آنهاست (ازکیا و غفاری، 1383، صص21-22 در همان ص22)
بانک جهانی توسعه روستایی را چنین تعریف میکند: توسعه روستایی، استراتژی است که برای بهبود زندگی اقتصادی و اجتماعی گروه مشخصی از مردمان که همان روستائیان فقیرند، طراحی میشود. این استراتژی در پی گسترش منافع توسعه در بین فقیرترین افرادی است که در نواحی روستایی به دنبال امرار معاش هستند. از نظر بانک جهانی، فقرای روستایی، شامل کشاورزان خردپا، اجاره نشینها و خوش نشینها میشود (دانشنامه مدیریت شهری و روستایی ، 1386 ،ص 14).
کپ17 توسعه روستایی را به عنوان فرآیندی میداند که از طریق کوششهای جمعی در پی بهبود در بهزیستی مردم است که خارج از مناطق شهری زندگی میکنند. به نظر او هدف توسعه روستایی باید بسط و گسترش دامنه فرصتها برای مردم روستایی باشد (رضوانی محمد رضا، 1386 ،ص22). و مهاتما گاندی توسعه روستایی را به سادگی، تبدیل روستا به مکانهای قابل زیست و متناسب با رشد و تعالی انسان معرفی میکرد (محمد رضا رضوانی، 1386،ص 14).
پروفسور جرج آکسین18 توسعه روستایی را چیزی بالاتر از انجام وعدهء نیکوی افزایش باروری و بازده کشاورزی و ایجاد رونق در بخش کشاورزی میداند. توسعه روستایی از دیدگاه او عبارت است از اعلام وعدهء ارزشمند افزایش شخصیت و اعتبار زندگی روستایی

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه ارشد درباره گردشگری روستایی، محل سکونت، صنعت گردشگری، کسب و کار Next Entries پایان نامه ارشد درباره جوامع روستایی، اجتماعی و فرهنگی، زیست محیطی، نواحی روستایی