پایان نامه ارشد درباره امام علی (ع)، نهج البلاغه، فرهنگ اسلامی، احادیث نبوی

دانلود پایان نامه ارشد

شخصیت امام علی(ع) وحارث‏همدانی و نهجالبلاغه و اهمیت سخنان مولی(ع)، به محورهای سهگانهی این نامه بپردازیم وآن را با استفاده ازدیگرسخنان امام علی (ع) و قرآن و قراین و شواهد دیگرتبیین نماییم، تا به این وسیله توانسته باشیم ضمن روشن نمودن یکی از متون مورد اعتبار اسلامی، به محتوای کلام امام علی (ع) پی برده و ابزار با ارزشی را برای هدایت جامعه؛ به ویژه نسل جوان در اختیار بگذاریم.
1-2-سؤالات پژوهش:
سؤال اصلی:
1-محتوای اصلی نامه امام علی (ع) به حارث همدانی چیست؟
سؤالهای فرعی:
1-زمینهی نوشتن نامهی امام علی (ع) به حارثهمدانی چیست؟
2-محتوای نامه در باب اخلاق حکومتی چیست؟
3-صفاتِ مؤمن در نامهی امام علی (ع) چگونه ترسیم شده است؟
4-از دیدگاه امام علی (ع) چگونه میتوان نفس را به خوبیها وادار نمود؟

1-3-فرضیههای پژوهش:
1-نوشتن این نامه به حارث همدانی ازسوی امام علی(ع) دارای زمینه هایی می باشد.
2- امام علی (ع) درباب اخلاق مدیریتی وحکومت بر جامعه مطالب مهمی در این نامه دارند.
3- برخی از صفات عالیهی مؤمن درنامه امام علی(ع) آمده است.
4- امام علی(ع) در این نامه دیدگاه و روش خاصی را برای وادارنمودن نفس به خوبیها ارائه نموده است.
1-4- پیشینه پژوهش:
دربارهی نهجالبلاغه و سخنان امام علی (ع)،کتابها و شرحهای زیادی نوشته شدهاست، که هر یک موضوعات مختلفی دارند و هر یک از زاویهای در دریای ژرف سخنان امام علی(ع) به مطالعه و پژوهش پرداختهاند.
شروح نهجالبلاغه مانند«پیام امام (ع)» نوشته آیتالله مکارم شیرازی، « تنبیه الغافلین» نوشتهی ملافتحالله ‏کاشانی، «حدائق الحقایق» نوشتهی سیدعلاءالدین محمد گلستانه اصفهانی، «شرح نهجالبلاغه» نوشتهی ابنمیثم بحرانی و دیگر شروح به برخی از مبانی قرآنی نامه اشاره کردهاند، اما پیرامون موضوع حاضر به صورت مستقل و همه جانبه و به گونهای که ما درصدد آنیم کتابی نوشته نشدهاست .
1-5-حدود پژوهش:
محدودهی پژوهش حاضر، نامهی امام علی (ع) به حارثهمدانی میباشد که برای فهم آن از شروح معتبر نهجالبلاغه و نیز آیاتقرآنی مربوطه وکتب اخلاقی ناظر به بحث استفاده خواهدشد.
1-6- روششناسي پژوهش:
روش تحقیق این پایاننامه، روش توصیفی – تحلیلی است و روش جمعآوری مطالب، روش کتابخانهای و نرم‏افزاری و مراجعه به شروح نهجالبلاغه و دیگر احادیث و قرآن میباشد.
1-7-اهداف پژوهش:
هدف کلی:
تحلیل نامهی امام علی (ع) به حارث همدانی.
اهداف جزئی:
1-فهم موقعیت نامهی امام علی (ع) به حارث همدانی.
2-فهم متن کلام امام علی (ع) و تبیین آن.
3-به کارگیری کلمات حکیمانه مولی(ع) درامور خودسازی.
1-8-امتیاز پژوهش:
1-پرداختن به اصل موضوع وپرهیز از حواشی
2-بررسی نامهی امام علی (ع) به حارثهمدانی به طور مستقل
.

مقدمه
نهجالبلاغه به معنای روش رسا و بجا سخن گفتن، نامی است که شریف، محمدبن ابیاحمدموسوی مکنی به ابوالحسن و مقلب به سیدرضی،برمجموعه گردآورده خود از سخنان مولای متقیان علی (ع) نهاده است.
«نهجالبلاغه، مشهورترین و ماندگارترین اثر سیدرضی است که آن رادر سال400 هجری، یعنی شش سال پیش از وفات خود، با استفاده از دانش وسیع، ذوق سرشار وگزینش نیکوی ادبی خود گزیدهای بیمانند از خطبهها، کلمات، نامهها، وصیتنامهها، بخشنامهها، کلمات کوتاه حکمت آمیز، چند دعا و یک پیمان نامه از امیرالمؤمنین(ع) را گردآوری نموده است»(صمیمی، 1375،ص75).
نهجالبلاغه، دائرهالمعارفی از فرهنگ اسلامی است که پس از قرآنکریم و احادیث نبوی، مهمترین منبع شناخت اسلام وارزشهای دینی گشته است؛ چشمهساری زلال که از تجلیات وجود ملکوتی امیرالمؤمنین(ع) سرچشمه گرفته است وگلستان بی مانند که رایحه وحیالهی و شمیم کلام نبوی از آن استشمام می شود؛ کتابی که در برگیرنده حکمتهای متعالی، مواعظ نورانی، سلوک الهی، نظام تربیتی، آیین حکومتداری، سنتهای تاریخی و عرفان حقیقی است؛ صحیفهای انسانپرور و جامعهساز که علاوه بر راه روشن بلاغت، راه روشن هدایت گشته است.
پس از انقطاع وحیالهی، کتابی از نظر اعتماد و اطمینان چون نهجالبلاغه تدوین نشده است. نهج البلاغه، راه روشن علم و عمل و گنجینه یاقوتهای سخن است. نهجالبلاغه در مقام تزکیه و تعلیم، همدوش قرآنکریم، دستور عمل جامع برای رسیدن به سعادت این جهانی و سیادت آن جهانی است؛ با این تفاوت که قرآن را حامل وحی الهی، بر قلب پیامبرنازل کرده است و نهج البلاغه انشای باب مدینهی علمِ پیامبر(ص)، علی (ع) است.
درباره نهجالبلاغه ومحتوای آن از دیر باز بحثها شده و بر آن شرحها، تفسیرها و ترجمههایی به زبانهای گوناگون نوشته اند، صدها کتاب و مقاله درباره نهج البلاغه نوشته شده است به طوری که گردآوری همه آنها کتابخانهای بزرگ را سامان می دهد. در این فصل با استفاده از منابع و ذخایری که دانشمندان و نویسندگان شیفته سخنان مولا(ع)، در موضوع نهجالبلاغه به یادگارگذاردهاند، به معرفی اجمالی این کتاب شریف و بررسی آنچه دربارهی آن نگاشته شده است میپردازیم:
2-1-گردآوری نهج البلاغه
«ابوالحسن محمدبنحسین موسوی، معروف به سیدرضی، در نیمه دوم سدهی چهارم هجری دربغداد به دنیا آمد وتا سال406 زیست.از آنجا که سید رضی از خاندانی بزرگ و از سادات هاشمی وآلابیطالب بوده به شریف ملقب گشته است. پدرش با پنج واسطه به امام موسی بن جعفر(ع) می رسد و مادر او نیز از نوادگان امام زین‏العابدین (ع) بوده است. برادرش، شریف مرتضی علمالهدی، از علمای برجسته شیعه است که چهارسال پیش از سید رضی پا به جهان گذاشت. وی تاثیربسیاری برآثار و زندگی سید رضی گذاشته است»(ارشاد،1380، ج12،ص12).
رضی از دانشمندان روزگار خود در بغداد دانشهای گوناگونی آموخت. علامه امینی نام 14تن را به عنوان استادان سیدرضی ذکر میکندکه از آن میان میتوان به افراد زیر اشاره کرد:
ابوسعید، حسنبنعبداللهبنمرزباننحوی، قاضی عبدالجبار، ابن نباته و نیز بزرگترین استاد وی، فقیه ومحدث متکلم بزرگ شیعی، شیخمفید است. سیدرضی شاگردانی پرورش داد، دانشمندانی همچون: سیدعبدالله کبایکی، عبدالرحمان خزاعی نیشابوری، محمدبن حلوانی و شیخ الطائفه، ابوجعفرمحمدبنحسن طوسی. وی در نویسندگی و نثر و نظم، یکهتاز میدان ادبیات عرب به شمار میرود. زندگی پر خیر و برکت شریفرضی، در روز یکشنبه، ششم محرم سال 406 پایان یافت(مکارم شیرازی،1375،ج1،ص21).
2-2-انگیزه تألیف
سیدرضی در مقدمهای که بر نهجالبلاغه نگاشته، انگیزه جمع آوری وتألیف خود را چنین بیان کرده است: «گروهی ازدوستان ازمن خواستند تا تألیف کتابی را شروع کنم که دربردارنده برگزیدهای از سخنان امیرالمؤمنین(ع) در همه رشتهها و شاخههای گفتاری آن حضرت باشد، با آغاز آن کاربزرگ، به درخواستشان پاسخ مثبت دادم؛ چرا که به خوبی می دانستم چه سود بزرگ و پاداش اندوختهای در این اقدام نهفته است!
و بدین وسیله خواستم گذشته از نیکیها وبرتریهای نهفته در وجود امیر المؤمنین(ع)، عظمت قدر آن بزرگوار را در فضیلت سخنوری نیز آشکار گردانم؛ چرا که ازمیان همه گذشتگانِ نخستین، تنها کسی است که به اوج کمال سخنوری دست یافته است»(ارشاد،1380، ج12،ص18).
2-3-تبویب نهجالبلاغه
سیدرضی، سخنان امیرمؤمنان(ع) را با سبکی مطلوب و دلپذیر تنظیم کرده است. وی درباره نحوه باببندی و تقسیم مطالب آن چنین نوشته است: «من مشاهده کردم سخنان آن حضرت برمدار سه اصل میچرخد : 1-خطبهها 2- نامهها ورسائل 3-کلمات حکمت آمیز و مواعظ، به این دلیل با توفیق الهی تصمیم گرفتم ابتدا خطبهها و سپس نامههای جالب و بعد از آن کلمات کوتاه و حکمتهای آن حضرت رابرگزینم. برای هر کدام از آنها بابی و صفحات ویژهای درمیان هر باب و باب دیگر اختصاص دادم تا این که اگر در آینده به مواردی دیگری دست یابم، بر آن بیفزایم وهرگاه سخنی از آن حضرت در مورد بحث و مناظره یا پاسخ سؤال و یا موضوع دیگری بود که به آن دست یافتم، ولی جزء هیچ یک از این سه بخش نبود، آن را در مناسبترین ونزدیکترین بخش قرار دادم و چه بسا در میان آنچه برگزیدهام، فصول غیر منظم و سخنان جالب غیرمرتبی آمده، این به خاطر آن است که من نکتهها و جملات درخشان آن حضرت را جمع میکنم و منظورم حفظ تمام پیوندها و ارتباطات کلامی نیست»(مکارم شیرازی، 1375،ج1،ص65).
2-4-وجه نامگذاری کتاب
سیدرضی در وجه تسمیه این گنجینه گرانسنگ به نهجالبلاغه(راه رسا سخن گفتن، یاروش بجا سخن گفتن، یا راه روشن بلاغت) (احمد،1381، ص71124).چنین اظهار میدارد: «پس از تمام شدن کتاب، مناسب دیدم که نامش را نهجالبلاغه بگذارم؛ زیرا این کتاب، درهای سخنوری را به روی بیننده خود میگشاید و خواستههایش را به او نزدیک میسازد. هم دانشمند و دانشجو را بدان نیاز است و هم مطلوب سخنور و پارسادران وجود دارد»(ارشاد، 1380، ج12،ص20).
2-5-ویژگیهای نهج البلاغه
بارزترین ویژگی نهجالبلاغه که آن را ازدیگر کتابها ممتاز کرده و در فرهنگ و ادب اسلامی به آن جایگاهی ویژه و برجسته بخشیده عبارتپردازی زیبا، آرایش لفظی و روح و آهنگ حماسی آن است. مفاهیم عالی و ماندگار نهجالبلاغه آنگاه که به زیور هنرفصاحت و بلاغت آراسته میشود و صناعتهای لفظی و معنوی، به خصوص سجع و آهنگ کلام، به آن جان می بخشد، روح شنونده را به تسخیر خود در می آورد.
علل متعددی دست به دست هم داده و نهج البلاغه را به کتابی جاودانه و ماندگار مبدل ساخته است:
الف: فصاحت و بلاغت نهج البلاغه: امیرمؤمنان(ع) سرچشمه فصاحت و منشأ بلاغت و زادگاه آن است و از او اسرار بلاغت آشکارگشت و قوانین و دستورات آن از وی گرفته شد. برشیوه او هرخطیب توانایی راه یافت و به گفتار او هر خطیب توانایی یاری جست و با این حال او در این میدان پیش رفت و دیگران فرو ماندند، اوتقدم یافت و دیگران عقب ماندند.
ب: محتوای ژرف و عمیق نهجالبلاغه: از امتیازات فوقالعاده نهج البلاغه که هرخوانندهی آگاهی در همان لحظات نخستین با آن آشنا می شود، مسأله جامعیت و تنوع عجیب آن است به طوری که انسان باورنمیکند یک فرد بتواند این همه گفتار نغز و سخنان شیرین و حساب شده و دقیق در موضوعات کاملاً مختلف، بلکه متضاد گردآوری کند و مسلما ًاین کار از غیر امیرمؤمنان علی(ع) که اقیانوس عظیم علم ودانش است، ساخته نیست.
ج: جاذبه فوقالعاده نهج البلاغه: تمام کسانی که نهجالبلاغه سروکارداشته ودارند اعم ازشیعیان علی(ع) و سایر دانشمندان اسلامی و علما و دانشمندان مسیحی، بدون استثناء ازجاذبهی نیرومند نهج البلاغه، سخن گفتهاند و خود را تحت تأثیر و نفوذ آن دیدهاند. اما این کشش و جاذبه نیرومندکه درخطبهها و نامهها وکلمات قصارعلی(ع) کاملاً محسوس است، انگیزه اصلی گروهی از دانشمندان، برای شرح نهجالبلاغه یا نوشتن کتاب و مقاله دربارهی شخصیت علی(ع)بوده است(همان، ج12،ص35).
2-6-نهجالبلاغه از منظر فرزانگان
برای آشنایی بهتر با ویژگیها و ابعاد گوناگون نهجالبلاغه، تأمل در اظهار نظر پژوهشگرانی که با تخصصها و علایق گوناگون به این کتاب مراجعه کرده وبلندترین افکار و عالیترین اندیشهها را در موضوعات موردنظرشان در این کتاب، یافته و زبان به تجلیل و توصیف نهجالبلاغه گشودهاند، راهنمایی درخور توجه است. برخی ازدانش‏پژوهان شیعی و سنی و خاورشناسان در تجلیل از نهج البلاغه، به نظم ونثر، سخنانی شنیدنی گفتهاندکه در این مقام برگزیدهای از آن گفتهها را مرور میکنیم:
«استاد امین نخله، دانشمند مسیحی و روزنامه نگار لبنانی، میگوید: «هرگاه کسی بخواهد بیماری نفس خود را درمان کند، باید به گفتار امام(ع) در نهجالبلاغه روی آورد و راه و روش زندگی را از پرتو این کتاب ارزشمند بیاموزد».
ابن‌ابي‌الحديد دانشمند بزرگ‌ اهل‌ سنت‌ و شارح‌ نهج‌البلاغه‌ در ذيل‌ خطبه‌ 221 نهج‌البلاغه‌ مي‌نويسد:
«من‌ سوگند مي‌خورم‌ به‌ همان‌ كسي‌ كه‌ تمام‌ امت‌ها به‌ او سوگند يا

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه ارشد درباره اخلاق کار، نهج البلاغه، امام علی (ع)، نفس اماره Next Entries پایان نامه ارشد درباره اخلاق فردی، نهج البلاغه، رفتار انسان، فضایل اخلاقی