پایان نامه ارشد درباره امام صادق

دانلود پایان نامه ارشد

شي‏ء من عبادة الأوثان.56
در اصول کافي علي بن مسکان از امام صادق(ع) در تفسير سخن خداي عزّوجل: “حَنِيفاً مُسْلِماً” نقل کرده که فرمود: يعني خالص و بااخلاص که در آن، چيزي از پرستش بتها نباشد.
در روايت براي اين کلمه معناي خالص، مخلص و دور بودن از پرستش بت گفته شده و در منابع لغت چنين آمده: “و الحَنِيفُ: المُسْلِمُ الذي يَتَحَنَّفُ عن الأَدْيانِ أَي يَمِيلُ إلى الحق [حنيف مسلماني است که از اديان ديگر مايل شود [حَنَّفَ فلان إلى الشي‏ء تَحَنُّفاً إذا مال إليه (لسان العرب، ج‏9، ص: 57) يعني به سوي حق متمايل شود.]”57 که به نظر ميرسد مآل و نتيجه سخن لغوي نيز همان ميشود که امام فرمودهاند.
نظر الي:
في كتاب التوحيد حديث طويل عن أمير المؤمنين عليه السلام يقول فيه و قد سأله رجل عما اشتبه عليه من الآيات: و اما قوله: “وَ لا يَنْظُرُ إِلَيْهِمْ يَوْمَ الْقِيامَةِ”58 يخبر انه لا يصيبهم بخير، و قد تقول العرب و الله ما ينظر إلينا فلان، و انما يعنون بذلك انه لا يصيبنا منه بخير، فذلك النظر هاهنا من الله تبارك و تعالى الى خلقه فنظره إليهم رحمة لهم.59
در کتاب توحيد حديثي طولاني از اميرالمومنين نقل کرده که در آن آمده است: چون مردي که آيات قرآن بر او مشتبه شده بود از حضرت اميرالمومنين(ع) پرسيد؛ امّا سخن خداوند: “وَ لا يَنْظُرُ إِلَيْهِمْ يَوْمَ الْقِيامَةِ” خبر ميدهد که خير و خوبييي به ايشان نميرساند، و گاهي عرب ميگويد (والله لاينظر الينا فلان) به خدا سوگند که فلاني به سوي ما نظر نميکند و جز اين نيست که منظورشان اين است که از سوي او خوبييي نميرسد. پس اين نظر نمودن در اينجا از خداي تبارک و تعالي، به سوي خلقش است، چه نظرش به سوي آنان براي ايشان رحمت است.
در مورد اين کلمه خود امام (ع) از كلام عرب و استعمال ايشان شاهد مثال آورده و نيازي به مراجعه به كتب لغت ندارد چراکه اگر اين معنا در منابع اهل لغت آمده باشد که معلوم است و اگر هم نيامده باشد خود روايت بهترين شاهد براي اين است که عرب “نظر” را در معناي مذکور استعمال ميکرده است.
خلاق:
على بن محمد عن بعض أصحابه عن آدم بن إسحاق عن عبد الرزاق بن مهران عن الحسين بن ميمون عن محمد بن سالم عن ابى جعفر عليه السلام حديث طويل يقول فيه عليه السلام: و انزل في العهد: “إِنَّ الَّذِينَ يَشْتَرُونَ بِعَهْدِ اللَّهِ وَ أَيْمانِهِمْ ثَمَناً قَلِيلًا أُولئِكَ لا خَلاقَ لَهُمْ فِي الْآخِرَةِ وَ لا يُكَلِّمُهُمُ اللَّهُ وَ لا يَنْظُرُ إِلَيْهِمْ يَوْمَ الْقِيامَةِ وَ لا يُزَكِّيهِمْ وَ لَهُمْ عَذابٌ أَلِيمٌ”60 و الخلاق: النصيب، فمن لم يكن له نصيب في الاخرة فبأى شي‏ء يدخل الجنة؟ (س: آْلعمران؛ رش: 199؛ الکافي 2/ 32/ ح1، به نقل از نور الثقلين)
محمّدبن سالم از امام باقر(ع) حديثي طولاني نقل کرده که در ضمن آن ميفرمايد: خداي تعالي در مورد (عهد) نازل فرموده: “إِنَّ الَّذِينَ يَشْتَرُونَ بِعَهْدِ اللَّهِ وَ أَيْمانِهِمْ ثَمَناً قَلِيلًا أُولئِكَ لا خَلاقَ لَهُمْ فِي الْآخِرَةِ وَ لا يُكَلِّمُهُمُ اللَّهُ وَ لا يَنْظُرُ إِلَيْهِمْ يَوْمَ الْقِيامَةِ وَ لا يُزَكِّيهِمْ وَ لَهُمْ عَذابٌ أَلِيمٌ” (خلاق) به معني بهره است. هرکه در آخرت بهرهاي ندارد با چه به بهشت درآيد؟
در مورد خلاق در منابع لغت چنين آمده است: “الخَلاقُ: الحَظُّ و النَّصِيب من الخير و الصلاح”61 يعني خلاق را به بهره و حظ از خير و صلاح معنا کردهاند. و در روايت نيز همين معنا يعني بهره و نصيب براي اين کلمه مطرح شده است.
قانت:
على بن إبراهيم عن هارون بن مسلم عن مسعدة بن صدقة قال: سمعت أبا عبد الله عليه السلام يقول … قال سبحانه و تعالى: “إِنَّ إِبْراهِيمَ كانَ أُمَّةً قانِتاً لِلَّهِ” يقول: مطيعا لله تعالى.62
مسعدة بن صدقه گفته است: شنيدم که امام صادق(ع) فرمودندچنانکه خداوند فرموده: “إِنَّ إِبْراهِيمَ كانَ أُمَّةً قانِتاً لِلَّهِ” يعني ابراهيم تنها مطيع و فرمانبردار خداوند بود.
در روايت قانت به معناي مطيع بودن بکار رفته است و در منابع لغت نيز قريب به همين معنا ذکر شده است: “قنت: و قنتوا لله أي أطاعوه، و منه القنوت أي الطاعة، و قانتون أي مطيعون.”63
انامل:
في تفسير على بن إبراهيم قوله: عَضُّوا عَلَيْكُمُ الْأَنامِلَ مِنَ الْغَيْظِ قال: أطراف الأصابع … 64 .
در تفسير علي بن ابراهيم امام (ع) در تفسير سخن خداوند: (عَضُّوا عَلَيْكُمُ الْأَنامِلَ مِنَ الْغَيْظِ) فرمود: يعني سرانگشتان … .
در منابع لغت براي انمل که مفرد انامل است عبارت “طَرَفُ الأَصَابِعِ” آمده: “و الأُنْمُلَةُ: طَرَفُ الأَصَابِعِ، و جمْعُه: أَنَامِلُ.”65 در روايت هم همين عبارت منتها به صورت جمع يعني “أطراف الأصابع” آمده است.
رقيب:
في تفسير على بن إبراهيم و في رواية ابى الجارود: الرقيب الحفيظ.66
در تفسير علي بن ابراهيم ابي جارود روايت کرده: (رقيب) به معناي محافظ است.
چنانچه در اين روايت براي رقيب معناي حفيظ مطرح شده، در کتب لغت هم رقيب به معناي حفيظ آمده است: “و الرَّقِيبُ: الحافظ، و ذلك إمّا لمراعاته رقبة المحفوظ، و إما لرفعه رقبته‏”67 بنابراين در اينجا نيز امام (ع) به معناي لغوي واژه اشاره فرمودهاند.
کلاله:
في كتاب معاني الاخبار حدثنا ابى (ره) قال حدثنا سعد بن عبد الله عن يعقوب بن يزيد عن محمد بن ابى عمير عن بعض أصحابه عن ابى عبد الله عليه السلام قال الكلالة ما لم يكن والد و لا ولد.68
در کتاب معاني الخبار محمّدبن ابي عمير با يک واسطه از حضرت صادق(ع) روايت کرده که آن حضرت فرمود: “کلاله” کسي است که از دنيا برود، و پدر و فرزندي از خود به جا نگذارد.
در اينجا نيز معناي مطرح شده از سوي امام (ع) مطابق معناي لغت است: در منابع لغت عينا آنچه در روايت مطرح شده آمده است: “(كلل) قوله تعالى وَ إِنْ كانَ رَجُلٌ يُورَثُ كَلالَةً69 [4/ 12] الآية. الكلالة قيل هم الوارثون الذين ليس فيهم ولد و لا والد فهو واقع على الميت و على الوارث بهذا الشرط. و قيل الأب و الابن طرفان للرجل فإذا مات و لم يخلفهما فقد مات عن ذهاب طرفيه فسمي ذهاب الطرفين كلالة.”70
طَول:
في مجمع البيان “وَ مَنْ لَمْ يَسْتَطِعْ مِنْكُمْ طَوْلاً”71 اى من لم يجد منكم غنى و هو المروي عن أبى جعفر عليه السلام. (3) (س: نساء؛ رش: 183؛ مجمع البيان 3/ 54/ نساء: 25، به نقل از نور الثقلين)
در مجمع البيان خداوند در اين آيه دربارهي ازدواج با کنيزان سخن گفته و ميفرمايد: “وَ مَنْ لَمْ يَسْتَطِعْ مِنْكُمْ طَوْلًاأَنْ يَنْكِحَ الْمُحْصَناتِ الْمُؤْمِناتِ” يعني ثروتي ندارد که بتواند با زنان آزاد و با ايمان ازدواج کند مهر و نفقه ايشان را بدهد، در آن صورت ميتواند با کنيز ازدواج کند.
در اين روايت براي طَول معناي غني بودن و بينيازي مطرح شده است و در منابع لغت نيز همين معنا براي طَول مطرح شده است: “و الطَّوْل و الطَّائِل و الطَّائِلة: الفَضْل و القُدْرة و الغنى و السَّعَة و العُلُو … و قيل: الطَّوْل الغِنى، و الطَّوْلُ الفَضْل، يقال: لفلان على فلان طَوْلٌ أَي فَضْل”72‏
مسافحات:
في تفسير على بن إبراهيم قوله: “وَ مَنْ لَمْ يَسْتَطِعْ مِنْكُمْ طَوْلًا أَنْ يَنْكِحَ الْمُحْصَناتِ الْمُؤْمِناتِ فَمِنْ ما مَلَكَتْ أَيْمانُكُمْ مِنْ فَتَياتِكُمُ الْمُؤْمِناتِ”73 قال: من لم يستطع ان ينكح الحرة فالاماء بإذن اصحابهن وَ اللَّهُ أَعْلَمُ بِإِيمانِكُمْ بَعْضُكُمْ مِنْ بَعْضٍ فَانْكِحُوهُنَّ بِإِذْنِ أَهْلِهِنَّ وَ آتُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ بِالْمَعْرُوفِ مُحْصَناتٍ غَيْرَ مُسافِحاتٍ قال: غير خديعة و لا فسق و لا فجور. 74در تفسير علي بن ابراهيم: قول خداي متعال وَ مَنْ لَمْ يَسْتَطِعْ مِنْكُمْ طَوْلًا أَنْ يَنْكِحَ الْمُحْصَناتِ الْمُؤْمِناتِ فَمِنْ ما مَلَكَتْ أَيْمانُكُمْ مِنْ فَتَياتِكُمُ الْمُؤْمِناتِ امام(ع) فرمود: کسيکه توانايي ازدواج با زن آزاد را ندارد پس با کنيزان با اجازهي صاحبان آنان ازدواج کند، وَ اللَّهُ أَعْلَمُ بِإِيمانِكُمْ بَعْضُكُمْ مِنْ بَعْضٍ فَانْكِحُوهُنَّ بِإِذْنِ أَهْلِهِنَّ وَ آتُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ بِالْمَعْرُوفِ مُحْصَناتٍ غَيْرَ مُسافِحاتٍ ، فرمود: بدون فريب و بدون فسق و فجور.
در منابع لغت براي ريشه “صفح” معناي زنا و فجور گفته شده: “التَّسافُحُ و السِّفاح و المُسافحة: الزنا و الفجور”75 و در اين روايت هم معناي فسق و فجور و حيله بكار رفته كه هرچند معاني مطرح شده عينا شبيه يكديگر نيستند، ولي بسيار نزديكند و الفاظ مشترك دارند.
اخدان:
في تفسير على بن إبراهيم “وَ لا مُتَّخِذاتِ أَخْدانٍ”76 اى لا يتخذها صديقة77
در تفسير علي بن ابراهيم قول خداي متعال “وَ لا مُتَّخِذاتِ أَخْدانٍ” يعني دوست پنهاني نميگيرند.
چنانچه در اين روايت امام (ع) “اخدان” را به صديق معنا كردهاند، درلغت هم همين معنا يعني صديق و دوست براي اين واژه مطرح شده است: خدن: “الخِدْنُ و الخَدِين: الصديقُ، و في المحكم: الصاحبُ المُحدِّثُ، و الجمع أَخْدانٌ و خُدَناء”78
الصعيد، الطيب:
[فَتَيَمَّمُوا صَعيداً طَيِّبا (43 نساء)] في كتاب معاني الاخبار و قد روى عن الصادق عليه السلام انه قال الصعيد الموضع المرتفع و الطيب الموضع الذي ينحدر عنه الماء.79 در کتاب معاني الاخبار از امام صادق(ع) روايت شده که فرمود: “صعيد” جاي بلند است و “طيّب” جايي است که آب از آنجا سرازير ميشود.
در مورد واژه نخست بيشك معناي لغوي آن مطرح شده: “صعد: صَعِدَ المكانَ و فيه صُعُوداً و أَصْعَدَ و صَعَّدَ: ارتقى مُشْرِفاً”80، و در مورد واژه دوم معناي مراد توسط امام (ع) تعيين شده، هرچند به نظر ميرسد اين معنا كنايي است: “و في الصحاح: الطَّيِّبُ خلاف الخَبيث‏ … أَرضٌ طَيِّبة للتي تَصْلُح للنبات”‏81
فتيل و نقير:
… و قوله “وَ لا يُظْلَمُونَ فَتِيلًا”82 قال: القشرة التي تكون على النواة، ثم كنى عنهم فقال انْظُرْ كَيْفَ يَفْتَرُونَ عَلَى اللَّهِ الْكَذِبَ وَ كَفى‏ بِهِ إِثْماً مُبِيناً و هم هؤلاء الثلاثة … فقال الله: “أُولئكَ الَّذِينَ لَعَنَهُمُ اللَّهُ وَ مَنْ يَلْعَنِ اللَّهُ فَلَنْ تَجِدَ لَهُ نَصِيراً أَمْ لَهُمْ نَصِيبٌ مِنَ الْمُلْكِ لا يُؤْتُونَ النَّاسَ نَقِيراً “83يعنى النقطة التي في ظهر النواة84.
وقول خداي تعالي”وَ لا يُظْلَمُونَ فَتِيلًا” فرمود: پوستي است که روي هستهي خرما ميباشد و سپس خداوند از آنان به کنايه بيان کرده، فرمود: انْظُرْ كَيْفَ يَفْتَرُونَ عَلَى اللَّهِ الْكَذِبَ وَ كَفى‏ بِهِ إِثْماً مُبِيناً مراد آن گروه سه نفري ميباشد و فرمود: أُولئِكَ الَّذِينَ لَعَنَهُمُ اللَّهُ وَ مَنْ يَلْعَنِ اللَّهُ فَلَنْ تَجِدَ لَهُ نَصِيراً أَمْ لَهُمْ نَصِيبٌ مِنَ الْمُلْكِ لا يُؤْتُونَ النَّاسَ نَقِيراً مقصود نقطهاي هست که در پشت هسته خرما قرار دارد،… .
تعريفي که در روايت براي “فتيل” گفته شده روشن است: “پوستي که روي هسته خرما ميباشد” که در لغت نيز همين معنا براي اين کلمه مطرح شده: “و الفَتِيل: السَّحَاة في شَقِّ النَّواة.”85 و تعريفي که براي واژه “نقير” در روايت آمده ” نقطهاي که در پشت هسته خرما قرار دارد” است که در لغت نيز همين معنا براي واژه آمده است: “و النَّقِيرُ: النُّكْتَةُ في النواة كأَنَّ ذلك الموضعَ نُقِرَ منها” 86
حصر صدر:
في تفسير العياشي عن أبي عبد الله عليه السلام حديث طويل و في آخره قال: و “حَصِرَتْ صُدُورُهُمْ”87 هو الضيق.88 (3) (
در تفسير عياشي امام صادق (ع) در پايان حديثي طولاني فرمود: مقصود از “حَصِرَتْ صُدُورُهُمْ” تنگي و سختي است.
معنايي که در منابع لغوي براي تعبير “حصر صدر” بکار رفته است تنگي است: “و حَصِرَ صدرُه: ضاق. و الحَصَرُ: ضيق الصدر”89 که معناي مطرح شده از سوي امام (ع) نيز همان ضيق است.
متعمدا:
[وَ مَن يَقْتُلْ

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه ارشد درباره امام صادق، قبض و بسط Next Entries پایان نامه ارشد درباره امام صادق، رسول خدا (ص)