پایان نامه ارشد درباره امام صادق، دوران جاهلیت، علامه طباطبایی، امام علی علیه السلام

دانلود پایان نامه ارشد

تنها به دلیل ساده کردن امور اجتماعی، مانند ارتباطات و معاملات است. که تنوع قومیت ها و زبان ها عامل بازشناسی اقوام از همدیگر باشد که در پرتوي آن بتوانند تعامل مثبت و سازنده با همدیگر داشته در حقیقت باعث همگرایی بین اقوام باشد نه این که باعث واگرایی اقوام شود.46
3-1- مبارزه قرآن با تبعیض نژادی
الف – بررسی تبعیض نژادي از دیدگاه قرآن :
یا أَیُّهَا النّاسُ إِنّا خَلَقْناکُمْ مِنْ ذَکَرٍ وَ أُنْثی وَ جَعَلْناکُمْ شُعُوبًا وَ قَبائِلَ لِتَعارَفُوا إِنَّ أَکْرَمَکُمْ عِنْدَ اللّهِ أَتْقاکُمْ إِنَّ اللّهَ عَلیمٌ خَبیرٌ. (حجرات: 13)
ای مردم، ما شما را از مرد و زنی آفریدیم و شما را ملت ملت و قبیله قبیله گردانیدیم تا یکدیگر را بشناسید. در حقیقت، ارجمندترین شما نزد خدا، پرهیزگارترین شماست. بی تردید، خداوند، دانای آگاه است.
در این آیه، خداوند جوهر همه انسان ها را یکسان معرفی کرده است و اختلاف واقعی در چنین امری را مردود می داند و ملاک در فضیلت و برتری را پرهیزگاری دانسته است.
علامه طباطبایی رحمه الله می فرماید:
تنها اسلام است که جهان انسانیت را واحدی یکنواخت دانسته و بنیاد تبعیض و تفرقه را از بیخ و بن برافکنده است. در قرآن می فرماید:
یا ایها الناس انا خلقناکم من ذکر و انثی و جعلناکم شعوبا و قبائل لتعارفوا ان اکرمکم عنداللّه اتقکم.
هم چنین می فرماید: انی لا اضیع عمل عامل منکم من ذکر او انثی بعضکم من بعض.
این روش نسبت به همه افراد عمومیت خواهد داشت و هیچ گونه فرقی میان سیاه و سفید و زن و مرد، شریف و وضیع، غنی و فقیر، شاه و گدا، قوی و ضعیف، شرقی و غربی، قطبی و استوایی، عالم و جاهل، جوان و پیر و هم چنین میان حاضران و آیندگان نخواهد بود.47
ایشان در المیزان در ذیل این آیه می گوید:
مفسران یادآور شده اند که این آیه برای نفی تفاخر به انساب است. بنابراین، مراد کلام خدا از «من ذکر و انثی» حضرت آدم و حواست و معنی چنین است: ما شما را از یک پدر و مادر خلق کردیم که همه در این دو مشترک هستید؛ بدون فرقی بین سفید و سیاه و عرب و عجم. و شعبه ها و قبیله های مختلف، قرار دادیم نه برای برتری بعضی از شماها بر دیگران، بلکه برای شناخت یکدیگر تا بعضی از شما بعض دیگر را بشناسید و با این شناخت، امور اجتماع شما تمام و ارتباطات و معاملات شما درست شود. پس اگر فرض شود معرفتی نباشد، ارتباط اجتماعی بین افراد جامعه قطع و انسانیت نابود می شود. پس غرض از جعل شعبه ها و قبیله ها این است؛ نه تفاخر به انساب و مباهات به پدران و مادران. 48
بنابراین، دلیلی بر افتخار به نژاد در میان انسان ها وجود ندارد و علت تعدد و اختلاف نژادها و قبیله، تنها به دلیل ساده کردن امور اجتماعی، مانند ارتباطات و معاملات است.
برای این که بهتر با منظور آیه آشنا شویم، توجه به شأن نزول آن مناسب به نظر می رسد. درباره شأن نزول آیه گفته اند که در فتح مکه، پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله دستور داد اذان بگویند. بلال بر بام کعبه رفت و اذان گفت. عتاب بن اسید که از آزاد شدگان بود، گفت: شکر می کنم خدا را که پدرم از دنیا رفت و چنین روزی را ندید و حارث بن هشام نیز گفت: آیا رسول اللّه صلی الله علیه و آلهغیر از این کلاغ سیاه کسی را پیدا نکرده است. در این هنگام، این آیه نازل شد.49
هم چنین قرآن می فرماید:
یا أَیُّهَا النّاسُ اتَّقُوا رَبَّکُمُ الَّذی خَلَقَکُمْ مِنْ نَفْسٍ واحِدَةٍ وَ خَلَقَ مِنْها زَوْجَها وَ بَثَّ مِنْهُما رِجالاً کَثیرًا وَ نِساءً وَ اتَّقُوا اللّهَ الَّذی تَسائَلُونَ بِهِ وَ اْلأَرْحامَ إِنَّ اللّهَ کانَ عَلَیْکُمْ رَقیبًا. (نساء: 1)
ای مردم، از پروردگارتان که شما را از نفس واحدی آفرید و جفتش را نیز از او آفرید و از آن دو، مردان و زنان بسیاری پراکنده کرد، پروا دارید و از خدایی که به نام او از همدیگر درخواست می کنید، پروا نمایید و زنهار از خویشاوندان مبرید؛ که خداوند همواره بر شما نگهبان است.
بر اساس این آیه، هر امتیاز و افتخاری که هر گروه از آن خود می داند، همانند امتیاز نژادی، زبانی، قبیله ای و مانند آن، که امروزه منشأ اختلاف در جامعه هاست، در یک جامعه اسلامی نباید وجود داشته باشد؛ زیرا همه از یک اصل سرچشمه گرفته ایم و فرزندان یک پدر و مادریم.
3-2- مبارزه با تبعیض نژادی در روایات
در روایات معصومین علیهم السلام نیز به اصل بی ارزشی نژاد و همانند آن به عنوان ملاکی برای برتری تصریح شده است که به نمونه هایی از آن اشاره می کنیم:
رسول اللّه صلی الله علیه و آله فرموده است:
آفَةُ الحَسَبِ الاِفتخارُ وَ الْعُجْبُ.50
آفت حسب، 51 افتخار و عجب است.
هم چنین امام صادق علیه السلام فرمود:
ثلاثةٌ مِن عَمَلِ الْجاهِلِیة، الفخرُ بِالأنسابِ وَ الطَّعنُ فِی الاِحتِسابِ وَ الاسْتِشْفاءُ بِالأنوار.52
سه چیز از جاهلیت است: فخر به انساب و طعنه زدن درباره شرافت و شفا خواستن از نورها.
امام علی علیه السلام نیز فرمود:
الناسُ سَواءٌ کَأَسْنانِ المُشْطِ.53
انسان ها مانند دندانه های شانه مساوی اند.
هم چنین پیامبراکرم صلی الله علیه و آله می فرماید:
مَن کان فی قلبِهِ مثقالُ حبةٍ من خَردَلِ عَصَبیَّة بَعَثَهُ اللّه ُ عزّوجلّ یومَ القیامةِ مع أَعرابِ الجاهلیة.54
کسی که به اندازه مثقالی از دانه های خردل در دلش عصبیت و قومیت گرایی باشد، خداوند او را در روز قیامت با اعراب جاهلی برمی انگیزاند.
امام صادق علیه السلام نیز فرموده است:
اَصلُ المرءِ دینهُ و حَسَبُه خُلقُه و کَرمُه تقواه و انّ الناسَ مِن آدمَ شَرعٌ سَواء.55
اصیل بودن مرد به دینش و حسب او به خلقش و ارزش او، به تقوایش است. همانا همه مردم از آدم و از یک نژاد هستند.
ازاین رو، پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله فرمود:
یا ایُّها الناسُ ألا إنّ ربّکُم واحدٌ و إنّ اَباکُم واحدٌ لا فضلَ لعربی علی عجمی و لا لِعجمی علی عربی و لا لاَِسودَ علی احمرَ و لا لاِحمرَ علی اسودَ إلاّ بالتّقوی ألاهَلْ بَلغتُ؟ قالوا نعم قال لیبلغ الشاهدُ الغائبَ.56
ای مردم، به راستی که پروردگارتان و پدرتان یکی است. به راستی که هیچ عربی بر عجمی و هیچ عجمی بر عربی و هیچ سیاه پوستی بر سرخ پوستی و هیچ سرخ پوستی بر سیاه پوستی امتیازی ندارد؛ مگر به تقوا. آیا پیام را رساندم؟ گفتند: آری. گفت: حاضران به غایبان برسانند.
از عبداللّه بن الصلت نقل است که مردی از بلخ گفت: با امام رضا علیه السلام در سفرش به سوی خراسان همراه بودم. روزی دستور داد که سفره برای او بگذارند و همه غلامان را که ازسودان و غیر آن بودند، جمع کرد. گفتم: جانم فدایت اگر بخواهی سفره ای جداگانه برای آنان قرار دهم؟ امام گفت: آرام باش! این چه حرفی است. خدای تبارک و تعالی یکی است؛ مادر یکی است و پدر یکی و جزا و پاداش خدا در اعمال انسان هاست.

3-2-1- بررسی تبعیض نژادي از دیدگاه پیامبر اکرم (ص)
قرآن در دورانی بر پیامبر اکرم(ص) نازل شد که تبعیض نژادي و تفاوت طبقاتی زیادي در جامعه وجود داشت.
نظرگاه جهانی اسلام با دو امتیاز نیرومند، درخششی ویژه دارد؛ نخست ایمان به خدا و دوم انکار هرگونه برتري قومی و قبیله اي و تاکید بر برابري انسان ها، با اعلام این اصول، پیامبر توانسته عصبیت قومی و نژادي عرب جاهلی و اقوام یهود و مشرکان مکه را ریشه کن سازد 57 رسول خدا عقل مردم را به وسیله علم و روح آن ها را به وسیله تقوي تقویت می کرد؛ و فضیلت و امتیاز را تنها در دانش و تقوي قرار داد؛ و می فرمود: گرانمایه ترین مردم کسانی هستند که دانش آنها افزون تر باشد58 استاد مطهری در این باره می نویسد « زمانی که اسلام ظهور کرد در میان اعراب مسئله خویشاوندپرستی و تفاخر به قبیله و نژاد به شدت وجود داشت. عرب ها در آن زمان چندان به عربیت خود نمی بالیدند؛ زیرا هنوز قومیت عرب به صورتی که عرب، خود را یک واحد در برابر سایر اقوام ببیند، وجود نداشت. واحد مورد تعصب عرب، واحد قبیله و ایل بود. اعراب به اقوام و عشایر خویش تفاخر می کردند، اما اسلام نه تنها به این احساسات تعصب آمیز توجهی نکرد، بلکه با شدت با آن مبارزه کرد.( پیامبر اسلام نه تنها تبعیض نژادي را هرگز به رسمیت نشناخته بلکه بارها بر تساوي نژادها تصریح کرده است. «هیچ فضیلتی براي عرب بر عجم و براي سرخ برسیاه وجود ندارد مگر به سبب تقوي» 59 مردم زمان پیامبر به لحاظ نژادي یا عرب بودند یا عجم، اما با اینکه قرآن به زبان عربی نازل شده و پیامبر اکرم(ص) عرب بود؛ و اسلام در سرزمین عربستان طلوع کرده است؛ و عمده نیروهاي اداري حکومت پیامبر نیز عرب بوده اند؛ اما از دیدگاه پیامبر عربیت هرگز یک اولویت محسوب نمی شد؛ زیرا آن حضرت فرمودند:”اي مردم،خداوند در پرتو اسلام افتخارات دوران جاهلیت و مباهات به وسیله انساب را از میان شما برداشته است. همگی از آدم به وجود آمده اید و او نیز از خاك آفریده شده است. بهترین بندگان خدا با تقوا ترین آن هاست.” هم چنین حضرت در خصوص این که عربیت موجب امتیاز ذاتی نیست فرمودند: عربیت ملاك شخصیت و جزء ذات شما نیست؛ بلکه زبانی گویاست و هرکس در انجام وظیفه خود کوتاهی کند، افتخارات بدوي او را به جایی نمی رساند و کمبودکار او را جبران نمی کند.60 سلمان فارسی هم عرب نبود، ولی از صحابه بسیار نزدیک پیامبر(ص) بود و در برخی امور پیامبر با ایشان مشورت می کرد؛ حتی تا جایی که پیامبر(ص) در جایی در مورد ایشان می فرماید:” سلمان من اهل البیت ” بدیهی است منظور از این پیوند، یک پیوند نسبی نبوده بلکه به دلیل کمالات انسانی سلمان بوده است. نمونه دیگر از تساوي نژادي نزد پیامبر، جایگاه بلال حبشی نزد آن حضرت است که علی رغم اینکه بلال یک برده سیاه پوست آزاد شده بود؛ ولی به عنوان اولین موذن انتخاب شد و حتی عهده دار امور مالی پیامبر نیز بوده است. 61 یکی از نمونه هاي بارز برخورد مساوي پیامبر با نژادهاي مختلف، تقسیم مساوي بیت المال بین تمام مسلمانان اعم از عرب و عجم بوده است. در روضه کافی می خوانیم . روزی سلمان فارسی در مسجد پیامبر نشسته بود. عده اي از بزرگان اصحاب نیز حاضر بودند. سخن از اصل و نسب به میان آمد. هرکسی درباره اصل و نسب خود چیزي می گفت و آن را بالا می برد. نوبت به سلمان رسید. به او گفتند: تو نیز از اصل و نسب خود بگو. این مرد فرزانه و تربیت یافته در مکتب اسلام، به جاي اینکه از اصل و نسب و افتخارات نژاد خود سخن بگوید، گفت « نامم سلمان است و فرزند یکی از بندگان خدا هستم. گمراه بودم و خداوند به وسیله محمد صلی الله علیه و آله مرا راهنمایی کرد. فقیر بودم و خداوند به وسیله محمد مرا بی نیاز کرد. برده بودم و خداوند به وسیله محمد مرا آزاد کرد. این است اصل و نسب و حسب » در این میان رسول خدا صلی الله علیه و آله وارد شد و سلمان جریان را به عرض ایشان رساند. رسول اکرم صلی الله علیه و آله به آن جماعت که همه از قریش بودند، رو کرد و فرمود: « یا معشَرَ قُرَیشٍ إِنَّ حسب الرَّجلِ دینُه ومرُوئَتَه خُلْقُه وأَصلَه عقْلُه؛ اي گروه قریش، [خون یعنی چه؟ نژاد یعنی چه؟] نسب افتخارآمیز هرکس دین اوست « مردانگی هرکس عبارت است از خلق و خوي او و اصل و ریشه هرکس عبارت است از عقل و فهم و ادراك او»62
پیامبر(ص) در طول رسالت 23 ساله خود، در فرصت ها و موقعیت های مختلف، اعراب را از بالیدن به تفاخرات نسبی و قبیلگی برحذر می داشت و می فرمود: «نسب های خود را نزد من نیاورید بلکه عمل های خود را آورید.»63
ایشان پس از فتح مکه و در حساس ترین لحظه خطبه ای ایراد کرده و مساوات اسلامی را بر همگان اعلام نمود:
«یا ایها الناس! الا ان ربکم واحد و ان اباکم واحد، الا لا فضل لعربی علی عجمی، و لا لعجمی علی عربی، و لا لاسود علی احمر، و لا لاحمر علی اسود الا بالتقوی، الا هل بلغت؟ قالوا: نعم، قال: لیبلغ الشاهد الغائب.»
مردم! آگاه باشید که پروردگارتان یکی است و پدرتان نیز یکی است، بنابراین بدانید که نه عرب بر عجم و نه بالعکس، و نه سیاه بر سفید و نه بالعکس هیچ برتری ندارد مگر به تقوا. آیا این حقیقت را ابلاغ کردم؟ گفتند: آری. فرمود: حاضران

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه ارشد درباره حقوق بین الملل، حقوق بشر، روش تحقیق، آیات و روایات Next Entries پایان نامه ارشد درباره سازمان ملل، حقوق بشر، سازمان ملل متحد، مجمع عمومی