پایان نامه ارشد درباره امام سجاد، امام صادق

دانلود پایان نامه ارشد

د بزرگ امام علي (عليه‌السلام) بود ــ بيعت كردند.32 اين اعلام خلافت از سوي مردم و عراق كه با مخالفت يا اعتراضي از جانب مردم حجاز، يمن و فارس روبه‌رو نشد، معاويه را نگران كرد. وي ابتدا اين انتصاب را تقبيح كرد و در سخنان و نامه‌هايش اعلام كرد كه خلافت امام حسن (عليه‌السلام) را به رسميت نخواهد شناخت.33 معاويه سپس فعاليت‌هاي تخريبي بسياري را بر ضد امام ترتيب داد و سرانجام تداركات براي جنگ را آغاز كرد. معاويه با آنكه لشكر بزرگي را براي جنگ با امام تجهيزكرده بود، با استفاده از دسيسه‌هاي مختلف و دادن پول‌هاي گزاف، به تدريج در لشكر امام تفرقه و دودلي ايجاد كرد. در تمام اين مدت نيز نامه‌هايي بين امام و معاويه رد و بدل مي‌شد. امام كه اوضاع را براي جنگ مناسب نمي‌ديد، با قرار دادن شرايطي، پيشنهاد صلح معاويه را پذيرفت.34 با انعقاد صلح‌نامه (در سال 41ق) دوره حكومت كوتاه امام حسن (عليه‌السلام) به پايان رسيد. معاويه كه بر خلافت اسلامي استيلا يافته بود، در خطبه‌اي اعلام كرد كه پيمان با حسن (عليه‌السلام) را لغو كرده، آن را زير پا قرار مي‌دهد.35 بني‌اميه، به‌ويژه معاويه، از سال 11ق سياست هم‌گرايي با جامعه اسلامي را پيش گرفتند تا اينكه در سال 23ق با خلافت عثمان نفوذشان بيشتر شد و رفته‌رفته به حكومت انحصاري دست يافتند. در سال 35 تا 40ق، خود را با خطر حكومت امام علي (عليه‌السلام) و امام حسن (عليه‌السلام) روبه‌رو مي‌ديدند و بدين‌سبب، اين دوره عصر كشمكش بين امويان و شيعيان است؛ بني‌اميه كوشيدند تا آثار تشيع و علي (عليه‌السلام) را محو سازند.
صلح امام حسن (عليه‌السلام) با معاويه اگرچه ضروري بود، اما روزگار سختي را براي جامعه شيعي رقم زد. از پيامدهاي صلح تصميم امام بر ترك كوفه و بازگشت به مدينه بود. امام در مدينه نيز خانه‌نشين شد، اما گويا تحمل ايشان براي دولت اموي دشوار مي‌نمود؛ به‌ويژه كه معاويه تصميم داشت فرزند خويش، يزيد، را به جانشيني خود بگمارد و خلافت را موروثي كند. بدين جهت با همكاري همسر امام حسن (عليه‌السلام)، جعده دختر اشعث، امام را با خوراندن زهر، مسموم كرده، به شهادت رساندند.36 پس از آن نيز معاويه و كارگزارانش اوضاع را بر شيعيان سخت‌تر كردند، لعن علي (عليه‌السلام) را در نمازها و بر منبرها رواج دادند. بزرگان و سران شيعه را كه در اعتراض به اين اوضاع برخاسته بودند به قتل رساندند و در نابودي تشيع و شيعيان از هيچ كوششي كوتاهي نكردند.
پس از شهادت امام حسن (عليه‌السلام)، برادر ايشان، امام حسين (عليه‌السلام) به امامت رسيد. دوران دوازده‌ساله امامت امام حسين (عليه‌السلام) را مي‌توان به دو دوره تقسيم كرد: بخش اول از سال 49 تا 60ق كه با حكومت معاويه هم‌زمان بوده است؛ و بخش دوم كه با حدود هفت ماه از حكومت يزيد هم‌دوره است. امام حسين (عليه‌السلام) در دوره امامت برادرش به طور كامل از سياست وي دفاع كرد و پس از آن نيز معتقد بود كه تا وقتي معاويه زنده است، نبايد دست به اقدامي (قيامي) زد. پس از مرگ معاويه در سال 60ق، و آغاز حكومت يزيد اوضاع دگرگون شد. يزيد كه مهم‌ترين مانع حكومت خويش را وجود مخالفاني مي‌دانست كه حاضر به بيعت با وي نشده بودند، نامه‌اي به حاكم مدينه نوشت و از او خواست تا از حسين بن‌علي (عليه‌السلام)، عبدالله بن‌زبير و عبدالله بن‌عمر بيعت بگيرد.37 امام حسين (عليه‌السلام) پس از روي‌گرداني از بيعت با يزيد، با خاندان خويش عازم مكه شد. نامه‌هاي فراواني كه از كوفه به دست امام مي‌رسيد ايشان را بر آن داشت تا به سمت كوفه روان شود. كاروان امام در اول محرم سال 61ق در كربلا محاصره شد. عبيدالله بن‌زياد امام را بين بيعت و كشته شدن مخير كرد. امام حاضر به بيعت با يزيد نشد و سرانجام در روز دهم محرم فاجعه خونبار تاريخ رخ داد.
از وحشت‌ناكترين جنايات دوران يزيد، پس از كربلا، واقعه حره است. اين ماجرا مربوط به شورش مردم مدينه است كه ‌يزيد را از خلافت عزل و با عبدالله بن‌زبير بيعت كردند. سپاه شام آن را به خاك و خون كشيد و يزيد پس از تسلط بر مدينه عرض و مال و ناموس مردم شهر را به مدت سه روز حلال كرد.38 ديگر جنايت هولناك يزيد، به آتش كشيدن كعبه است. پس از قتل و غارت مردم مدينه، سپاه شام روانه مكه شد تا با عبدالله بن‌زبير كه داعيه خلافت داشت مقابله كنند. آنان مكه را محاصره كردند و به مدت چند ماه از اطراف شهر و از روي كوه‌ها با منجنيق به حرم خدا آتش و سنگ پرتاب مي‌كردند.39 اين محاصره با خبر مرگ يزيد شكسته شد و سپاه يزيد به شام بازگشت.
پس از مرگ يزيد در دو جاي سرزمين‌هاي اسلامي با دو خليفه بيعت شد: معاويه پسر يزيد در شام و عبدالله بن‌زبير در حجاز. معاويه پس از 3 ماه يا 40 روز از خلافت استعفا داد و بعد نيز به صورت مشكوكي از دنيا رفت. پس از وي خلافت در شاخه امويان از سفيانيان به مروانيان منتقل شد. نخستين خليفه مرواني مروان بن‌حكم بود كه پس از 9 ماه خلافت در 65ق درگذشت و پسرش، عبدالملك، را جانشين خود كرد. زبيريان نيز توانستند مدتي را بر حجاز، شام و مصر حكومت كنند. حكومت زبيري از سويي با مروانيان در شام و از ديگر سو با شيعيان در عراق درگير بود. حوادث اين دوره، يعني پس از عاشورا، با امامت امام سجاد (عليه‌السلام) هم‌زمان بود؛ آغاز فعاليت‌هاي امام سجاد عليه‌السلام مصادف با فجيع‌ترين واقعه تاريخ اسلام يعني عاشورا بود.40
هيچ عصري از اعصار اسلامي، مانند عصر امام سجاد عليه‌السلام دچار اضطراب سياسي و اجتماعي نبوده است. ايشان در دوران سي و چهار ساله امامت خود، با خلفاي اموي دمشق از جمله يزيد بن‌معاويه (60-64)، معاويه بن‌يزيد (64)،‌ مروان بن‌حكم (64-65)،‌ عبدالملك بن‌مروان (65-86) و وليد بن‌عبدالملك (86-96) هم‌عصر بود.
عبدالملك بن‌مروان (65-86ق) در آغاز خلافتش اعلام كرد كه مانند عثمان، زبون و حقير و مثل معاويه آسان‌گير و چون يزيد، بي‌خرد نيست و برعكس خلفاي گذشته نه با مال و ثروت كه با شمشير، همه را مطيع خواهد كرد. وي با تكيه بر سرداري چون حجاج بن‌يوسف ثقفي (م94ق) به ادعاهاي خود جامع عمل پوشاند.41 در ايام خلافت وليد بن‌عبدالملك (86-96ق) انحراف‌هاي اخلاقي با محوريت خليفه رواج يافته بود.
نكته‌اي كه در دوران امامت امام سجاد عليه‌السلام به چشم مي‌خورد، قيام‌هايي است كه بر ضد بني‌اميه شكل مي‌گيرند. پس از واقعه كربلا بسياري از شيعيان خود را در واقعه كربلا مقصر مي‌دانستند و از همين رو به دنبال راه حلي بار تسكين اين حس بودند. يكي از قيام‌هاي مهم اين دوران، قيام توابين است. اين قيام در نهايت با شهادت سرانش به پايان رسيد،42 اما در قيام بعدي تأثير گذاشت. قيام بعد را ــ كه طرفداران بيشتري را نسبت به توابين به خود جذب كرده بود ــ مختار ثقفي به راه انداخت و موفق شد بسياري از قاتلان شهداي كربلا را به قتل برساند. مختار در سال 67 و پس از حدود 3 سال فعاليت و حكومت در كوفه به دست مصعب بن‌زبير به شهادت رسيد.43 در سال 86ق عبدالملك درگذشت و فرزند وي، وليد، بر جايش نشست. در اين ميان، امام سجاد (عليه‌السلام) در دوران امامت خود، به نسبت اتفاق‌ها و حوادثي كه رخ مي‌داد، موضع‌گيري‌هايي داشتند كه محور همه آنها حفظ امامت، جلب توجه جامعه اسلامي به اهل‌بيت و بقا و گسترش تشيع بوده است. در نهايت آن حضرت در 57 سالگي به دستور وليد بن‌عبدالملك مسموم شد و به شهادت رسيد.
دو سال پس از آغاز امامت امام باقر (عليه‌السلام)، يعني در سال 96ق، سليمان بن‌عبدالملك جانشين وليد شد و تا سال 99 خلافت كرد. دوران خلافت وليد و سليمان را مي‌توان دوران شروع دوباره فتوحات دانست. در اين دوره قلمرو حكومت اسلامي بسيار گسترده شد، آرامش برقرار شد و خلفاي اموي توانستند افزون بر توسعه فتوحات، بر قدرت اقتصادي جامعه بيفزايند. سليمان پس از خود عمر بن‌عبدالعزيز را به جانشيني منصوب كرد. از كارهاي نيكي كه عمر انجام داد مي‌توان به حذف سنت زشت دشنام دادن به علي (عليه‌السلام) دانست؛ او از امام علي (عليه‌السلام) به نيكي ياد مي‌كرد.44 وي همچنين فدك را به فرزندان فاطمه (س) واگذاشت،45 سهم آنان را از خمس پرداخت و حرمت خاندان پيامبر (صلي‌الله‌عليه‌وآله) را رعايت كرد. اما با روي كار آمدن يزيد بن‌عبدالملك در سال 101ق، شيوه قديم امويان زنده شد؛ فدك را بازستاندند و سخت‌گيري نسبت به خاندان رسول (صلي‌الله‌عليه‌وآله) و طرفدارانشان دوباره رواج يافت. در سال 105ق هشام جانشين برادرش شد و به مدت حدود 20 سال حكومت كرد. در دوران هشام و در سال 114ق بود كه امام باقر (عليه‌السلام) از دنيا رفت و امامت به امام صادق (عليه‌السلام) رسيد. در تمام دوران پس از عاشورا، سياست امامان شيعه را مي‌توان، با هدف بقا، تقويت و گسترش تشيع، بر اصل تقيه استوار دانست.
خلافت امويان از زمان هشام به ضعف و سستي گراييد و در زمان امامت امام صادق (عليه‌السلام) دوران خلفاي اموي به پايان رسيد. هشام بن‌عبدالملك (105 -125)، وليد بن‌يزيد (125- 126)، يزيد بن‌وليد (126)، ابراهيم بن‌وليد (126 -127) و مروان بن‌محمد (127 – 132) معروف به مروان حمار آخرين خلفاي اموي بودند كه در دوران امام صادق (عليه‌السلام) به خلافت رسيدند. يكي از اتفاقات مهمي كه در دوران امام ششم رخ داد، قيام زيد بن‌علي بن‌حسين (عليهم‌السلام) بود كه به جدايي گروهي از شيعيان به نام زيديه كشيده شد. زيد بن‌علي در سال 122 و فرزندش يحيي نيز ــ كه دنباله‌رو پدر بود ــ در سال 125ق به شهادت رسيدند. اين قيام، دنباله داشت و منشأ قيام‌هايي ديگر شد. اما در اين ميان شاخه‌اي ديگر از خاندان عبدالمطلب از مظلوميت و شهادت علويان، به‌ويژه زيد و يحيي، بهره بردند و قيام‌ها را به سود خود به نتيجه رساندند و خلافت را از چنگ امويان بيرون كشيدند.
اوضاع علمي ـ فرهنگي
در بحث اوضاع علمي و اعتقادي دو قرن نخست نيز، با توجه به دوران زندگي جابر جعفي (50 -128)، به بررسي دوره سقيفه تا پايان دوران امويان، خواهيم پرداخت.
از نخستين و مهم‌ترين مشاجرات در جامعه مسلمانان بحث بر سر مسئله امامت بود.46 از اين رو مي‌توان خاستگاه اصلي علم كلام را مسئله امامت، و معتقدان به امامت، يعني شيعيان، را آغازگران اين دانش به شمار آورد.47 با پيدايش اختلافات جديد در ميان مسلمانان گروه‌هاي ديگري شكل گرفت و تمامي فرقه‌ها براي استوار ساختن مباني و شفاف‌سازي و تبيين مرز اعتقادات و نظرات خود با ديگر نحله‌ها به فكر استحكام بخشي آن از طريق استنباط از منابع ديني افتادند. در فرآيند استنباط و فهم و تبيين معتقدات ديني، گرچه رويكرد اصلي صحابه و دانشمندان دوره نخست، به آيات قرآن و احاديث بود اما درك و تعقل اشخاص به عنوان عضوي از جامعه با تفكر خاص و يا سابقه در اديان ديگر و اختلافات سياسي موجب شد كه بعد از عصر پيامبر (صلي‌الله‌عليه‌وآله) در جامعه اسلامي آن روز نحله‌ها مختلف فكري و فرقه‌هاي متعددي شكل‌ گيرند.48 عوامل اين چنددستگي را مي‌توان در دو دسته «درون ديني» و «برون ديني»49 در شمار آورد: 1. گرايشات حزبي و تعصبات قبيله‌اي؛ 2. فهم غلط در اعتقادات ديني و لجاجت در تعيين حقايق؛ 3. منع كتابت و تدوين حديث و سخن گفتن از احاديث؛ 4. ميدان دادن به «احبار» و «رهبان» در سخن گفتن از عهدين؛ 5. اصطكاك فرهنگي و برخورد تمدني؛ 6. پديده اجتهاد در مقابل نص؛50 7. تأثير عرضه شبهات با رويكرد ايجاد تغيير در نظرات و آراي مردم؛ 8. اغراض و هدف‌هاي شخصي سياست‌مداران؛ 9. وجود عوامل نفوذي در ميان مسلمانان، به‌خصوص در ميان شيعيان براي ايجاد تفرقه؛ 10. عدم تحمل كرامات صادره از امامان كه منجر به پيدايش برخي فرقه‌هاي شيعي شد؛ 11. مخفي نگاه داشتن عقايد خود از فرزندان و اطرافيان كه باعث از بين رفتن عقايد اصيل و گسترش عقايد بيگانه در ميان شيعيان شد.
پيدايش انشعابات در ميان اين نحله‌ها و ظهور نحله‌هاي تركيبي جديد منجر به تكوين فرقه‌هاي متعدد در ميان مسلمانان گشت. گرچه اين فرقه‌ها در ابتداي تكوين به صورت يك جمعيت و گروه اجتماعي با اعتقادات خاص در جامعه اسلامي اعلام حضور نمودند، اما به مرور زمان جهت اثبات

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه ارشد درباره مطالعات تاریخی، فرق و مذاهب، جهان اسلام، تصویر ذهنی Next Entries پایان نامه ارشد درباره امام سجاد، امر به معروف، قضا و قدر، حسن و قبح