پایان نامه ارشد درباره امام خمینی، انسان کامل، علامه طباطبایی، آیات و روایات

دانلود پایان نامه ارشد

دفترش دست نخورده باقی ماندهاست.15
بدون تردید نیل به سعادت انسان، دوری از شقاوت و حفظ و شکوفایی حقیقت و هویت انسانیت، دوری از حیات حیوانی و گام نهادن در زندگی واقعی مستلزم داشتن تصویر صحیح از حقیقت انسانی و جایگاه او در هندسه نظام هستی است. بهرهمندی از زندگی در صورتی مایه فلاح و رستگاری است که انسان بداند برای چه اهدافی خلق شده است و او را برای چه امر مهمی به دنیا آوردهاند. اگر انسان بداند که برای چه خلق شده و ماهیتش چیست و از چه جایگاهی برخوردار است و مسیر سعادت او چیست می کوشد تا برنامه درستی در زندگی برای خود تنظیم نماید. بنا به تعبیری زیبا، منشاء سعادت و برکت در زندگی انسان، پس از معرفت نفس که سودمندترین معارف است، شناخت در سه چیز است؛ مبدأشناسی، معادشناسی و موقعیتشناسی.« رحم‏ اللّه‏ امرأ علم من أين و في أين و إلى أين‏.»16
انسانشناسی محور تمام معارف بشری است و موجب تحکیم ارکان جوامع انسانی است؛ لذا آنان که می دانند با کسانی که نمی دانند مساوی نیستند. « قُلْ هَلْ يَسْتَوِي الَّذينَ يَعْلَمُونَ وَ الَّذينَ لا يَعْلَمُونَ.»17 دنیای مدرن چنان انسان را در دریای عظیم تکنولوژی فرو برده است که فرصت هرگونه تفکر در باب وجود خویش را از او گرفته است، این فقر معرفتی و غرق شدن در امور مادی، توازن حقیقت انسانی او را نامتعادل نموده و این عدم اعتدال، اندیشه اومانیستی را موجب گشته است و با غرق شدن در این بحر عمیق، تصور خالقیت انسان و مخلوقیت خدا را در سر پروراندهاست. دقیقا به همین دلیل بزرگانی چون امام و علامه، بیشتر عمر شریف خود را صرف این امر مهم نمودهاند تا شاید جوامع انسانی را به حقیقت خویش آگاه ساخته و جایگاهش را در نظام هستی به او بشناسانند.
با این وصف میتوان گفت که انسانشناسی یکی از مهمترین و ضروریترین وظایف فردی و اجتماعی است. شاید اهمیت موضوع این دو عالم ربانی را به این مطلب معطوف داشته که به متفرقات خویش اکتفا ننموده و اثر مستقلی را در این باب به رشته تحریر در آورند. امام در کتاب ارزشمند «مصباح الهدایۀ الی الخلافۀ و الولایۀ» و علامه نیز در دو رسالة «انسان از آغاز تا انجام» و «رسالة الولایۀ» به تفصیل از مقام و جایگاه انسانی سخن گفتهاند.
شناخت انسان در عرفان، جایگاه انسان در نظام هستی، آیه بودن انسان و جهان، کمال حقیقی و سیر تکامل انسان، مراحل کمال انسان، طریق نیل به کمال، غایت خلقت انسان، مقدور بودن کمال انسان، ارتباط انسان با عوالم هستی، جامعیت انسان، ساحتهای وجودی انسان، صعود و سقوط انسان، امکان راهیابی انسان به باطن عالم، عرفان نفس و طریق نیل به آن، هماهنگی کتاب تکوین و تدوین، ملاک انسانیت انسان، انسان کامل و ویژگیهای آن، اتحاد انسان کامل با نفس رحمانی، تجلی ولایت الهی در انسان کامل، کمال استجلا در آینه انسان کامل، مقامات انسان کامل از جمله فواید موضوع است.
به نظر میرسد تمام خطراتی که بشر امروزی را تهدید مینماید ناشی از دو چیز است؛ عدم معرفت به توحید و وجود تفکر مادی و رواج شرک در میان افراد جامعه، دوم عدم شناخت حقیقی به جایگاه انسان.
ضرورت بحث در این قسمت خود را نشان میدهد که چرا این دو حکیم و عارف در مباحث عرفانی خصوصا در بحث انسانشناسی که از اهم موضوعات است مسیر واحدی را سیر نکرده و در مسلک عرفانی در مقام نظر و عمل تعامل نداشته و یک شیوه را اتخاذ نکردهاند. با توجه به این اختلافات که نگارنده برخی از آنها را احصا و از برخی شاگردان آن دو بزگوار استمزاج نموده عنوان پیشنهادی میتواند یکی از مهمترین و بهترین موضوعات عرفانی در راستای شناخت اندیشه عرفانی این دو عارف جهان معاصر برای طالبان مباحث عرفانی بوده باشد. جذابیت موضوع در این است که تا به حال کمتر به این نکته توجه شده و تا کنون اثر مستقلی در این زمینه به رشته تحریر در نیامدهاست.
ج) پیشینه تحقیق
بررسیهای انجام گرفته حاکی از آن است که تا کنون تحقیق خاصی در این زمینه صورت نگرفته است هرچند رسالة هایی در حد کارشناسی ارشد و دکتری در رابطه با اندیشه عرفانی به صورت عام و یا به صورت خاص مانند ولایت، تاویل، انسانشناسی و عشق به رشته تحریر درآمده و یا بررسی تطبیقی میان امام خمینی( و ابن عربی نیز نوشته شده، اما در خصوص موضوع مزبور تا کنون اثری به طبع نرسیده است. و در حد اطلاع نویسنده پژوهش مزبور نخستین تحقیق در این رابطه میباشد.
برخی از تحقیقات انجام شده عبارتند از:
1. خلافت الهی از نگاه سید حیدر آملی و امام خمینی. محسن کربلایی نظر (پایان نامه ارشد فلسفه).
2. انسان کامل از نگاه امام خمینی و عارفان مسلمان به قلم محمد امین صادقی ارزگانی، بوستان کتاب.
3. خودشناسی عرفانی در المیزان، مظاهری سیف، انتشارات نشاط.
4. انسانشناسی عرفانی از منظر ابن عربی و امام خمینی، حسین مقدس (پایان نامه ارشد).
5. انسان از دیدگاه امام، افسانه شجاعی (پایان نامه ارشد).
6. حقیقت و خلافت انسان کامل از دیدگاه امام خمینی، مهوش کهریزی (پایان نامه).
7. انسان کامل از دیدگاه امام خمینی، عبدالکریم اسحاقی. (پایان نامه ارشد فلسفه)
8. تبیین مبانی عرفانی و فلسفی ولایت و خلافت از نگاه امام خمینی و علامه طباطبایی، محبوبه قره داغی.
د) اهداف پژوهش
انسان از منظر این دو عارف ربانی دارای مقام ولایت و خلافت بوده و در نگاه عرفانی از حد انسان مطرح در معارف فلسفی، کلامی و اخلاقی ارسطویی برتر خواهد بود. هرچند این دو اندیشمند سترگ مسلمان در نوع و روش بررسی تعریف و مقام انسان به ظاهر اختلافاتی دارند ولیکن در تصویر مقام انسانی و اینکه انسان، جامع حقایق هستی است دیدگاه مشترکی داشته و بر جایگاه معرفت و ولایت انسان که غایت خلقت انسان است تاکید دارند. طرح دو دیدگاه مزبور میتواند به عنوان معیار و میزانی قرار گیرد که از تقارب عرفان ابن عربی با قرآن و سنت حکایت نماید.
ه)سوالات تحقیق
در تحقیق پیش رو چنان که در بیان مساله بیان گردید پاسخ به یک سئوال اصلی و چند پرسش فرعی مورد توجه است.
سئوال اصلی:
وجوه افتراق و اشتراک انسانشناسی عرفانی امام خمینی و علامه طباطبایی چیست؟
سئوالات فرعی:
1. انسان شناسی عرفانی در اندیشه امام خمینی چیست؟
2. انسانشناسی عرفانی از نگاه علامه طباطبایی چیست؟
3. علامه طباطبایی و امام خمینی پیرامون انسان در عرفان، چه شباهت ها و تفاوت هایی دارند؟

و) فرضیه های تحقیق
فرضیه اصلی
معرفت به حقیقت انسان در عرف عرفان از نگاه این دو عارف مسلمان متون مقدس و روایات انبیاء و ائمه معصومین( است، اما آن دو بزرگوار در روش و جهت برای نیل به آن هر یک طریق خاصی را ارائه میکنند، بدین معنا که امام خمینی با توجه به مسلک ابن عربی مبحث انسانشناسی را پی میگیرد، اما علامه غالبا بر اساس آیات و روایات به این موضوع میپردازد و کمتر به اصطلاحات عرفانی توجه دارد.
فرضیه ‌های فرعی
1. انسان در آیات و روایات به معنای موجودی ذی روح و جاودانه تعبیر شده است.
2. امام خمینی ( در بررسی ابعاد وجودی انسان و راه رسیدن او به کمال بر اساس متون مقدس اسلام اندیشیده و تحت تاثیر ابن عربی مشی نموده است.
3. در آثار علامه طباطبایی این تاثیر از مکتب ابن عربی مشاهده نشده، بلکه او تلاش کرده تا با توجه صرف به متون قرآنی و روایی از طریق معرفت النفس به معنای انسان بپردازد.
4. یکی از وجوه شباهتهای این دو عارف در تاثیرپذیری از منابع دینی بوده وجه افتراق آنها در روش و شیوه است که امام در تلفیق تعالیم اسلام با مشی عرفانی ابنعربی تلاش زیادی نموده تا هرگونه اختلاف را از بین ببرد، اما علامه چنین دغدغهای را احساس نکرده و صرفا از آیات و روایات استمداد و استمزاج مینماید.
ز) روش تحقیق
تحقیق در این رسالة توصیفی-تحلیلی است که به صورت کتابخانهای انجام میشود، ولیکن از آن حیث که موضوع رسالة در باب انسانشناسی عرفانیاز نگاه حضرت امام و علامه میباشد، لذا طبیعی به نظر میرسد که در این تحقیق حیطه بحث بیشتر بر اندیشه این دو عارف معاصر متمرکز گردد و در حد امکان از مباحث متفرقه پرهیز شود. تمام اهتمام بر این است که تمام مباحث مطروحه عرفانی از نگاه این دو بزرگوار تبیین گردیده، سپس در فصلی جداگانه مورد مقایسه و ارزیابی قرار گیرد. در نهایت نگارنده با نگاه خویش وجوه اشتراک و اختلاف را تبیین و داوری خود را ارائه نماید. البته طبیعی است که در سیر بحث برخی از مباحث مقدماتی و مطالب مشابهی را که در این راستا بیان شده ذکر نموده که احتمالا در تاثیرگذاری اندیشه ایشان و یا در شیوه سلوک ایشان موثر بودهاند.
ح) پیش فرض های تحقیق
1. چیستی انسان در متون مقدس اسلام ( کتاب و سنت).
2. دیدگاه بسیاری از اندیشمندان غیرمسلمان که انسان را با نگاه مادی نگریسته و به روح آن توجهی نکردهاند.
3. انسان در دنیا جاودانه نخواهدبود بلکه برای مدت محدودی در آن خواهد ماند و نشئه آخرت برای او نشئه جاودانگی است که با ملکات اعمالش حیات خواهد داشت.

گفتار دوم: مفاهیم
1.انسان در عرفان
انسان در عرف عرفان به «قطب الاقطاب»، «غوث اعظم»، «روح کلی»، «جام جهاننما»، «آیینه گیتینمای»، «عیسی و خضر و سلیمان» و «کون جامع» تعبیر شدهاست. جامع همهی عوالم الهی و کونی از کلی و جزیی است. نسفی در «الانسان الکامل» گوید انسان از حیث روح و عقل خویش کتاب عقلی است که به امالکتاب مرسوم است و از جهت قلب، کتاب لوح نامیده شده و از لحاظ نفس به کتاب محو و اثبات مسمی گردید.18 تعبیر زیبای ابنعربی این است که انسان اگر به صورت و ظاهر باشد نمایان گر جمیع حقایق عالم هست ولی نماد حقایق حق نخواهد بود، در حالی که انسان باید نمایانگر جمیع حقایق خلق و حق باشد تا این کلام رسول خدا (ص) راست در آید که فرمود: « إِنَّ اللَّهَ خَلَقَ آدَمَ عَلَى صُورَتِهِ.»19 پس صحت خلافتش در جمع ظاهر و باطن است.20
این حدیث نورانی از رسولگرامی (ص) دال بر خلقت انسان بر صورت الهی است که صوفیان و عارفان بر عزت و عظمت جایگاه انسانی به همین روایت استناد کردهاند.
تفسیر کون جامع در تعریف انسان به این معناست که «کون»، یعنی وجود عالم از آن حیث که عالم است نه از آن جهت که حق است، یعنی خداوند اراده کرده که اعیان اسما و یا عین ذات خود را در موجودی قرار دهد که جمیع حقایق عالم از مفردات و مرکبات را دارا باشد و امر اسما و صفات را که عبارتند از مقتضیات افعال و خواص و لوازم آن اسما و صفات را در انحصار گرفته است و آن انسان کامل است. پس کون جامع، انسان کامل است که به آدم مسمی گردید و غیر از او احدی این استعداد و قابلیت را ندارد.21 انسان نسخه جامع و صحیفه کامل الهی است و قابلیت این را دارد که مظهر ذات الهی قرار گیرد. همهی مخلوقات و آن چه در آسمان و زمین است مظهر بعضی از اسما الهیاند و قابلیت بعضی از کلمات الهی را دارند «وما منا الا و له مقام معلوم » درحالی که انسان مظهر کل است.22
انسان که کون جامع و دانا و بالغ و مکمل است در هر مرتبه از نظام هستی میتواند به قبل و بعد آن معرفت یابد، هم از گذشته خبر دهد و از آینده، هم به سلسله علل آن پیبرد و هم به سلسله معلولات آن.23 انسان در عرفان مظهر اسما و صفات خدای سبحان است و عصاره آفرینش در اکوان است. دارای جرمی صغیر و روحی به بلندای آسمان است. آیینه کمال و جمال یزدان است. نسخه مرسله الهی و نگین حلقه قدسیان است و اگر خود را بیابد و به عظمت و جایگاه خود پی برد میداند که مصداق اتم نفَس رحمان است، نمونه عالم و نسخه کامل آن است.
اشرف موجودات و اکمل آنهاست و انبیاء و اولیاء در میان ایشان اشرف آدمیانند.24 انسان عکس صفات الهی و اصطرلاب اوصاف عالی و آینه تمام نمای جلوات ربانی و جامع جمیع جمال و زیبایی است.
خورشیدی است که در ذرهای نهان است و دریایی است بیکران که امواج آن تا آسمان است. از نگاه عارفان، انسان خود را نشناخته است و به مقام واقعی خود پی نبرده و دائما متحیر و سرگردان است و با اباطیل و خیالات باطله در فربهی ابدان است.
عینالقضاه گوید: زمانی که لفظ انسان اطلا

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه ارشد درباره انسان کامل، شناخت انسان، معرفت نفس، امام خمینی Next Entries پایان نامه ارشد درباره انسان کامل، امام خمینی، حضرات خمس، علامه طباطبایی