پایان نامه ارشد درباره اعتبارسنجی، شبکه های عصبی، صورتهای مالی

دانلود پایان نامه ارشد

ها بهره مي گيرند و بعضي را ناديده مي گيرند. به ديگر كلام، بانك هاي ايراني هريك در واحدهاي ريسك و اعتبار خود از مدل خاصي براي اعتبار سنجي مشتريان استفاده مي كنند و كمتر به استفاده از مدل هاي شناخته شده و كلاسيك بين المللي اشتياق نشان مي دهند كه در جاي خود قابل تأمل است. به جرأت مي توان گفت يكي از دلايل عمده عدم بازگشت تسهيلات بانكي به ويژه در مورد مشتريان كلان و حقوقي ، ضعف مدل هاي مورد استفاده در سيستم اعتبار سنجي مشتريان است كه هر ساله مبالغ هنگفتي از منابع بانكها را به مطالبات مشكوك الوصول و در بسياري موارد سوخت شده تبديل مي كند.
با توجه به اهميت موضوع، در اين تحقيق سعي شده شاخص هاي مختلف مورد استفاده در مدل هاي اعتبار سنجي مشتريان به دقت شناسايي و به مدلي از شاخص ها دست يافته شود كه علاوه بر بين المللي و در مورد قبول بودن، ديدگاه هاي بانك داران داخلي را هم در آن لحاظ كرده باشد و به اين ترتب مدلي كاملتر و نيز نزديكتر به سليقه مديران بانك ها در اختيار قرار گيرد تا ميل و رغبت آنها نيز براي استفاده از مدل هاي كامل تر كه نزديك به ديدگاه آنها باشد، افزايش يابد.
در این تحقیق با کمک شبکه های عصبی، ماشین بردار پشتیبان و درخت تصمیم گیری به اعتبارسنجی مشتریان تسهیلات بانک پرداخته می شود. این بخش از وظایف مالی دقت زیادی میطلبد، هزاران هزار محاسبات دارد و جزو کاربردهای سنتی کامپیوتر است، پس بجای کاربرد سنتی از کامپیوتر می توانیم از توانایی های هوش مصنوعی بهره جسته و به اعتبار سنجی مشتریان بپردازیم. بنابراین در این بخش به معرفی ماهیت انواع اطلاعات مورد نیاز در مدل های اعتبارسنجی و فرآیند انجام کار خواهیم پرداخت.
3-1- روش تحقیق
این تحقیق با توجه به نتایجی که می تواند به همراه داشته باشد یک تحقیق بنیادی68 است. زیرا درصدد شناسایی عوامل مختلف تأثیرگذار بر رفتار دریافت کنندگان تسهیلات اعتباری و مدل سازی این رفتارها است و از طرف دیگر با توجه به کاربرد این تحقیق برای پیش بینی رفتار مشتریان بانک و برای مسائل اجرایی (در سیستم بانکی) به کار گرفته می شود، یک تحقیق کاربردی69 می باشد. از نظر روش تحقیق با توجه به ماهیت پژوهش در حوزه علوم مالی، تحقیق حاضر از روش پیمایشی70 استفاده می کند. در روش تحقیق پیمایشی نمونه ای از کل جامعه مورد پژوهش با استفاده از تکنیکهای مناسب انتخاب شده و با بررسی و تحلیل نمونه یک نتیجه کلی حاصل می شود.
در این پژوهش، اطلاعات گردآوری شده با استفاده از نرم افزارهای موجود جهت داده کاوی بر مبنای مدل های مختلف در این حوزه مورد تجزیه و تحلیل قرار خواهد گرفت. پایه اصلی تحقیق حاضر، بر کشف دانش از پایگاه داده های بانک مورد مطالعه نهاده شده است. از این رو جهت انجام فرآیند تحقیق از مراحلی شامل درک مسئله کسب و کار، درک داده ها، آماده سازی داده ها، مدلسازی، ارزیابی نتایج، بکارگیری مدل و به همراه ارتباط بین مراحل مشخص می باشد، مورد استفاده قرار گرفته است.

مراحل اجرایی و گام های اساسی در اجرای این پژوهش به صورت زیر قابل خلاصه شدن میباشد :
جمع آوری داده از پایگاه داده های موجود (پرونده های تسهيلات اعطایي سابق بانک مورد نظر و سیستم های عملیاتی کامپیوتری بانک)
شناسایی عوامل (متغیرهای) تأثیر گذار در رفتار شركت ها جهت بازپرداخت بدهي که در پایگاه داده های مورد بررسی، موجود می باشد
تعیین شاخص هایی برای تعریف طبقات: شركت هاي خوب (داراي توان بازپرداخت بالا) و شركت هاي بد (عدم توانایي در بازپرداخت)
تقسیم داده های نمونه به دو مجموعه داده های آموزشی و داده های تست
ساخت مدل ها با استفاده از داده های آموزشی
آزمون مدل ها با مجموعه داده های تست
بررسی دقت و سنجش اعتبار مدل ها در تعیین وضعیت اعتباری مشتریان
ارائه بهترین الگو جهت ارزیابی وضعیت مشتریان
از آنجا که روش ارائه شده در هر تحقیقی باید به لحاظ اعتبار، مورد سنجش قرار گیرد، بنابراین در این تحقیق نیز با عنایت به اینکه روش تحقیق ازنوع” داده محور “می باشد، روش اعتبارسنجی مدل ها به این صورت میباشد که داده ها به دو مجموعه آموزشی و داده های آزمایشی (تست) تقسیم میگردند. صحت طبقه بندی و تفکیک داده های تست در طبقه ها، معیار ارزیابی اعتبار و صحت مدل می باشد. که در این تحقیق از”اعتبارسنجی متقابل مدل با تکرار” استفاده شده است. این روش اعتبارسنجی مدل مجموعه داده ها را به ده قسمت تقسیم نموده و هر بار 75 درصد از داده ها را به عنوان مجموعه داده آموزشی و 25 درصد را به عنوان مجموعه داده تست انتخاب نموده و میزان دقت طبقه بندی را می سنجد. این فرآیند ده بار صورت میگیرد و در نتیجه از کلیه درجات دقت میانگین گرفته شده و به عنوان دقت نهایی مدل ارائه می گردد. که در نهایت از سه روش مذکور برای ارزیابی مشتریان بانک از نقطه نظر اعتبار آنها سعی شده است تا با استفاده از یک مجموعه داده، مدلی مناسب برای پیش بینی وضعیت اعتباری مشتریان جدید طراحی شود. مدلی که بتواند با کمترین خطا مشتریان را اعتبارسنجی کند چون که پیشرفت صحت حتی به میزان کم می تواند منجر به کاهش هزینه های کلان برای بانک در زمینه ریسک اعتباری شود.
3-2- جامعه آماری
با توجه به اینکه هدف تحقیق اعتبارسنجی مشتریان می باشد ، در این پژوهش جامعه آماری شامل شرکت های وام گیرنده که در شعبات بانک ملی استان تهران در طی سال های 89 و 90 از این بانک، تسهیلات دریافت کرده و اصل و سود آن را با بانک ها عودت داده یا نداده اند، می باشند. دلیل انتخاب واحدهای اقتصادی به عنوان جامعه آماری، در دسترس بودن داده های مالی موثق و حسابرسی شده ی آنها می باشد.
جامعه آماری متشکل از مشتریان خوش حساب (ریسک اعتباری کمتر) و مشتریان بدحساب (ریسک اعتباری بالاتر) می باشد.

3-3- حجم نمونه و روش اندازه گیری
با توجه به اینکه دسترسی به کل داده های بانک امکان پذیر نبوده و بنا بر اظهارات مدیران بانک مورد مطالعه، داده ها به صورت پراکنده و غیر منسجم در اختیار شعبات می باشد، بنابراین بر اساس یک نمونه گیری تصادفی و روش کوکران71 با حجم جامعه محدود در خصوص این جامعه آماری، تعداد 345 مشتری انتخاب گردید. که فرمول آن در صفحه بعد آمده است .

رابطه 3-1 فرمول کوکران با حجم جامعه محدود

که در این فرمول داریم :
: N حجم جامعه آماری ( تعداد شركت هاي دريافت كنندگان تسهيلات مالي در سالهاي 89 و 90) 3300 N=
صفت مورد نظر : مشتريان خوش حساب
عدم برخورداري از صفت مورد نظر : مشتريان بدحساب
p: احتمال نسبت برخورداری از صفت مورد نظر( اگر0.5 در نظر گرفته شود حجم نمونه حداكثر خواهد شد)
0.5=p
q: احتمال نسبت عدم برخورداری از صفت مورد نظر 0.5=q
d: انحراف یا خطای مطلوب 0.05 d=
z: درجه یا ضریب اطمینان 95 درصد 1.96Z=
در این صورت داریم :
از این تعداد فوق فقط 300 پروند واجد شرایط بودند.
مسئله ای که درباره ی این مشتریان وجود داشت عدم وجود صورتهای مالی در پرونده آنها بود.
3-4- فرضیه های تحقیق
بررسی فرضیات تحقیق در پژوهشهای کاربردی از اهمیت ویژه ای برخوردار است در این پژوهش هدف اصلی تحقیق، اعتبارسنجی مشتریان بانکی می باشد که درصدد دریافت تسهیلات اعتباری میباشند. فرضیات تحقیق متناسب با این هدف مورد توجه قرار گرفته و بررسی گردید.
3-4-1 : فرضيه اصلی
مدل هاي منتج از تكنيك هاي داده كاوي جهت اعتبارسنجي مبتني بر صورت هاي مالي از كارآیي مناسبي برخوردار مي باشند.
3-4-1-1 : فرضیه های فرعی
فرضيه فرعی 1 : مدل منتج از تكنيك ماشین بردار پشتیبان جهت اعتبارسنجي مبتني بر صورت هاي مالي از كارآیي مناسبي برخودار است.
فرضيه فرعی 2 : مدل منتج از تكنيك درخت تصمیم جهت اعتبارسنجي مبتني بر صورت هاي مالي از كارآیي مناسبي برخودار است.
فرضيه فرعی 3 : مدل منتج از تكنيك شبکه های عصبی جهت اعتبارسنجي مبتني بر صورت هاي مالي از كارآیي مناسبي برخودار است.
3-5- قلمرو تحقیق
قلمرو تحقیق از لحاظ زمانی، مکانی و موضوعی به شرح ذیل است :
قلمرو زمانی : اعتبارات اعطا شده در سالهای 90 و 89 بر مبنای اطلاعات موجود در صورتهای مالی سالهای مذکور
قلمرو مکانی : پرونده های اعتباری بانک ملی استان تهران
قلمرو موضوعی : از نظر موضوعی، تحقیق حاضر در مورد بررسی سنجش اعتبار مشتریان بانکی بر مبنای صورتهای مالی می باشد.
3-6- ابزار و روش گردآوری داده ها
روش گردآوری داده ها به صورت “مشاهده” و هم از طریق “مصاحبه” بوده است. بدین صورت که برای دستیابی به داده های مربوط به ورودی و خروجی مدل، از انواع پایگاه داده های موجود در بانک مانند پرونده ها و سیستم های کامپیوتری و همچنین استفاده از پایگاه قوانین بانک در ارتباط با ارزيابي وضعيت مالي شركت ها از روش مشاهده و ثبت اطلاعات مورد نیاز در چک لیست استفاده شده است. ضمناً در ارتباط با مؤلفه های با اهمیت که در قوانین بانک در نظر گرفته نشده از مصاحبه و مشاوره با کارشناسان و کارکنان استفاده شده است.
ضمناً جهت مباحث تئوریک نیز از کتب و مقالات فارسی و لاتین استفاده گردیده است.
3-7- روش تجزیه و تحلیل داده ها
در این تحقیق پس از جمع آوری داده های شركت هاي دريافت كننده تسهيلات بانک مورد نظر از پایگاه داده مربوطه و پس از آن، پالایش داده ها، به شناسایی متغیرهای تأثیرگذار در ارزيابي وضعيت مالي شركت ها پرداخته که این کار از طریق مصاحبه با کارشناسان و مستندات علمی، انجام می شود. بعد از این مرحله برای تمامی مشتریان نمونه انتخاب شده، با توجه به تعریفی که از خوش- حساب یا بدحساب بودن شركت ها بر اساس وضعيت مالي ارزيابي شده توسط صورت هاي مالي وجود دارد، یک برچسب مربوط به آن بخش (طبقه) با همان تعریف در نظر می گیریم.
در مرحله بعد با استفاده از تکنیک های داده کاوی مورد نظر و با کمک نرم افزارهای مربوطه، شركت ها را بر اساس ویژگی های شان و اطلاعات صورتهای مالی آنها ارزيابي می نماییم بعد با تسهیلات اعطاء شده تطبیق می دهیم تا میزان تفاوت در تصمیم گیری در اعطای تسهیلات توسط بانک ها مشخص شود که در نهایت این مدل جهت تصمیم گیری راجع به اعطاء یا عدم اعطای تسهیلات استفاده خواهد شد.
برای ساخت مدل لازم است ابتدا تکنیک مدل سازی و نرم افزارهای لازم برای اعمال تکنیک ها انتخاب شود. برای اعمال تکنیک ها در تحقیق حاضر از نرم افزارهای Microsoft SQL Server V 2008 وMicrosoft Excel V 2007 وSPSS Clementine V 12 استفاده شده است.

3-8- تکنیکهای داده کاوی جهت اعتبارسنجی
3-8-1 : شبکه های عصبی
در اواخر هزاره دوم در هوش مصنوعی72 پیشرفت عمده ای صورت گرفت. بدین صورت که کاربرد هر مدل پیش بینی به عنوان بخشی از فرآیند تصمیم گیری می تواند به صورت هوش مصنوعی تفسیر شود. اما یک تکنیک وجود دارد که هوش مصنوعی را در بطن خود دارد، این تکنیک شبکه عصبی است. جذابیت شبکه های عصبی در این است که آنها بوسیله مدلسازی ارتباطات عصبی مغز انسان در کامپیوترهای دیجیتالی، پلی برای فاصله موجود ایجاد می کنند.(بیگاس73،1996، 14)
این تکنیک از جدیدترین تکنیکهای اندازه گیری اعتبار مشتریان به شمار می آید که در دهه اخیر مطرح شده ولی متأسفانه هنوز به اندازه کافی از آن بهره گرفته نشده است (لی و همکاران74،2002، 249). شبکه های عصبی (که در واقع نوعی رگرسیون غیر خطی نیز به حساب می آیند) در حل بسیاری از مسائل بکار گرفته شده اند (چنگ و تیترینگتون75،1994، 18). لویدز76 چنین ادعا نموده که با کاربرد شبکه های عصبی اغلب در خصوص ارزیابی اعتبار مشتریان می توان صحت ارزیابی ها را تا

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه ارشد درباره شبکه عصبی، رگرسیون لجستیک، دارایی ها Next Entries پایان نامه ارشد درباره شبکه های عصبی، شبکه عصبی، شبکه های عصبی مصنوعی