پایان نامه ارشد با موضوع گیاهان دارویی، دوران پیش از تاریخ، جوامع انسانی

دانلود پایان نامه ارشد

جوامع انسانی جریان دارد. ارتباط زمانی برقرار می‌شود که شرکت‌کنندگان از نمادهای معنادار استفاده می‌كنند. یعنی نمادهایی که برای استفاده‌کنندگان معنای یک‌سانی‌دارد». (همان،302)
مردم منطقه معتقدند خداوند درد را از آسمان فرستاده و درمان آن را از زمین میرویاند. بههمین سبب هنگام بیماری روبه آسمان برای درمان دعا میکنند و در زمین بهدنبال داروهای گیاهی میگردند. در فصل رویش گیاهان افراد کهنسال بههنگام قدم زدن در دشتها همواره روی زمین را نگاه میکنند و اگر گیاهی مفید را ببینند آنرا میچینند. مثلا در مورد قارچ کوهی میگویند قارچ چیدن کار هر کسی نیست و قارچ تنها به چشم برخی افراد میآید.
«عوامل موثر در رفتار گروه، ‌از نظر هومنز عبارتند از: کنش؛ یعنی آن‌چه ‌افراد انجام می‌دهند. واکنش؛ یعنی کنشی که موجب برانگیختن فعالیت فرد مقابل می‌شود. عواطف و احساسات؛ یعنی مجموعه حالات درونی افراد گروه که در کنش متقابل با یکدیگر قرار دارند. عده‌ای، عنصردیگری را به این موارد افزودهاند، هنجارها؛ یعنی مقرارت گروه که ‌آگاهانه یا ناآگاهانه در رفتار گروه رعایت می‌شود».(همان،410)
اگر بوتهای گلپر در محلی رشد کرده بدون آنکه صاحبی داشتهباشد، با یک توافق پنهان کسی آنرا زودتر از موعد نمیچیند تا گیاه هدر نرود چون در نزد همه گیاهی مقدس محسوب میشود. همچنین به ریشه گیاهان آسیب نمیرسانند تا مدتی بتوانند از رویشهای مجدد آن استفاده کنند.

فصل سوم
روش پژوهش

3-1) روش پژوهش
مراکز پژوهشي و آموزشي در پژوهشهاي با موضوع گياهدرماني، شيوهها و روش شناسيهاي متفاوت و منظرگاهي جداگانه و منفرد بهکار بردهاند؛ گياهشناسان از ديدگاه گياهشناسي، داروشناسان از منظر ترکيبات شيميايي و خواص شيميايي و درماني آن و پزشکان به خواص درماني آن به صورت عام پرداختهاند.
دراين پژوهش رويکرد اصلي و اساسي، مردمشناختي بودهاست که با روششناسي در قومگياهشناسي اشتراک دارد. بهعلت ماهيت بين رشتهاي قومگياهشناسي، قومگياهشناس بايد اطلاعات پايهاي در زمينه علوم مردمشناسي، گياهشناسي، پزشکي و داروسازي داشته باشد. بهعلت اينکه يک فرد نميتواند تمامي اين تخصصها را با هم داشته باشد، بهترين گزينه جهت انجام بررسيهاي قومگياهشناسي ايجاد يک گروه تحقيقاتي شامل تخصصهاي ذکر شده و یا تعامل با هریک از این افراد میباشد.
روششناسي مورد استفاده، در دو بخش ميداني و کتابخانهاي به صورت موازي انجام شدهاست. در بخش ميداني از طريق مراجعه و حضور در زمين تحقيق و مشاهده عميق و مستقيم به همراه مصاحبه کيفي و رودررو به جمعآوري اطلاعات از درمانگران بومي و محلي پرداخته شدهاست که بر اساس نمونهگيري انتخاب شدهاند.
در روش کتابخانهاي به جمعآوري اطلاعات از منابع مکتوب با چارچوبهاي گوناگون به شرح زير پرداخته شدهاست؛
• منابع مکتوب که بر اساس مطالعات ميداني تنظيم شده و يا بهطور مستقيم و غيرمستقيم با موضوع ارتباط داشته اند، مانند بررسي گزارش هاي حاصل از طرح جامع مردمنگاري سرزمين و طرح پژوهشي انسانمحيطدانش(طب سنتي)، موجود در پژوهشکده مردمشناسی.
• منابع مکتوب مرتبط به طب کهن و تاريخ طب در ايران، از جمله «قانون» در طب از ابوعليسينا و «الحاوي» رازي که در پژوهش بدان پرداخته شدهاست.
• منابع مکتوب مربوط به تحقيقات جديد که در زمينه گياهان دارويي در ايران و خارج از ايران انجام شدهاست.
در تنظيم مطالب ابتدا نام گياه که شامل نام متداول آن در زبان فارسي و نام علمي، نام انگليسي و نام محلي آن در مناطق مورد مطالعه ميباشد، آورده شده، سپس مشخصات گياه از منظر گياهشناسي و پراکنش ذکر شدهاست.
قسمت مورد استفاده گياه، بخش ديگري است که اطلاعات آن بر اساس مطالعات کار ميداني گردآوري شده و به ترکيبات شيميايي موجود در گياه به طور مختصر اشاره شدهاست و سپس به مصارف درماني در قالب مصارف درماني محلي، طب کهن و دانش امروز پرداخته شدهاست. در بخش مصارف درماني محلي، چگونگي استفاده از گياه توسط مردم و درمانگران بومي در مناطق مختلف بررسی شده و در بخش طب کهن، مطالب مربوط به خواص و نحوه استفاده از گياه مورد نظر در کتب بوعليسينا و رازي و سایر استادان اين علم آورده شدهاست. در آخر، اطلاعات بهدست آمده از کار ميداني و طب کهن و دانش امروز با هم در قیاس قرار گرفتهاند.

3-2) ابزار پژوهش
در این پژوهش از دوربین عکاسی برای ضبط تصاویر گیاهان دارویی استفاده بهعمل آمده و نیز با استفاده از مصاحبه صحبتهای مردم گردآوری و ثبت شد. نمونههای گیاهی خشک گردآوری شده و برای آنها شناسنامه تهیه گردید.

فصل چهارم
دادهها

4-1) گیاه درمانی
«درمان بیماریهای مختلف جسمی و روحی بهوسیله گیاهان را گیاهدرمانی گویند و یکی از روشهای باستانی جهان، طب گیاهی است. در گیاهشناسی به هر گیاهی که الیاف چوبی یعنی لیگنین نداشته باشد و در روی خاک، دارای بخشهای دایمی نباشد علف گفته میشود، از نقطه نظر طبیعت به هر گياهي که ارزش دارویی داشته باشد علف اطلاق می شود».(دریایی،201:1385)
«در مصارف گیاهی، تغذیه طبعا در رده اول قرار میگیرد که بنابر برآوردهای گوناگون تعداد انواع مورد استفاده در اینزمینه را بین 2700 تا 4000 نوع دانسته اند، ارقامی که بسیار پائینتر از واقعیت بهنظرمی رسند. سپس گیاهان شفابخش مطرح میشود که به بیشترین تعداد و جالبترین پژوهشها دامن زدهاند. این پژوهشها امروز به ایجاد گیاهان تألیفی(سنتز) با مصارف ویژه درمانی منجر شدهاند. درمانهای پزشکی، از کشورهای توسعهیافته گرفته تا جوامع موسوم به ابتدایی در بیشتر موارد بر گیاهان استوار هستند».(فکوهی،95:1385)

4-2) تاریخچه گیاهان دارویی
استفاده از گیاهان بهمنظور درمان بیماریها، با تاریخ زندگی بشر همزمان بودهاست، یعنی از زمانی که انسان پس از ابتلای به یک بیماری، به جستجوی وسیلهای برای بهبود در محیط خود میپرداخت و جز توسل به گیاهان راه دیگری پیش پای خود نمییافت. امروزه هیچگونه وسیلهای در دست نیست که بتوان از نحوه استفاده مردم ماقبل تاریخ از گیاهان دارویی اطلاع حاصل نمود، ولی چون وقوف مردم دورانهای گذشته بر خواص درمانی یک گیاه همیشه بهصورت یک کشف مهم تلقی میگردید و اینگونه اطلاعات از پدر به پسر انتقال مییافت، بررسی اصول استفاده از گیاهان دارویی که مصرف آنها در حال حاضر در طب عوام معمول است تا حدی میتواند یک نظر کلی در اینمورد بدهد. مردم دورانهای ماقبل تاریخ ضمن جستجوی وسیلهای برای درمان بیماریها و یا ضمن استفاده از گیاهان برای تغذیه و غیره، به انواعی برخورد مینمودند که مصرف آنها ایجاد تسکین درد یا دفع کرم مینمود و یا خاصیت لینت و مسهلی ظاهر میکرد و این خود باعث میشد که در طی زمانی طولانی بهطور تصادفی گیاهانی با اثر قوی مقوی معده، قیآور، تاولآور و غیره توسط مردم دورانهای قدیم کشف گردد و از آنها جهت درمان بیماریها استفاده بهعمل آید.
«بر اساس این تعابیر عدهای گفتند که تاریخ استفاده از گیاهان حتی قدیمتر از تاریخ مدون خود انسان است چراکه از دوران پیش از تاریخ انسانهای اولیه از گیاهان استفاده کردهاند. براین اساس شاید بتوان گفت که در استفاده از گیاهان طولانیترین آزمایش بالینی تاریخ است».(توکلی صابری،8:1363)
«چینیها در سههزار سال پیش از میلاد لیستی از داروهای مفيد بهطور مفصل داشتهاند. در کتابیکه متعلق به مردم قدیم چین است شرح متجاوز از صد گیاه آمدهاست. این کتاب مربوط به دوره امپراطوری شینون است که در 2800 سال پیش از میلاد میزیستهاست و در کتاب دیگری که آن نیز متعلق به مردم قدیم چین است، متجاوز از هزار گیاه با مشخصات کلی محل رویش و طرز درمان آنها شرح داده شدهاست.
یونانیان نیز جزء اولین مردمانی هستند که از گیاهان دارویی استفاده کردهاند. در اشعار هومر وقتی از جنگلهای متعدد آن دوره که به افسانه پیوسته سخن میگوید، از زخمبندی و روغنمالي وتهیه گیاهان دارویی که تأثیری در خوابآوری و تسکین دردها داشته سخن رفته و بقراط مقام شایانی برای گیاهان قایل بودهاست. وی درکتب مختلف طبیاش از گیاهان دارویی و طرز استفاده از آنها مطالبی ارزنده ارایه کردهاست».(سلامی،14:1381)
«تئو فراست دانشمند یونانی و یکی از شاگردان ارسطو در بین سالهای 287 – 372 قبل از میلاد یکی از بنیانگذاران فیتوتراپی(درمان با داروهای گیاهی) fitoterâpy درکتاب خود شرح پانصد گیاه دارویی را با مشخصات درمانی آنها آوردهاست همچنین دیوسکورید طبیب و گیاهشناس یونانی در قرن اول میلادی در کتاب خود از ششصد گیاه دارویی و جالینوس از 473 گیاه مفید دارویی نام بردهاند و طرز درمان بیماریها با استفاده از آنها را شرح دادهاند».(زرگری، 436:1362)
«تاریخ طب در کشور ما مربوط به دوره آریایی بوده، و اوستا 6500 ق.م اولین کتابی است که از گیاهان دارویی در آن سخن رفته، بهنقل از اوستا اولین پزشک ایرانی ترتيه پدر گرشاسب پهلوان بوده که از کاربرد گیاهان دارویی و عصاره آنها اطلاع داشتهاست. قدیمیترین گیاه دارویی در طول تاریخ «هوم» گیاه مقدس آئین زرتشت بوده، درکتابهای پهلوی هوم را سرور همه گیاهان و استفاده از آنرا باعث عمر جاویدان میدانند. تاریخ استفاده دارویی از پیاز و ادویه به 4500 ق.م و بهنقل از هرودوت استفاده از گیاهان دارویی میرحCommiphora ، کاسیاCinnamomu ، سیناموم Cinnamimumzylanica ، آنیزinpimella anisum و مارجورامOroganum argorana در مومیایی کردن اجساد به5200 قم میرسد».(هاشمینژاد و بهادری،1387،14)
«در دوران بعد از اسلام نوابغی چون ابومحمد زکریایرازی، ابوعلی سینا، جرجانی و اهوازی پا به عرصه جهان گذاشتند و باعث پیشرفتهای شایانی در علم طب گشتند. در دوران این دانشمندان به شمار گیاهان دارویی پیوسته افزوده شده و نمونههای جدیدی بهدست آمد. کتاب دوم قانون در طب ابنسینا که حاوی مطالبی در مورد ادویه مفرده میباشد، یکی از بزرگترین کتبی است که در مورد گیاهان دارویی تدوین شده، کتاب «الابنیه عنالحقایقالادویه» نوشته موفقالدین ابومنصور علیالهروی از کتابهای معتبر این رشته میباشد که از 584 ماده و از موادی که در مداوا بهکار میرفته بحث کرده و خواص طبی هر یک را بیان نمودهاست.
ابن بیطار نیز که در قرن 13 میلادی میزیسته، اختصاصات متجاوز از 1400 گیاه که خود شخصا آنها را میشناخته در کتاب خود شرح دادهاست. کتاب او در واقع یک دایرهالمعارف حقیقی گیاهشناسی است که همه تجارب یونانی، ایرانی را دربردارد».(سلامی،26:1381)
«گرچه روشهای نوین امروزی علم گیاهشناسی توانسته حدود000/350 گونه از گیاهان موجود در کره ارض را شناسایی کند؛ اولا فقط 000/10 گونه آن از دید دارویی بررسی شده و هنوز راه درازی در پیش است تا به مواد مؤثره گیاهان ناشناخته از نظر دارویی پی برد و تأثیر آن را بر دردهای گوناگون انسان آزمایش کرد».(توکلی صابری،8:1363)

4-3) زمان جمعآوری اندامهای گیاهان دارویی
پوست؛ فصل بهار قبل از شروع فعالیت گیاه
برگ؛ پس از کامل شدن برگها در حین گل دادن گیاه، قبل از رسیدن دانه و میوه گیاه
گل؛ بلافاصله بعد از باز شدن یا هنگام گردهافشانی
میوه؛ قبل یا هنگام رسیدن کامل محصول
دانه؛ در پاییز هنگام رسیدن کامل

4-4) گیاهان دارویی مورد استفاده در منطقه؛

آويشن Âvišan
نام انگليسي: Wild Thyme
نام محلی: ابشن abšen
بخش مورد استفاده: همه قسمتهای گیاه
پراکنش: اين گياه در ايران دارای 8 زيرگونه است که در مناطق کوهستانی و نيمهکوهستانی رويش دارد.
مشخصات گياه: گياهي علفي و پايا از تيره نعناعيان. گياه حالت بالشتکي پيدا مي‌کند و در قاعده چوبي ميگردد. برگها ساده، متقابل، بيضوي كشيده. گلها بهصورت انتهايي و متراكم، كوچك، سفيد متمايل به صورتي، دوجنسي، نامنظم، پرچمهاي بارور 2 عدد، ميوه فندقچه، گياه کاملا معطر.
خواص درمانی: برطرف کننده سرماخوردگي، تسکین اعصاب و آرامشدهنده، ضدعفونيکننده، ضد التهاب، ضد درد، تب، ميگرن، بادبر، خارش بدن و کهير و کمک به هضم غذا و درمان افسردگي،

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه ارشد با موضوع کارکردگرایی، گیاهان دارویی، کودک و نوجوان Next Entries پایان نامه ارشد با موضوع انجير، گياه، اسپند