پایان نامه ارشد با موضوع موانع خلاقیت، خلاقیت و نوآوری، خلاقیت فردی، سازمان های بزرگ

دانلود پایان نامه ارشد

در رشد و تکامل فرد و تمدن بشری نقش موثری داشته و زیر بنای اختراع ها و دستاوردهای علمی و هنری است. پژوهش های انجام شده در زمینه خلاقیت نشان می دهد که خلاقیت موهبتی نیست که افراد خاصی از آن برخوردار باشند. همچنین خصوصیتی ذاتی و ارثی هم نیست.
از خلاقیت تعاریف گوناگونی ارائه شده که هریک بیانگر دیدگاه ویژه ای است. نمونه ای از این تعاریف عبارتند از:
به اعتقاد افروز (1385) متداولترین برداشت از خلاقیت عبارتست از اینکه فرد، فکری نو و متفاوت ارائه دهد. اکثر روانشناسان بر این مطلب توافق دارند که خلاقیت به دستاوردهای تازه و ارزشمند اشاره دارد.
لوتانز (1992) خلاقیت را به وجود آوردن تلفیقی از اندیشه ها و رهیافت های افراد و یا گروه ها در یک روش جدید می داند.
وبر خلاقیت را به عنوان ظرفیت مشاهده روابط جدید و پدید آوردن اندیشه های غیر معمول و فاصله گرفتن از الگوی سنتی تفکر تعریف کرده است.
خلاقیت به معنی توانایی دستیابی به چیزی به شکل بدیع و فرآیند ذهنی است که دربرگیرنده عناصر انگیزشی و عاطفی است.
خلاقیت، استعداد و قابلیت انسان در تولید اثرهای ابتکاری، نوآورانه و سودبخش تعریف شده است.
بر اساس نظریه استرنبرگ (1999) خلاقیت مستلزم ترکیب و تعامل عوامل زیر است: توانایی ذهنی برای درک مسائل به شیوه غیر سنتی و نوین، برخورداری از دانش کافی در زمینه مورد مطالعه، اندیشیدن به روش های نو درباره حل مسأله و اندیشه کل نگر، برخورداری از حمایت اجتماعی، محیط تسهیل کننده و پاداش دهنده و در نهایت داشتن ویژگی های شخصیتی معین مانند خطرجویی، پشتکار و خودکارآمدی (طالعی فر و دیگران، 1389؛ 105).
خلاقیت از دیدگاه روانشناسی یکی از جنبه های اصلی تفکر یا اندیشیدن است.
خلاقیت از دیدگاه سازمانی یعنی ارائه فکر و طرح نوین برای بهبود و ارتقای کمیت یا کیفیت فعالیت های سازمان (مثلاً افزایش بهره وری، افزایش تولیدات و خدمات و …).
خلاقیت از دیدگاه اجتماعی امری جامعه شناختی و گروهی دانسته می شود و جامعه شناسان پیشنهاد می کنند که در این سطح برای خلاقیت باید زمینه سازی کرد (موغلی و مالکی طبس، 1388 ؛99).

2-4-2. خلاقیت فردی:
در پژوهش هایی که در مورد خلاقیت فردی صورت گرفته است محققان به بررسی خصوصیات یا مشخصه های فردی افراد در سه سطح ویژگی های شناختی، خصیصه های فردی و رویدادهای زندگی پرداختند. ویژگی های شناختی به روش های تفکر افراد که شامل الگوهای ذهنی، خصیصه ها و سازوکارهایی که راهنما و هدایت کننده فعالیت یا فرآیندهای ذهنی افراد است، اشاره می کند. محققان در این سطح به خلاقیت به عنوان یک نوع از تفکر، استدلال، پیوندهی یا توانایی حل مشکل نگاه می کنند. خصیصه های فردی شامل ارزش، سرشت و وضعیت های انگیزشی افراد می شود. این خصوصیات بر اهدافی که فرد آن ها را انتخاب و در مورد آن ها فکر می کند، تاثیر می گذارد. رویدادهای زندگی شامل تجربیات اتفاقاتی می شود که برای فرد در طی زمان رخ می دهد. ارتباط بین این سطوح پیچیده می باشد و ممکن است از فردی به فرد دیگر تفاوت کند و هیچ کس نمی تواند همه این خصوصیات را با هم داشته باشد. به همین دلیل محققان این سه سطح را با هم ادغام نمودند و خلاقیت فردی را به چهار بعد خلق ایده، تعمق در ایده، گشودگی و تشویق ایده های اکتشافی و گوش دادن به ندای درون تقسیم کردند؛ خلق ایده شامل سلاست، انعطاف پذیری، ابتکار، توجه به جزئیات و تفکر استعاره ای می شود. تعمق در ایده شامل تجزیه و تحلیل کردن، ترکیب، تشخیص و اصلاح، مشاهده ارتباطات، توانایی برطرف کردن ابهام و درک پیچیدگی می شود. گشودگی و تشویق ایده های اکتشافی شامل احساس زیبا شناختی، سطوح بالای کنجکاوی، سرزنده بودن، قابلیت تصویرپردازی و خیال پردازی، قبول خطرپذیری و به دنبال هیجان بودن، نشان دادن احساسات باز، حساسیت درباره مسئله و شوخ طبعی می شود. گوش دادن به ندای درن شامل آگاهی از قدرت ابتکار، ثبات قدم، خودکنترلی، نشان دادن رفتارهای وظیفه گرا، استقلال فکر، خود هدایتی و درون نگری می شود (ویدرگور113، 2013؛ 129).

3-4-2. فرآیند خلاقیت:
اندیشمندان و صاحبنظران خلاقیت و نوآوری مدل های متعددی را به صورت فرآیندی ارائه نموده اند. به طور خلاصه می توان مراحل انواع مدل های خلاقیت و نوآوری را در جدول زیر نشان داد (صدقیانی و دهقان، 1389 ؛35).

جدول 4-2 مراحل خلاقیت
هشتم
هفتم
ششم
پنجم
چهارم
سوم
دوم
اول
مراحل خلاقیت

اندیشمند




اثبات
اشراق
نهفتگی
آمادگی
والاس (1926)

اجرای ارزیابی
تولید ایده
تحلیل انتقادی راه حل ها
فرموله کردن راه حل ها
بررسی اطلاعات
تحلیل نیاز
مشاهده نیاز یا مسئله
روسمن (1931)


انتخاب ایده
ارزیابی
توسعه ایده یابی
ایده یابی
آماده سازی
تعریف مسئله
اسبورن (1953)

ارزیابی
اجرا
انتخاب ایده
ایده یابی
تعریف مسئله
تجزیه و تحلیل
پذیرفتن موقعیت
کوبرگ و بگنال (1978)



عرضه
تصفیه
آزمایش
اشراق
جمع آوری اطلاعات
آلبرشت (1987)




اثبات
بینش
کشف ناگهانی
مرور ناخودآگاه
کونتز واودانل (1988)

اجرا
تکمیل کردن
ارزیابی
عمل کردن
واقعیت جاری
بینش
ادراک
فریتز (1991)


پذیرش یابی
راه حل یابی
ایده یابی
مسئله یابی
واقعیت یابی
هدف یابی
پارنز (1992)




اجرا
عملی بودن ایده ها
پردازش ایده ها
تولید ایده
سایمون (1992)



ارزیابی پیامد
اثبات
تولید ایده ها
آمادگی
کشف مسئله
آمابیل (1983)
اجرا
ارزیابی
بهبود ایده ها
جمع آوری ایده ها
تولید ایده
تجزیه و تحلیل
مشاهده
محیط زندگی
بلسک (1996)

(صدقیانی و دهقان، 1389).
4-4-2. موانع خلاقیت
امروزه اکثر قریب به اتفاق صاحبنظران و تئوریسین های خلاقیت و نوآوری معتقدند: همه افراد کم و بیش ذاتاً خلاق هستند، اما اگر در جامعه ای افرادی دیده می شوند که اصلاً قدرت خلاقیت ندارند و یا عده ای خلاقیت بیشتری از خود نشان می دهند، علتش این است که افراد مختلف به طور غیر ارادی ممکن است از بدو تولد در شرایطی قرار گرفته باشند که موانع کمتری برای رشد و شکوفایی استعداد بالقوه خلاقیت وجود داشته است.
موانع خلاقیت عبارتند از : موانع محیطی، موانع سازمانی، موانع فرهنگی و موانع فردی شامل موانع ادراکی و احساسی یا هیجانی.
الف) موانع محیطی خلاقیت
– تأثیرات عوامل اقتصادی محیط: چنانچه فرد یا سازمانی بیش از حد تحت تأثیر عوامل اقتصادی محیط مثل نرخ بهره، تعرفه ها، نرخ ارز و … قرار گیرد، انگیزه لازم برای کارهای خلاق را از دست می دهد.
– تأثیرات عوامل بازار و عرضه کنندگان: توجه بیش از حد به رکود و رونق بازار یا افزایش مواد و کاهش عرضه کنندگان و … به مرور در فرد یا سازمان قالب های ذهنی ای ایجاد می کند که مانع خلاقیت می شوند و همواره امور خلاق و تصمیمات مربوط به آن را تحت لوای آن قالبش بررسی می کنند.
– ویژگی و مشخصات صنعت مربوطه: امکان نوآوری و خلاقیت در بعضی از صنایع به دلایل خاصی از قبیل نوع تکنولوژی یا نو بودن آن رشته و … بیشتر است؛ مثال بارز آن صنعت کامپیوتر است.
– سیاست های دولت: بسیاری از سیاست های دولت می تواند به یک مانع برای خلاقیت ختم شود؛ مثل تشویق نکردن واحدهای تحقیق و توسعه R&D ، مبتکران و مخترعین و … .
– عوامل فرهنگی: به عنوان نمونه ترس از انحراف از قراردادهای اجتماعی می تواند یکی از بزرگترین موانع خلاقیت گردد.
– قوانین و مقررات: بعضی از قوانین و مقررات می تواند صدمه روحی و مالی شدیدی به افراد خلاق کشور زده و عملاً مانع بزرگی برای رشد خلاقیت گردد؛ مانند قانون ثبت اختراعات ناقص یا غلط.
– نظام آموزش و پرورش سنتی: نظام آموزش مبتنی بر تفکر عمودی یا منطقی که در آن گفتار و کردار فی البداهه کودک تبدیل به گفتار و کردار استاندارد و کلیشه ای می گردد؛ نظام آموزشی که در آن معلم مطالبی را عرضه می کند و شاگرد خوب آن است که عین آن مطالب را تحویل دهد، آموزشی که روش یادگیری خاصی را تعیین کرده و آن را اجباری می کند و به طور کلی نظام آموزشی که کودکان را جام های خالی می داند که معلم باید آن ها را پر کند؛ یکی از بزرگترین موانع خلاقیت هستند.

ب) موانع سازمانی خلاقیت
– عدم دسترسی به اطلاعات: احصار اطلاعات در سطوح بالا یا پایین سازمان یکی از موانع یادگیری و خلاقیت سازمان می باشد که عمدتاً ناشی از بی صلاحیتی و عدم تخصص کارکنان و گزینش رابطه ای و یا نظام ارزیابی و تشویق غلط سازمان است.
– فقدان ارتباطات افقی و عمودی مناسب: افراد خلاق باید بتوانند صحت افکار و ایده های خود را به راحتی و به سرعت مورد آزمایش و سوال قرار دهند و به خصوص جویای نظر مسئولین و متخصصین سازمان مطبوع خود شوند لذا چنانچه نتوانند به راحتی و به سرعت با مدیران ارشد سازمان ملاقات نمایند، نمی توانند به اهداف خود دست یابند.
– اندازه سازمان: سازمان های بزرگ به دلیل بوروکراسی، تمرکز و ساختار سازمانی مکانیکی حاکم بر آن، مانع خلاقیت کارکنان می شوند و سازمان های کوچک به دلیل دسترسی نداشتن به منابع مالی و ناتوانی در جذب متخصصین رده بالا نمی توانند نوآوری های انقلابی بیافرینند. امروزه سازمان های بزرگ با سازوکارهای خاصی مانند: ایجاد شرکت های خود مختار تحت پوشش، گروه های مخاطره پذیر نوآور، کار اشتراکی و یا اشتراک زمانی توانسته اند ضمن حفظ امتیازات و محاسن سازمان های بزرگ از مزایا، انعطاف پذیری، سرعت عمل و خلاقیت شرکت های کوچک نیز بهره مند شوند.
– ساختار نامناسب سازمانی: معمولاً سازمان هایی که سطوح ساختار سازمانی آن ها بیشتر از سه الی چهار سطح می باشد، مجبورند با مقررات و ارتباطات خشک و رسمی و کنترل سخت گیر و جزء نگر، بر امور جاری شرکت نظارت کنند و یا آن ها را هماهنگ و هدایت نمایند که برای افراد خلاق مانع بزرگی است.
– فقدان سیستم پیشنهادات موثر و سریع: سیستم پیشنهادی که پیشنهادهای جدید اما ناقص را نمی پذیرد و تنها ایده های کامل و دارای نقشه دقیق و منطقی را ثبت و تشویق می کند سیستم مناسبی برای رشد و توسعه خلاقیت کارکنان نیست، هم چنین سیستم پیشنهادهایی که فرد پیشنهاد دهنده را مدت زیادی برای بررسی و اظهار نظر کمیته فنی و غیره منتظر می گذارد و یا سیستم هایی که مسئولین صرف یافتن ایده های جدید برای ارائه خدمات یا ساختن محصول می کنند و گاهی تحقیق محض انجام می دهند. اینگونه تحقیقات برای پیشرفت دانش بدون تلاش برای یافتن کاربرد فوری آن صورت می گیرد.
ج) موانع فرهنگی خلاقیت
– مذهب: بعضی از مذاهب و فرق به طور کلی یا نسبی و موردی، خلاقیت و نوآوری را به شکل رسمی و غیر رسمی نهی کرده و اموری مثل تکنولوژی را راهی انحرافی یا غیرمستقیم می دانند که زندگی بشر را به مخاطره می اندازد. البته در اسلام بعضی از خلاقیت ها، نه تنها پسندیده نیست بلکه امری نکوهیده به شمار می آید و خلاقیت در بعضی از امور دینی و احکام الهی بدعت نامیده می شود که گناهی نابخشودنی محسوب می گردد.
– خیال پردازی به معنی وقت تلف کردن، تنبلی و حتی دیوانگی است: در بعضی از جوامع و فرهنگ ها مثل کشور خودمان، به طور رسمی یا غیر رسمی چنین اعتقادی وجود دارد که خیال پردازی کار انسان های تنبل یا دیوانه است و آن را امری لغو و باطل می پندارند. به همین دلیل سمت راست مغز فعالیت کمتری کرده و از قدرت خلاقیت کاسته می شود.
– ترجیح دادن سنت ها به تغییر و تحولات: یکی از مشکلات و موانع ریشه ای خلاقیت، در بسیاری از فرهنگ ها، تعصب و وابستگی بیش از حد و بی مورد به سنت ها و آداب و رسوم است، حتی آدابی که اساساً یا ریشه غلط داشته اند و یا در زمان و شرایط خاص خود درست بوده اند و اکنون هیچ گونه توجیه عقلی و منطقی ندارند.
– هر مشکلی با پول و تفکر علمی حل می شود: این جمله در فرهنگ هایی مانع خلاقیت می شود که پیشرفت علم را ناشی از خلاقیت عالم نمی دانند؛ لذا در آن جوامع، خلاقیت هیچ مشکلی را حل نمی کند و به همین دلیل جز اتلاف وقت و پول، چیز دیگری به ارمغان نمی آورد.
د) موانع فردی خلاقیت

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه ارشد با موضوع تاب آوری، سرمایه روانشناختی، خودکارآمدی، رفتار سازمانی Next Entries پایان نامه ارشد با موضوع تحلیل عامل، تحلیل عاملی، تحلیل عاملی تاییدی، تحلیل داده