پایان نامه ارشد با موضوع منابع معتبر

دانلود پایان نامه ارشد

بيايد. همان گونه كه نگارنده در فهرست نسخه هاي دستور الوزاره (جدول ص…) نشان داده است.
فهرست نگار محترم در انجام نسخه و نيز همين دو كاستي را مرتكب شده اند. يعني از يكسو به متن ادبي كاتب در خصوص مشكلات كتابت -كه بلافاصله پس از اتمام متن كتاب آمده است- اشاره اي نكرده اند و از سوي ديگر در معرفي انجام فقط آخرين كلمات نسخه را آورده اند بدون هيچ اشاره اي به آخرين واژگان كتاب در نسخه.
2. اسامي مختلفي براي دستورالوزاره بود و لذا براي كشف حقيقت دست كم 20 بار در هر فهرست بايد جستجو مي شد. حتي پژوهشگر برجسته اي چون دوفوشه كور در كتاب معروف اخلاقيات از اين كتاب به عنوان “وصايه، دستورالوزرا و پند نامه” ياد كرده است(البته اگر مترجمان در اين زمينه كوتاهي نكرده باشند. نگارنده متأسفانه نتوانسته است به اصل فرانسوي كتاب دست يابد) و بعضي هم با نامهايي كاملاً متفاوت ضبط كرده اند. مثل اخلاق محمودي، پندنامه، مواعظ و نصايح، نصيحت نامه و حتي سياست نامه!
3. انتساب اين اثر به افراد متعدد همچون امامي، قدپي طوسي و اراسنجي بدون تحقيق. و نيز اظهار نظرهاي شتابزده در انتساب اثر مثل يادداشت سعيد نفيسي بر نسخه كتابخانه شخصي خود كه هم اكنون در تملك كتابخانه احياء ميراث به ش 1199 مي باشد.
4. اشتباه فهرست نگار در ادعاي چاپ اين اثر همراه با توزك عباسي
5. ناقص بودن اطلاعات رايانه اي نسبت به اطلاعات فهرست و به همان نسبت اطلاعات فهرست نسبت به اصل نسخه مثل نسخه هاي 291و294 آستان قدس.
6. آغازهاي متفاوت و در بعضي موارد كاملاً بي ربط مثل نسخه احياء ميراث به شماره 190.
7. همكاري نكردن بعضي از كتابخانه ها در دادن نسخه ها خصوصاً نسخ نفيس و ارزشمند. مثل آستان قدس كه جلب رضايت شوراي نفايس خطي براي تحويل نسخه، سه ماه به طول انجاميد.
8. همكاري نكردن بعضي از كتابداران، فهرستنگاران و كارشناسان بخش نسخ خطي كتابخانه ها. به دلايلي در مشورت دادن بخل مي ورزند. بعضي به چشم رقيب نگاه مي كنند و مشغله شخصي نويسي بعضي توفيق كمك به ديگران را از آنها سلب كرده است!
9. در نسخه هاي هم گروه(شبيه به هم) بعضي از كاتبان به جاي خطبة نسخه اساس، خطبه اي تازه تأليف كرده و در آغاز نسخه قرار داده اند. مثل ميراث 190 و مثل مجلس 1/13718 (انجام اين نسخه با انجام ساير نسخه ها تفاوت دارد.)
10. وجود فهرستهاي مختلف براي يك كتابخانه مثلاً براي كتابخانه مسجد اعظم سه نوع فهرست نوشته شده است. و جالب آنكه در هيچ كدام اشاره اي به ياد داشت هاي پيش از متن نشده است.
11. اشتباه ثبت شمارهها در فهرستهاي چاپ شده كتابخانهها به عنوان مثال در فهرست مختصر نسخه هاي خطي مجلس كه چاپ اول آن در سال86 منتشر شده است ص883 ذيل عنوان وصاياي خواجه نظام الملك شماره 26/8984 ثبت شده است كه پس از درخواست نسخه و دريافت آن معلوم شد كتابي كه در اين شماره قرار دارد معايب الرجال است. پس از بررسي فراوان شماره نسخه مورد نظر اينگونه اصلاح شد: 22/8948 يعني هم شماره مجموعه و هم رديف كتاب در مجموعه هر دو اشتباه ضبط شده است.
12. اشتباهات ثبت در اينترنت در مورد كتابخانه هايي كه در سايت آقا بزرگ مشترك هستند. مثلاً آدرس نسخه ش 3243 كتابخانه مجلس را در ج11 فهرست كتابخانه ثبت كرده در حالي كه ج2/10 صحيح است. يا ش7664 را از ج29 دانسته حال آنكه ج26 صحيح است. يا نسخه ش 3/4218 را در ج 14 ثبت نموده اما پس از رجوع معلوم شد در جلد 14 فقط كتاب سياست نامه است به ش 4984 در ص 276.
13. اسم و مشخصات و آدرس بعضي از نسخه ها -احتمالاً نسخه هاي نفيس- در هيچكدام از سايتها و جستجوهاي رايانه اي پيدا نمي شود. به عنوان نمونه ميتوان به نسخه هاي ش 619 و 621 مجلس كه در جلد دوم فهرست مجلس آمده است اشاره كرد.
14. بعضي از اطلاعات نسخه شناسي چندان منطبق با واقع يا آنچه گفته مي شود نيست. مثلاً ذيل نسخه ش2/3203 ميراث اسلامي نوشته شده “تصحيح شده” ليكن پس از مشاهده معلوم شد تنها بعضي عبارات غامض يا مبهم كه آن هم تعدادش در كل متن به ده مورد نمي رسد در حاشيه كتاب بازنويسي يا تصحيح شده است. نه آن گونه كه نگارنده گمان برده بود كه نسخه اي است كامل و رافع ابهام. يا ش 3/4218 مجلس ج14، ص233 در معرفي نسب مهدي اليه آورده است: “… نظام الملك حسن بن علي بن احمدبن اسحق الطوسي وصي اميرالمؤمنين(ع)” در حالي كه وصي نبوده بلكه رضي بوده و منظور از اميرالمؤمنين خليفة وقت بوده كه لقب رضي اميرالمؤمنين را به خواجه داده است. بنابر اين آوردن عليه السلام بي معناست.
15. بعضي فهرست نگاران در تشخيص موضوع كتاب اشتباه كرده و آنرا در ذيل موضوع ديگري غير از اخلاق قرار داده اند و اين، كار جستجو را دشوار مي كرد.
16. يكي ديگر از مشكلات فراروي جستجو در فهرست كتابخانه ها يا فهرست اسامي خاص يا مؤلفين در انتهاي كتابها عبارت است از ثبت اسم خواجه با دو عنوان مختلف: نظام الملك و خواجه نظام الملك.
17. ناهماهنگي و نداشتن وحدت رويه در نوشتن فهارس كتب خطي كتابخانه ها. هر كس به گونه اي: نامگو، اجمالي، تفصيلي، الفبائي يا موضوعي. يكي فقط اطلاعات نسخه شناسي و ديگري همراه با اطلاعات كتابشناسي. يكي اول اطلاعات نسخه سپس اطلاعات كتاب. ديگري برعكس اين. همچنين در ذكر مؤلفه هاي نسخه شناسي. اين مشكلي است كه البته با تهيه يك نرم افزار توانمند و ارائة آن به كتابخانه ها و الزام آنها به ورود اطلاعات به اين برنامه قابل حل است. چنانچه كتابهاي كتابشناسي نيز بر همين اساس به ورود و عرضة اطلاعات بپردازند كمك بسيار بزرگ به محققين آثار خطي و حتي ديگر محققين خواهد شد. يكي از فيلدهاي لازم و ضروري براي اين برنامه نرم افزاري علاوه بر فيلد نام اصلي كتاب فيلد اسامي ديگر است. چرا كه كتابهاي خطي خصوصاً آنان كه چاپ نشده يا بدون تصحيح چاپ شده اند معمولاً اسامي متعدد دارند و به همين دليل ممكن است بعضي از آنها از تيررس نگاه جستجوگر مصحح و محقق دور بمانند. به عنوان نمونه جستجوي نگارنده در يكي از كتابهاي كتابشناسي براي عنوان دستور الوزاره فقط 3 نتيجه ولي براي عنوان وصاياي خواجه 6 نتيجه را دربرداشت. در چنين وضعي اگر مصحح با اسامي ديگر كتاب آشنا نباشد همان مي شود كه هم اكنون بسياري از كتابهاي ارزشمند كهن به صورت تك نسخه يا نهايتاً با دو نسخه تصحيح مي شود. تا سالها يا دهها سال بعد كه نسخة تازه اي از همان كتاب پيدا شود و ضرورت تصحيح مجدد فراهم گردد.
18. بعضي از نسخه ها هنوز فهرست نشده است يا اگر فهرست شده هنوز چاپ نشده است مثلاً نسخه ش … مجلس يا به عنوان مثال در همه 26 جلد از فهرست هاي چاپ شده آستان فقط چهار نسخه دستوالوزاره به شماره هاي 3583،3584،6056،6075 موجود است. حتي در فهرست الفبائي كتب خطي آستان نيز كه در سال 1369 منتشر شده است و در بخش جداگانه اي استدراك و پيوست اين كتاب كه توسط فرد ديگري تهيه شده است به جز همين چهار نسخه نسخة ديگري به چشم نمي خورد. در بخش جستجوي سايت كتابخانه آستان قدس نيز نمي توان به نسخه جديدتري دست يافت. ليكن نگارنده با كنكاش و درخواست ويژه و پيگيري مستمر موفق شد با همكاري يكي از كتابداران محترم آستان قدس 5 نسخه ديگر پيدا كند كه دو مورد آنها(ش 25/9311 و ش26236) عنوان سياستنامه را با خود دارند درحالي كه با مشاهدة نسخه ها معلوم شد همان دستور الوزاره هستند.
19. بسياري از كتابهاي خطي آستان قدس در موضوع اخلاق و نيز كتب خطي بسياري از كتابخانه ملّي هنوز منتشر نشده است كه لازم است اين گونه كتابخانه ها دست كم تا انتشار فهرست اجمالي و تفصيلي، فهرست نامگو را منتشر كنند.
20. بعضي فهرست نگاران، وصيت نامه يا نامه هاي خواجه را به جاي دستورالوزاره نوشته اند. مثل دو بند از وصاياي خواجه كه در فهرست كتابخانه مجلس سناي سابق با ش597 يا نشريه دانشگاه ج7 ص660 يا مثل وصيت نامه در كتابخانه نافذ پاشاي تركيه و نصايح پير هرات در كتابخانه اته انگلستان.
21. در فهرستواره كتابهاي فارسي چند نسخه چاپ سنگي در شمار نسخه هاي خطي آورده شده است. از جمله نسخه هاي موزه بريتانيا و گوركي لنينگراد.
22. برعكس آنچه گفته شده مبني بر اينكه دستور الوزاره بخشي از سياستنامه است يا اينكه سياستنامه را به نام دستور الوزاره نوشته اند، موارد متعددي ديده شد كه دستور الوزاره را به نام سياستنامه نوشته اند. به عنوان نمونه نسخه هاي ش 25/9311 و ش26236 آستان قدس و نيز ش16138بنگاله؛ ايشياتك209E (سياستنامه=سيرالملوك=وصايا)
در بعضي كتابشناسيها ذيل وصاياي خواجه نام كتابهايي آمده كه پس از بررسي معلوم شد نه تنها دستور الوزاره نيست بلكه حتي از خواجه هم نمي باشد. از جمله كتابي به نام سير و سلوك در كتابخانه ملي ملك موجود است كه از خواجه نظام الملك دانسته شده است364 ليكن پس از مراجعه و تحقيق روشن شد كه بخشي از اوصاف الاشراف خواجه نصيرالدين طوسي است. اين كتاب چند باب و هر باب چند فصل دارد. باب سوم در سير و سلوك: در طلب كمال و احوال سالك مشتمل بر6 فصل.
23. عدم دسترسي به فهرست هاي نسخ خطي فارسي كتابخانه هاي خارجي. البته بعضي از آنها را مي توان در كتابخانه ملي و مرعشي نجفي پيدا كرد ليكن اغلب به صورت كپي با كيفيت پائين و نيز عدم تمركز در يك محل.
24. عدم حضور كتابدار مسلّط به زبانهاي عربي و انگليسي و عدم آشنايي كتابداران نسخ خطي با اصطلاحات فهرستهاي لاتين حتي در حد واژگان اصطلاحي خاص چون OR. و .Add .
25. نحوه و امكان گرفتن نسخه هاي خطي خارج از كشور نامعلوم، غير منسجم و هزينه بر است.
26. همچنين در خصوص مراحل امانت گرفتن نسخه يا خريد تصوير آن در قالب لوح فشرده يا زيراكس و … هر كدام از كتابخانه هاي داخل كشور قوانين و تشريفات خاص خودشان را دارند. در اين خصوص متأسفانه هيچ وحدت رويه اي وجود ندارد.
27. بعضي منابع، كتاب دستورالوزاره را عنواني ديگر داده به گونه اي كه براي فهرست نگار يا محقق تصور شده كتاب ديگري است و در محلي متفاوت ذخيره كرده اند. در نتيجه وقت زيادي از نگارنده براي يافتن آن گرفته شد. مثل اخلاق محمودي(ش …) در كتابخانه ملي يا مثل نصايح الملوك در آستان قدس(ش …) يا همانجا به نام وصاياي نظام الملك(ش…) ولي با الحاق سياستنامه بدان!
28. بعضي ديگر از منابع برعكس عمل كردهاند يعني كتاب ديگري را به دليل شباهت اسمي گمان كرده اند دستورالوزاره است مثلاً در فهرستوارهْ كتاب هاي فارسي وصيت نامه خواجه نيز ذيل دستورالوزاره آمده است كه كشف اين حقيقت پس از مراجعه به اصل نسخه و بررسي معلوم گرديد: فيلم 1/506 – نافذ پاشا 4/ 328 حتي بعضي موارد اصلاً كتابي منسوب به خواجه نبوده مثلاً در همانجا ذيل نام انگلستان، كتابخانه اته، 1/975 شماره 1780 كه پس از مراجعه به فهرست كتابخانه اته(زبان انگليسي) معلوم شد نصايح پير هرات است.
29. درحالي كه در آغاز اين تحقيق، يكي از نشريات معتبر تخصصي در حوز? تصحيح انتقادي متون و نسخه شناسي نوشته بود گويا اثري از كتاب دستورالوزاره منسوب به نظام‌الملك باقي نمانده365 و كتاب معتبر اخلاقيات كه ويژه بررسي كتابهاي اخلاقي فارسي در سده هاي سوم تا هفتم هجري است فقط در پاورقي يكي از صفحات از آن ياد كرده آنهم با تذكر اين مطلب كه “نسخ خطي ديگري از آن در دست نيست”366 نگارنده با تلاش و پيگيري مستمر در منابع معتبر و حتي كم اعتبار در زمينه نسخ خطي از جمله فهارس و كتابشناسي ها -به لطف خداوند- تا اين هنگام به بيش 70 نسخه خطي اين اثر دست يافته است. البته شناسايي و دستيابي به اين همه نسخه، کار آساني نبود به ويژه آنکه اولاً چاپ منقَحي از اين اثر وجود نداشت ثانياً هيچکدام از منابع کتابشناسي تعداد قابل ملاحظه اي از نسخ مختلف را يکجا معرفي نکرده بودند. حتي در يک کتابخانه مثلاً در مجلس، هيچکدام از فهرست نويسان آدرس نسخه هاي اين کتاب را حتي در همان کتابخانه هم يکجا نشان نداده اند. تنها در کتاب فهرست نسخ هاي خطي نوشته احمد منزوي تعدادي از اين اثر به صورت يکجا معرفي شده است که آنهم باز نقايص و اشتباهاتي دارد. ثالثاً اسامي مختلفي براي اين کتاب، ضبط شده است که شايد عدم ارجاع

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه ارشد با موضوع كتابخانه، نسخة، پيوسته، نصايح Next Entries پایان نامه ارشد با موضوع خواجه نظام الملک، عدل و داد