پایان نامه ارشد با موضوع مخاصمات مسلحانه، غیر بین المللی، نیروهای مسلح، حقوق بشر

دانلود پایان نامه ارشد

شود، کنوانسیون حاضر در صورت وقوع جنگی که رسماً اعلام شده باشد و یا هر نوع مخاصمه مسلحانه‌ای که بین دو یا چند دولت معظم متعاهد بروز نماید اجرا خواهد شد ولو اینکه یکی از دول مزبور وجود چنین مخاصمه‌ای را تصدیق ننمایند. این کنوانسیون در هر مورد که تمام و یا قسمتی از خاک یکی از دول معظم متعاهد اشغال نشود نیز مجری است حتی اگر این اشغال با هیچ گونه مقاومت نظامی مواجهه نگردد».302 ماده فوق بیانگر نکاتی است از جمله این که اولاً مخاصمات مسلحانه بین المللی مخاصماتی هستند که میان دول متعاهد روی می‌دهند و این وضعیت زمانی است که یک و یا چندین دولت در مقابل دولت دیگر به نیروی مسلح متوسل می‌شوند. ثانیاً شدت و میزان و هم چنین مدت زمان چنین مخاصماتی متفاوت و متغیر است. ثالثاً عدم اعلام حالت جنگی و یا عدم شناسایی آن از سوی طرفین مخاصمه، ملاک و ضابطه‌ای برای تشخیص مخاصمات مسلحانه بین المللی نیست. بنابراین می‌توان گفت که هر اختلافی که بین دولت‌ها بوجود آمد و موجب درگیری و در نتیجه بکارگیری نیروی مسلح میان آنها شود یک مخاصمه مسلحانه بین المللی و به معنای ماده 2 مشترک کنوانسیون چهارگانه 1949 ژنو می‌باشد. در حال حاضر، درگیری مسلحانه بین دولت به ندرت اتفاق می‌افتد و بیشتر درگیری‌ها از نوع مخاصمات مسلحانه غیر بین مللی است که در قلمرو داخلی دولت‌ها روی می‌دهند. مادۀ 3 مشترک کنوانسیون چهارگانه ژنو 1949 و مکمل آن پروتکل الحاقی شماره 2 به کنوانسیون‌های ژنو در سال 1977 در مورد مخاصمات مسلحانه غیر بین المللی هستند.303 تعریف مخاصمه مسلحانه غیر بین المللی مطابق ماده 3 کنوانسیون مذکور بدین صورت است که چنین مخاصماتی ویژگی‌ بین المللی ندارند و در قلمرو یک دولت میان نیروهای مسلح حکومتی، گروه‌های مسلح غیر بین المللی مطابق با ماده 1 پروتکل الحاقی شماره 2 همراه با تحقق شرایطی است و گروه‌های مسلح مخالف بایستی این شرایط را دارا باشند. شرایط مذکور عبارتند از برخورداری از نیروهای مسلح سازمان یافته و دارا بودن یک فرمانده مسئول و نیز کنترل بخشی از قلمرو کشور تا مجموع این ها موجب عملیات نظامی مداوم و مجتمع و نیز اجرای پروتکل حاضر گردد. در یک ارزیابی نهایی می‌توان گفت که مخاصمه مسلحانه بین المللی مخاصماتی هستند که میان دولت‌ها با توسل به نیروهای مسلح روی می‌دهند اما مخاصمات مسلحانه غیر بین المللی مخاصماتی هستند که در قلمرو یک دولت میان نیروهای مسلح حکومتی و گروه‌های مسلح مخالف و یا بین خود این گروه ها در یک مدت زمان متعارف روی می‌دهد.
2ـ2ـ1ـ2. گفتار دوم: شورش
افراد حاظر در مخاصمات مسلحانه غیر بین المللی را «شورشی»304 می نامند. از دوران برده داري تاكنون، شورش و مقابله با آن از دغدغه هاي عمدة حاكمان بوده است.305 انديشمندان مختلفي در مورد تعريف شورش به اظهارنظر پرداخته اند. به عنوان مثال: سازمان سيا در تعريفي، شورش را اين گونه توصيف مي كند: «شورش يك اقدام نظامي ـ سياسي مدت داري است كه جهت گيري آن در راستاي كنترل تمام يا بخشي از منابع يك كشور با استفـاده از نيروي نظامي نامنظم و سازمانهاي سياسي غيرقانوني مي باشد.306 تد رابرت گر،307 يكي از برجسته ترين صاحب نظران حوزة شورشگري، اين تعريف را از شورش ارائه مي دهد: «تمامي حملاتي كه در درون مرزهاي يك واحدسياسي مستقل يا مستعمره به شكل جمعي و غيردولتي متوجه افراد يا مايملك آنها مي شود، شورش ناميده مي شود».308 از نظر ويليام لوكاس،309 شورش عبارت است از:«جنبش سازمان يافتهاي كه هدفش سرنگوني حكومت ايجاد شده با استفاده از عمليات هاي خرابكاري و مناقشات نظامي».310 اونيل311 در نظرية خود بين مقولات و ويژگي هاي مختلف جنبش هاي شورشگري تمايز قائل مي شود. او اين تعريف را از شورش ارائه مي دهد:« شورش مبارزة بين گروه هاي غير حاكم و مقامات حاكم است كه در آن، گروه نخست به گونه اي جدی منابع سياسي (مهارت هاي سازماني، تبليغات و يا تظاهرات ها) و ابزارهاي خشونت را جهت ايجاد مشروعيت براي برخي از جنبه هاي سيستم سياسي كه به نظر آنها نامشروع است، به كار می برد.312
واژه شورشی زمانی به یک گروه اطلاق می شود که مورد شناسایی قرار بگیرد. به عبارت دیگر برخی نویسندگان از اصطلاح آشوبگر (insurgents) برای معرفی گروه مبارزی استفاده می کنند که حتی اگر تمام شرایط پروتکل دوم را دارا باشد بطور صریح یا ضمنی از سوی دولت مرکزی مورد شناسایی قرار نگرفته باشد و به محض مورد شناسایی قرار گرفتن وضعیت آن ها تبدیل به شورشی می شود که حق مطالبه حقوق خود را طبق پروتکل دوم خواهد داشت که از این زمان به آن «belligerent» گفته می شود313. نکته ای که باید در تعریف شورشیان مورد توجه قرار گیرد بررسی نسبت آنها با تروریسم است. شورشیان عمدتاً برای نیل به اهداف خود دست به اعمال تروریستی می زنند اما لزماً تمام اقدامات مسلحانه شورشیان در طول مبارزه تروریستی نیست. به علاوه بسیاری از اقدامات تروریستی از سوی خود دولت مرکزی علیه غیر نظامیان صورت می گیرد (غیر نظامیان کسانی هستند که شرکت فعال در مخاصمه ندارند و شامل کسانی می شوند که سلاح خود را بر زمین گذارده اند یا به علت زخمی شدن یا بیماری یا بازداشت یا به دلایل دیگر قادر به ادامه مبارزه نیستند).314 شورشیان در مخاصمات مسلحانه می بایست الزامات حقوقی را رعایت نمایند. البته نظر به این که معمولاً دولت مرکزی از حیث امکانات دارای قدرت برتری نسبت به شورشیان است لذا شورشیان جهت جلوگیری از شکست و ارعاب و تضعیف روحیه نظامیان دولت مرکزی امکان دارد دست به اقداماتی بزنند که آنان را از حالت شورشی خارج و به حالت تروریسم تبدیل نماید.
تکفیریان در سوریه تلاش‌های فراوانی را برای ایجاد ائتلاف‌های فراگیر و تشکیل کنفرانس‌هایی به منظور شناسایی بین المللی و تجویز اقداماتشان در و سایر مناطق تحت سلطه به عمل می آورند.315 نتیجه یکی از این تلاش ها در سوریه سبب تشکیل شورای ملی سوریه در استانبول ترکیه، در سال ۲۰۱۱ گردید. این شورا هدف خود در منشور وفاق ملی سوریه، متحد کردن دیگر گروه‌های اپوزیسیون و طرفداران انقلاب مسالمت‌آمیز، بیان نگرانی‌ها و خواست‌های مردم سوریه، رعایت حقوق بشر، استقلال دستگاه قضایی، آزادی مطبوعات، دموکراسی و تکثرگرایی بیان کرده‌است.316 یاسر تبارا، سخنگوی شورای ملی سوریه، اعضای فعال گروه را ۱۱۵ تا ۱۲۰ نفر از تمامی گروه‌های گوناگون مخالف رژیم سوریه اعلام کرده‌است که به دلایل امنیتی فقط نام ۷۱ نفر از اعضای شورای ملی به طور کامل معلوم شده‌است.317 ئبسمه قضمانی، برهان غلیون و حاتم المالح در نخستین نشت کنگره شورای ملی سوریه در تونس، ۱۹ دسامبر ۲۰۱۱ ترکیب شورای ملی سوریه را گروه‌های مختلفی نظیر اعضای تبعید شده گروه اخوان‌المسلمین، اعلامیه دمشق برای تغییرات دموکراتیک، کمیته هماهنگ محلی، کمسیون انقلاب سوریه، احزاب کرد، رهبران طوایف و قبایل و نیروهای مستقل شکل داده‌است. برهان غلیون از اصلی‌ترین اعضای شورا است و در سپتامبر ۲۰۱۱ به عنوان رئیس شورای ملی مخالفان سوریه برگزیده شد. در تاریخ ۱۰ ژوئن ۲۰۱۲ میلادی، اعضای شورای ملی سوریه در نشستی در ترکیه، عبدالباسط سیدا از فعالین سیاسی کُردتبار سوریه را به عنوان رهبر جدید خود انتخاب کردند. شورای ملی سوریه توسط ۱۲ عضو سازمان ملل متحد که ۲ عضو از این تعداد از کشورهای دائم عضو شورای امنیت (ایالات متحده آمریکا و فرانسه)، ۲ سازمان بین‌المللی (اتحادیه اروپا و اتحادیه عرب) و شورای ملی انتقالی لیبی مورد شناسایی بین‌المللی قرار گرفته‌است. بلژیک، کانادا، آلمان، ایتالیا، هلند و ترکیه هنوز به صورت رسمی شورای ملی سوریه را به رسمیت نشناخته‌اند.318 در ۱ آوریل ۲۰۱۲ کشورهای شرکت‌کننده در دومین نشت دوستان مردم سوریه (بیش از ۸۰ کشور جهان) این شورا را به عنوان نماینده قانونی مردم سوریه به رسمیت شناختند.319
همانگونه که گفته شد اقدامات شورشیان در راستای نیل به اهداف خود و سرنگون ساختن دولت مرکزی، می تواند سبب اقدامات تروریستی و مغایر حقوق بشر شود. جنایت گروه های تکفیری تا آنجا ادامه داشت که به ناچار سکوت جامعه بین المللی شکسته شد و شورای امنیت در قطعنامه 2169 مورخ 30 ژوئیه 2014 (8 مرداد 1393) تکفیریان حاظر در سوریه و عراق را به عنوان گروه تروریستی شناخت.320
2ـ2ـ1ـ3. گفتار سوم: مفهوم تروریسم
اين واژه در طى 200 سال اخير در معرض تغييرات زيادى قرار گرفته است؛ در آغاز كاربرد خود، براى دلالت بر فعّاليت حكومت‏هاى پس از انقلاب فرانسه به كار رفته؛ و تنها در آخر قرن 19 و آغاز قرن بيستم ميلادى بر اعمال خشونت‏آميز بر ضدّ حكومت دلالت كرده است‏321 تروريسم يكى از نمادهاى خشونتى است كه انسان در جامعه انجام مى‏دهد. اين فعّاليت زاييده امروز نيست؛ بلكه در طول تاريخ در جريان بوده است. مصرى‏هاى باستان شاهد آن بوده‏اند و تا دوران يونانيان باستان و سپس دوران روم باستان و در فرانسه در قرن 19 هم‏زمان با اعلام جمهورى ادامه يافته است. تروريسم، پا به پاى جنبش‏هاى آزادى‏بخش در نقاط مختلف دنيا در آسيا، آمريكاى لاتين و آفريقا جان گرفت و به جاى‏گزينى براى جنگ‏هاى سنّتى و مرسوم تبديل شده است. در سال‏هاى اخير فعّاليت‏هاى تروريستى به صورت قابل توجّهى افزايش يافته است.
تروريسم از واژه «إرهاب» و در زبان عربى از مادّه (ر ه- ب) به معناى ترساندن آمده است. «إرهاب» صداى ترسيدن شتر است. «إرهابيون» (تروريست‏ها) ويژگى‏اى است كه بر افرادى اطلاق مى‏شود كه براى جامه عمل پوشيدن به اهداف سياسى خودشان گام در راه‏هاى خشن مى‏گذارند. «إرهاب» در لغت به معناى تاكتيك يا ابزارى است كه گروه‏هاى مطرود جامعه تلاش مى‏كنند تا از اين راه به دنبال كسب قدرت و دفاع از خود بروند. هم‏چنين اين واژه در لغت به معناى ترساندن و گرفتن امنيت به معناى گسترده‏اش با هدف محقّق ساختن منافع مشخّصى آمده است. معادل اين واژه در زبان انگليسى «terror» به معناى وحشت و هراس است.322 واژه «إرهاب» در قرآن كريم در چندين آيه و با معانى متفاوت آمده است. در آيه 40 از سوره بقره به معناى «ترس از خداوند متعال» آمده است: وَ أَوْفُواْ بِعَهْدِى أُوفِ بِعَهْدِكُمْ‏ وَ إِيَّاىَ فَارْهَبُون‏.323 در آيه 60 سوره انفال به معناى ايجاد هيبت و ترساندن آمده است: وَ أَعِدُّواْ لَهُم مَّا اسْتَطَعْتُم مِّن قُوَّةٍ وَ مِن رِّبَاطِ الْخَيْلِ تُرْهِبُونَ بِهِ عَدُوَّ اللَّهِ وَ عَدُوَّكُمْ وَ ءَاخَرِينَ مِن دُونِهِمْ لَا تَعْلَمُونَهُمُ اللَّهُ يَعْلَمُهُمْ وَ مَا تُنفِقُواْ مِن شىْ‏ءٍ فىِ سَبِيلِ اللَّهِ يُوَفَّ إِلَيْكُمْ وَ أَنتُمْ لَا تُظْلَمُون‏324. هم‏چنين در آيه 26 سوره انفال مبارزه اسلام با آدم‏ربايى ذكر شده است: وَ اذْكُرُواْ إِذْ أَنتُمْ قَلِيلٌ مُّسْتَضْعَفُونَ فىِ الْأَرْضِ تخَافُونَ أَن يَتَخَطَّفَكُمُ النَّاسُ فَاوَئكُمْ وَ أَيَّدَكُم بِنَصْرِهِ وَ رَزَقَكُم مِّنَ الطَّيِّبَاتِ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُون‏325؛ و آدم‏ربايى را از مظاهر خشن تروريسم شمرده است؛ زيرا مشتمل بر ايجاد رعب و وحشت و ترساندن ديگران است‏326. حال كه فهميديم «إرهاب» به معناى تجاوزگرى است؛ بايد به اين مطلب اشاره كنيم كه اين كار در شريعت اسلامى از دو حالت خارج نيست؛ يا به حقّ است كه در نتيجه جايز، و يا ناحقّ است كه حرام است.
قلمرو معنايى اين واژه (إرهاب) در بستر زمان نزد دانشمندان مسلمان اهل سنّت گسترش يافت؛ تا آنجايى‏كه اين تعبير بر مخالفت با حكمرانان (اولى الأمر) منطبق شد. خلفاى اموى و عبّاسى و پس از آن‏ها پادشاهان و حكمرانان ديگر از اين واژه سوء استفاده كردند تا مخالفين آن‏ها و يا به تعبير شناخته شده امروزين، معارضين سياسى را در بر بگيرد. بر اين اساس ضرورى است كه به دنبال واژه‏اى باشيم كه با دقّت بيشترى از ترساندن بر اساس فهم اسلامى تعبير مى‏كند327.
معجم الوسيط، «إرهاب» را اين‏گونه تعريف كرده است: ويژگى‏اى است كه بر افرادى اطلاق مى‏شود كه براى محقّق ساختن اهداف سياسى خود راه خشونت و ترساندن را برمى‏گزينند328. فرهنگ لغت آكسفورد واژه «terrorism» يا «الإرهاب» را

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه ارشد با موضوع مخاصمات مسلحانه، حقوق بشر، سازمان ملل، حقوق کودک Next Entries پایان نامه ارشد با موضوع مجمع عمومی، حقوق بشر، حقوق بشردوستانه، اقدامات تروریستی